II SA/Bd 1199/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1199/20 Uzasadnienie M. Ż. (Skarżący) wniósł do Prezydenta [...] o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką B. Ż.. Jednocześnie oświadczył, że jego matka pozostaje w związku małżeńskim, przy czym od 2012r. ojciec nie kontaktuje się z rodziną, a jego miejsce pobytu nie jest znane. Prezydent [...] decyzją z [...] 2020r. nr [...] odmówił ustalenia na rzecz Skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Pismem z dnia [...].2020 r. M. Ż. wniósł odwołanie od w/w decyzji. W jego motywach, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego skarżący zakwestionował odmowę przyznania mu wnioskowanego świadczenia z powodu wieku powstania niepełnosprawności matki. Ponadto Skarżący oświadczył, że wprawdzie matka jest mężatką, jednakże od około 9 lat nie utrzymuje z mężem żadnych kontaktów. Jako okoliczność przemawiającą za zasadnością żądania przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wskazał również fakt, że mąż matki jest zadłużony, utrzymuje się ze niskiej emerytury, mieszka w mieszkaniu socjalnym. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta. Kolegium ustaliło, że matka Skarżącego – B. Ż., jest osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pozostaje ona jednakże w związku małżeńskim z M. Ż.. Tymczasem, jak wskazało Kolegium, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w cytowanym powyżej przepisie, wyłączająca możliwość przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Poza sporem pozostaje bowiem, że B. Ż. pozostaje w związku małżeńskim z M. Ż., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy M. Ż., przywoławszy stan faktyczny sprawy oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: -art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 7, 50, 75 § 1, 76a § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. - poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, gdy ten nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego, w tym nie przesłuchał Strony postępowania oraz B. Ż. na okoliczność rozkładu pożycia małżeńskiego małżonków oraz stosowanej przez M. Ż. przemocy w rodzinie, -art. 136 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 50 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji dodatkowego postępowania dowodowego w celu uzupełniania dowodów w sprawie na okoliczność założenia Niebieskiej Karty dla rodziny, zaniechanie wezwania B. Ż. do złożenia zeznań na piśmie na okoliczność zaistnienia rozkładu pożycia małżeńskiego oraz jego przyczyn, ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, -art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. - poprzez niewystarczające uzasadnienie rozstrzygnięcia, nie odniesienie się w sposób wyczerpujący do twierdzeń zawartych w odwołaniu. Zdaniem Skarżącego, zaskarżona decyzja narusza również przepisy prawa materialnego: -art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny opiekuńczy - poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że formalne pozostawanie w związku małżeńskim jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy w przypadku faktycznego zupełnego i trwałego rozkładu pożycia należy stwierdzić, iż nie pozostaje się w związku małżeńskim. W efekcie tych zarzutów Skarżący domagał się uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z uwagi na zaistnienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie Skarżący zakwestionował, wskazując m.in. na pominięcie okoliczności, że między jego rodzicami nastąpił całkowity rozkład pożycia małżeńskiego, mąż matki od 2012 r. nie utrzymuje żadnego kontaktu z rodziną, a jego sytuacja materialna nie pozwala mu na wypełnianie obowiązku alimentacyjnego wobec żony. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz.U. z 2020r. poz. 111 ze zm.- dalej jako: u.ś.r.). I tak, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych unormowań wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, który stosowanie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej powoływanej jako "k.r.o.") obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają przy tym kolejność zobowiązanych, a obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie można ponadto pomijać, że w świetle przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Tym samym uznać należy, iż przepisy k.r.o. w konfrontacji z mającymi zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisami u.ś.r., jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne dopiero wtedy, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym z uwagi na okoliczności rozpatrywanej sprawy, zaakcentować należy w tym miejscu, iż stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. ocena, czy współmałżonek, jako osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, winna być rozstrzygana na podstawie jednoznacznie określonego w ustawie środka dowodowego, jakim jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności albowiem ani organ administracji ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 599/20 – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).) Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania przez Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką jest wykazanie, że mąż matki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro zatem mąż matki Skarżącego takiego orzeczenia nie posiada, zasadnie Kolegium uznało, że wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu. Odnosząc się do zarzutów skargi o bierności organów orzekających w ustaleniu takich okoliczności faktycznych sprawy jak: stosunki i kontakty między małżonkami, przyczyna rozkładu pożycia małżeńskiego, uchylanie się przez męża od alimentacji żony należy wyjaśnić, że kwestie powyższe nie mają żadnego znaczenia w kontekście zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Omawiany przepis uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki nie utrzymuje kontaktów ze współmałżonkiem, na którym w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. W świetle obowiązujących przepisów prawa nieutrzymywanie kontaktów przez współmałżonków, bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy nie zwalnia ich z obowiązku wzajemnej alimentacji. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.