II SA/Bd 1217/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. I. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Prezydent M. I. decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...], odmówił M. K. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią S. L.. 2. Organ I instancji wskazując na treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności babci Skarżącej, w którym stwierdzono, że została ona zaliczona do pierwszej grupy inwalidów w roku 1997, podniósł, że nie jest w sprawie spełniony zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") warunek przyznania świadczenia dotyczący momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - tj. przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia (w przypadku kontynuowania nauki). 3. W wyniku rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu i instancji 4. Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji Prezydenta odnośnie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 skutkuje koniecznością prokonstytucyjnej wykładni ww. przepisu, tak aby nie był sprzeczny ze stanowiskiem Trybunału. Skutkiem ww. wyroku kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego oceny spełniania przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. 5. Natomiast Kolegium wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko dlatego, aby sprawować opiekę i sprawuje tą opiekę. Zdaniem Kolegium Skarżąca nie spełnia tego warunku. Skarżąca jest osobą bezrobotną od 2006 r. Trudno zatem uznać, że obecnie takie zatrudnienie miałaby podjąć. Kolegium podkreśliło, że Skarżąca nie podniosła, że ma lub miała możliwość podjęcia pracy, ale ofertę odrzuciła ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, oświadczyła natomiast, że nie pozostaje w zatrudnieniu. 6. W skardze do Sądu M. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. 7. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 4 u.ś.r. – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad babcią, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje, - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7, 8, 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia tj. historii zatrudnienia Skarżącej. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że z jej historii zatrudnienia wynika, iż wykazywała aktywność w tym zakresie – jednakże musiała jej zaprzestać tylko i wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad babcią. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. 9. Na wstępie należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko Kolegium, że dla oceny zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności matki Skarżącej. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później niż w 18 ( ewentualnie 25) roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. np. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – w skrócie "CBOSA"). 10. Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania tj. wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy. 11. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 12. Jak wynika z cytowanego przepisu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe nie tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, ale także w przypadku kiedy ubiegający się o przyznanie świadczenia nie rezygnuje z zatrudnienia lub pracy zarobkowej (bo takowej nie ma), ale nie może ich podjąć, gdyż wystąpiła konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Wskazanie wyłącznie na fakt braku zatrudnienia jest wobec tego niewystarczające dla odmowy przyznania świadczenia. Takie wskazanie wyklucza bowiem tylko brak przesłanki w postaci "rezygnacji" z zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Nadal jednak konieczne jest rozważenie, czy występuje sytuacja "niepodejmowania" zatrudnienia lub pracy zarobkowe w związku ze sprawowaną opieką. Ocena ta powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie świadczenia. Istnienie związku przyczynowo - skutkowego powinno być badane na dzień rozstrzygania przez organ w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ trudno porównywać sytuację w tym zakresie na przestrzeni kilku czy kilkunastu lat. Inaczej mówiąc, rezygnacja Skarżącej z pracy wiele lat wcześniej nie może być jedyną podstawą do twierdzenia, że obecnie nie ma związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią. Okoliczność ta nie jest wprawdzie obojętna dla oceny sytuacji wnioskodawczyni i istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego, ale nie może ona decydować o sposobie rozstrzygnięcia sprawy przy braku wiedzy o przyczynach tego stanu. Taką przyczyną może to być np. konieczność sprawowania opieki nad innym członkiem rodziny, chorym lub niepełnosprawnym ale nieposiadającym orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo inna sytuacja takiego rodzaju, że jednej strony uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia, a z drugiej strony nie pozwalała na wcześniejsze uzyskanie świadczenia. Słusznie także Skarżąca podnosi, że organ nie dokonał oceny jej historii zatrudnienia - chociażby znajdującego się w aktach sprawy wydruku z bazy danych Powiatowego Urzędu Pracy w I. dotyczącego kwestii starań Skarżącej o pracę i jej kontaktów z Urzędem. 13. Ze względu na powyższe naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. 14. W ponownym postępowaniu organy winny orzec po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie okoliczności niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia i po jego wyczerpującym rozważeniu. 15. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu administracyjnym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).