II SA/Bd 1173/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi N. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2011 r. nr DO [..] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 1, art. 2 art. 3, art. 4 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371), dalej powoływanej jako: "ustawa o kombatantach" odmówił skarżącej N. C. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich w [...]. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] odmówiono skarżącej przyznania tych uprawnień. Decyzją z dnia [...] utrzymano powyższą decyzję w mocy. Następnie decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 5 listopada 2008 r. oddalił skargę. Wyrok ten strona zaskarżyła składając skargę kasacyjną. W dniu 23 września 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok uchylający wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, co też sąd ten uczynił w dniu 13 stycznia 2011 r. uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Ponownie rozpoznając sprawę, po przekazaniu jej przez WSA w Bydgoszczy, organ doprowadził do przesłuchania w dniu [...] skarżącej w Urzędzie Gminy B. Organ stwierdził, że okoliczności podniesione przez skarżącą nie są tymi, które ustawodawca przewidział jako podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich w art. 1 -4 ustawy o kombatantach. Kopanie okopów w czasie II wojny światowej dla niemieckiego okupanta jako robotnik przymusowy może być bowiem podstawą do przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego za deportację uregulowanego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. a nie uprawnień kombatanckich z ustawy o kombatantach. O przyznanie zaś świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej skarżąca do organu nie wystąpiła. Przytaczając treść art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach organ stwierdził, że istnieją podstawy do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień w niniejszej sprawie. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że zgodnie z art. 4 ustawy o kombatantach represjami są okresy przybywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa i że w jej przypadku przepis ten ma zastosowanie, ponieważ została zwerbowana do pracy przymusowej w miejscu podobnym do obozu koncentracyjnego. Skarżąca wyjaśniła, że pracowała bez względu na pogodę, spała na ziemi, otrzymywała minimalne porcje jedzenia, była przewożona z miejsca na miejsce, a podróż często trwała całą noc i że jedyna miejscowość, którą pamięta to P. Podkreśliła, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację podczas II wojny światowej, ponieważ wówczas takich dokumentów nie wydawano, a ona była nieletnia. Organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie wskazał, że wykonując zalecenie zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 13 stycznia 2011 r. przeprowadził dowód z przesłuchania skarżącej, natomiast przesłuchanie świadków okazało się niemożliwe z uwagi na ich zgon. Organ stwierdził, że podnoszone przez skarżącą okoliczności wykonywania pracy przy budowie umocnień wojskowych nie stanowią represji w rozumieniu ustawy o kombatantach i że brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżąca przybywała w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, bądź też w miejscu odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter administracyjny. Brak jest również, zdaniem organu, jakichkolwiek dowodów, aby skarżąca pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Mając na uwadze stan faktyczny sprawy i zebrany materiał dowodowy organ uznał za niecelowe występowanie o rekomendację stowarzyszenia kombatanckiego. W skardze na powyższe rozstrzygniecie skarżąca wniosła o jego uchylenie, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżąca stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest oparta na fałszywych zeznaniach świadków i dlatego winna być uchylona. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca opisała tragiczne koleje swego życia w czasie wojny, od [...] i w okresie powojennym. Podkreśliła też ponownie, że dokumenty, które przedstawiła w Kole ZBOWiD w B., w 1998 r. zostały przez Zarząd tego Koła sfałszowane na rzecz innej osoby, tj. p. Z. S. z P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Zdaniem organu skarżąca nie przedstawiła dowodów na okoliczność działalności kombatanckiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w efekcie uchylenia przez WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. (sygn. akt II SA/Bd 1444/10) poprzednich rozstrzygnięć w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich, także odmawiających skarżącej przyznania tego uprawnienia. W tej sytuacji koniecznym było, aby organ ponownie rozpoznając sprawę skarżącej zastosował się do wskazań zawartych w uzasadnieniu tego wyroku WSA w Bydgoszczy co do dalszego postępowania. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą bowiem w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia - art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a." Podnieść w związku z tym należy, że WSA w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r. wyraźnie wskazał na konieczność przesłuchania zgłoszonych przez skarżącą świadków jak i skarżącej w celu ustalenia miejsca odosobnienia skarżącej; charakteru tego miejsca, czy osoby osadzone w tym miejscu pozostawały w dyspozycji i pod nadzorem hitlerowskich służb bezpieczeństwa oraz czy pobyt tam miał charakter eksterminacyjny. Ponownie rozpoznając sprawę organ wprawdzie dopuścił dowód z przesłuchania skarżącej, ale zlecając jego przeprowadzenie Urzędowi Gminy w B., zbyt ogólnikowo sformułował pytania, które miały być zadane skarżącej. W efekcie skarżąca nie wypowiedziała się wprost i jednoznacznie co do najistotniejszych dla sprawy okoliczności faktycznych. Nie wyjaśniła mianowicie czy przybywała w miejscach odosobnienia, a jeżeli tak to gdzie, w jakich warunkach i czy pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa albo w warunkach eksterminacyjnych. Jest to tym bardziej istotne, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że przebywała w P., gdzie jak wiadomo był obóz odosobnienia Polaków. Organ orzekając II instancyjnie tej kwestii nie wyjaśnił, ani też nie dopytał skarżącej o nazwy innych miejscowości, w których ewentualnie przebywała. Generalnie organ rozpoznając sprawę skarżącej w ogóle nie wziął pod uwagę jej podeszłego wieku oraz tego, że cierpi ona na zespół psychoorganiczny - otępienno charakteropatyczny i pozostaje pod opiekę psychiatry (vide: zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...], k- 8 akt administracyjnych) i że z tego powodu o ważne dla wyjaśnienia sprawy okoliczności faktyczne trzeba skarżącą zapytać wprost, aby mieć pewność co do spełnienia lub nie przez nią warunków z art. 4 ustawy o kombatantach. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie właśnie w taki sposób sformułować pytania do skarżącej, aby uzyskać jednoznaczne odpowiedzi, dzięki którym możliwym będzie ustalenie spełnienia lub nie przez skarżącą przesłanek z art. 4 ustawy o kombatantach. Co się zaś tyczy dowodu z przesłuchania świadków, to jeżeli faktycznie świadkowie, jak twierdzi organ, nie żyją, to po pierwsze organ powinien wskazać z imienia i nazwiska tych świadków, którzy umarli, a dla porządku także to, kiedy zmarli i na jakiej podstawie to ustalono, a po drugie organ powinien zwrócić się do skarżącej o podanie czy i jakich innych świadków może wskazać. Z powodu nie podania przez organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nazwisk świadków, którzy zmarli, poza kontrolą sądu pozostaje to czy zmarli właśnie ci świadkowie, o których przesłuchanie skarżąca wnosiła, można się tego jedynie domyślać. Poza tym wskazać należy, że organ nie wystąpił z urzędu o rekomendację stowarzyszenia kombatanckiego. W uzasadnieniu WSA w Bydgoszczy z dnia 13 stycznia 2011 r., jak i w poprzedzającym ten wyrok wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2010 r. (sygn. akt II OSK 1396/09) zawarto wskazanie, aby organ z uwagi na wiek i nieporadność skarżącej rozważył celowość takiego wystąpienia. Rozważenia organu w tym zakresie sprowadziły się jednak do konstatacji, iż wystąpienie o rekomendację jest niecelowe z uwagi na stan faktyczny sprawy i zebrany materiał dowodowy. Przy czym konstatacja ta nie została poprzedzona wskazaniem przez organ ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nie są więc, w ocenie sądu, przekonujące, powody dla których organ nie zdecydował się wystąpić o rekomendację. Warto też w tym miejscu wskazać, że z przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, adresowanego - co należy podkreślić - do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, że organ ten orzeka nie tylko na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby, ale także na podstawie rekomendacji właściwego stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 maja 2001 r. (sygn. akt V SA 222/01; Lex nr 56603) stwierdził, że brak rekomendacji uniemożliwia wydanie orzeczenia. Wydanie bowiem decyzji na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach uzależnione zostało przez ustawodawcę od zajęcia stanowiska przez inny organ, a to zobowiązuje Kierownika Urzędu do zwrócenia się do właściwego stowarzyszenia o zajęcie stanowiska w drodze wydania lub odmowy wydania rekomendacji, chyba że rekomendację uzyskała osoba zainteresowana i przedstawiła ja organowi. Zaniechanie wystąpienia, do właściwego stowarzyszenia o rekomendacje powoduje więc, jak słusznie stwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 5 października 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/06 (Lex nr 920770), iż wydanie przez Kierownika Urzędu orzeczenie w sprawie uprawnień kombatanckich należy uznać za niezgodne z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, albowiem bez zajęcia stanowiska - w trybie art. 106 kpa - przez inny organ, a jedynie w oparciu o wniosek zainteresowanego. Zatem ponownie rozpoznając sprawę organ, rozważając celowość wystąpienia o rekomendacje do właściwego stowarzyszenia weźmie pod uwagę także powyżej przedstawione stanowisko. Mając na uwadze powyższe, uznając że orzekający w niniejszej sprawie organ naruszył przepisy postępowania (art. 7, 75, 77, 80, 106 § 1, 107 § 3 ppsa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie zastosować się do wskazań wynikających wprost z treści uzasadnienia wyroku.