II SA/Bd 1229/21

WyrokWSA w Bydgoszczy2022-02-22

Skład orzekający: Jerzy Bortkiewicz, Joanna Janiszewska-Ziołek, Mariusz Pawełczak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji prawidłowo odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, mimo że skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego i postępowania. Stwierdzono, że organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, czy zakres i czas sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Ponadto, organy nie wyjaśniły, dlaczego w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego uznano przesłankę niepodejmowania pracy za spełnioną, a dla świadczenia pielęgnacyjnego już nie.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że nie został spełniony warunek powstania niepełnosprawności przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, ale wskazał na nieprawidłowość podstawy odmowy wynikającą z wyroku TK, a następnie odmówił świadczenia z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Skarżący w skardze podniósł zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]. 1. Wnioskiem z dnia [...] marca 2021r. D. Ł. (skarżący) zwrócił się do Prezydenta M. B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – S. Ł.. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2021r. Prezydent M. B. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."), albowiem strona nie wykazała, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. W odwołaniu skarżący zarzucając rażące naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu nadanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, poprzez abstrahujące od treści tego wyroku jego zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, pomimo, iż przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz przywołał treści art. 17 ust. 1, i ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia prze organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Dalej powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, a co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] lutego 2021r., w którym podaje, że sprawuje stałą opiekę nad matką, która wymaga pomocy w codziennych czynnościach takich jak gotowanie, sprzątanie, zakupy, mycie, wizyty u lekarzy i pomoc w podstawowej higienie. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2020r. wynika, że skarżący mieszka z matka, która wymaga pomocy osób trzecich i sprawuje stałą bezpośrednia opiekę nad matką. Zdaniem organu zakres udzielanej opieki udzielanej matce przez skarżącego nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy, również gotowanie czy sprzątanie. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Końcowo organ podkreślił, że skarżący sprawuje opiekę nad swoja matką, jak sam deklaruje, od [...] czerwca 2019r. Natomiast ostatnie jego zatrudnienie, co wynika z akt sprawy, datuje się na rok 2008. Zatem skarżący od 11 lat nie pozostawał w zatrudnieniu i nie wykazał, że miał zamiar i możliwość podejmowania takiego zatrudnienia. 5. W skardze do Sądu skarżący zarzucając rażące naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez odmowę przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] maja 2021r. W uzasadnieniu skarżący powołując się na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021r. sygn. akt III SA/Gd 1039/20 wskazał, że nie sposób przyjmować, iż okoliczność wcześniejszej rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego miałaby wpływać na uprawnienie wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji kiedy skarżący rzeczywiście opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje. Dalej skarżący podkreślił, że jego matka została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, co jak stanowi definicja ustawowa zawarta w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Oznacza to w ocenie strony, że opieka nad S. Ł. wymaga stałego, całodziennego zaangażowania, a nie tylko takiego, które może być wykonywane przy okazji wykonywania pracy zawodowej. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. 8. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] maja 2021r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] lipca 2019r., zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z informacją, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2019r. Rozstrzygając spór w przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. 9. Przechodząc do głównej kwestii spornej, która w przedmiotowej sprawie dotyczy niespełnienia przez skarżącego przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższa regulacja odwołuje się zatem do dwóch przypadków. Pierwszy w którym osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugi, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Użyty przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. zwrot "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka, jej zakres, ma uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej, zatem musi zachodzić między nimi, tj. sprawowaną opieką i niemożnością wykonywania pracy zarobkowej związek przyczynowo-skutkowy. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę osobom niepełnosprawnym, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do niewykonywania pracy zarobkowej. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 691/19). Zatem dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przy czym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Ponadto warunek stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Wskazać należy, że w trakcie prowadzonego postępowania skarżący przedłożył oświadczenie o czynnościach wykonywanych podczas opieki nad niepełnosprawną matką (k-28 akt administracyjnych). Z ustaleń pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym, który został przeprowadzony droga telefoniczną wynika, że skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad matką. Odnosząc się do powyższych ustaleń stwierdzić należy, że organ w sposób dowolny stwierdził, że konieczność i zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką przez skarżącego nie ma charakteru stałego i ciągłego. Zdaniem organu opieka nie uniemożliwia podjęcie pracy, czy konieczność rezygnacji z pracy. Podkreślenie wymaga, że organ formułując powyższe tezy w ogóle nie ustosunkował się do okoliczności występowania schorzeń u matki skarżącego (nadciśnienie tętnicze, miażdżyca ogólna, cukrzyca typu 2, pierwotna niedoczynność tarczycy, wieloogniskowe naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, zaburzenia równowagi, niewydolność serca - oświadczenie skarżącego k-28 akt administracyjnych), które mając na uwadze jej podeszły wiek (84 lata), mają bez wątpienia dodatkowe i istotne znaczenie dla oceny stopnia samodzielności życiowej S. Ł.. Wskazać należy, że konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś konieczność udzielania pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Powyższy zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W zakres opieki wchodzą zatem czynności samoobsługowe, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może co do zasady sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku (np. przygotowanie posiłków czy podanie lekarstw). Podkreślenia również wymaga, że przy ocenie możliwości samodzielnej egzystencji należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (leczenie czy rehabilitację) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem w środowisku. Zdaniem Sądu wbrew stanowisku organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie daje wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z materiału dowodowego nie wynikają bowiem jakiekolwiek ustalenia dotyczące, ile dane czynności - które są niezbędne przy opiece - zajmują skarżącemu. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stałej i ciągłej opieki nie należy rozumieć, jako wykonywanie opieki bez przerwy i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. W ocenie Sądu istotne dla właściwego rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jest zobrazowanie czasu faktycznej i koniecznej obecności skarżącego przy matce w ciągu doby i tym samym dokonanie realnej oceny możliwości pogodzenia przez skarżącego możliwości wykonywania pracy zarobkowej (choćby w niepełnym zakresie czasu pracy) z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie adekwatnym do posiadanych przez nią schorzeń oraz mając na uwadze jej podeszły wiek i w związku z tym możliwości jej samodzielnej egzystencji. Organ winien mieć na uwadze, że opieka nad niepełnosprawną osobą polega również na wykonywaniu takich podstawowych czynności jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, i to te czynności – umożliwiające przecież egzystencję osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym – stanowią rdzeń tej opieki. W zależności od sytuacji osoby niepełnosprawnej mogą one jednak przybierać postać czynności bardziej czasochłonnych i angażujących. Rolą organu jest zaś ustalenie charakteru i koniecznego wymiaru w tej konkretnej sprawie tej pomocy, a dalej ocena, czy wykonywanie czynności domowych związanych z opieką nad niepełnosprawną rzeczywiście pozbawia wnioskodawcę możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bez precyzyjnego ustalenia zakresu sprawowanej opieki (zarówno pod względem wykonywanych czynności, jak i pór dnia przeznaczonych na tę opiekę) nie jest możliwe tak jednoznaczne, jak uczynił to organ odwoławczy, przesądzenie przedmiotowej kwestii. 10. Ponadto w sprawie pominięto zupełnie okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...] listopada 2020r. do [...] października 2021r., przyznanego na mocy decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2020. W tym kontekście wskazać należy, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności [...]. Z przytoczonej regulacji wynika, że także w przypadku tego rodzaju świadczenia, warunkiem jego przyznania jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. W zaskarżonej decyzji organ w żaden sposób nie wypowiedział się dlaczego w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (w okresie jego pobierania skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) uznano że spełniona została przesłanka niewykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, a dla potrzeb weryfikacji uprawnienia skarżącego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjęto już, że ten związek przyczynowy pomiędzy niewykonywaniem pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nie zachodzi. Kwestia ta wymaga wyjaśnień organu. 11. Zdaniem Sądu również kwestionowanie przez organ prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że jego aktywność zawodowa ustała długo wcześniej przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia stanowi naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż przepis ten nie uzależnia możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia tylko i wyłącznie od faktu rezygnacji z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale także od faktu niepodejmowania przez opiekuna niepełnosprawnej osoby zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a więc innymi słowy od faktu powstrzymywania się od wykonywania pracy z uwagi konieczność faktycznego sprawowania nad osobą niepełnosprawną opieki w jej koniecznym zakresie, związanym ze wspomaganiem niepełnosprawnego w codziennych życiowych czynnościach. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżący wystąpił w marcu 2021r., a zatem wyjaśnienia wymagało, czy obecnie faktycznie sprawowana przez skarżącego opieka nad matką uniemożliwia mu w istocie podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie. 11. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Podkreślić należy, że zarówno przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i odmowa przyznania tego prawa powinno wynikać z tak przeprowadzonego postępowania, by nie było wątpliwości, że stronie przysługuje to prawo, bądź że prawo to jej nie przysługuje. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu opieki tej sprawowania lub niepodejmowania pracy z tego właśnie względu. Wykonywanie opieki i jej rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej. W niniejszej sprawie nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, czy w przypadku skarżącego tego rodzaju przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia zachodzą, czy też nie. Zdaniem Sądu sytuacja ta sprawia - nie przesądzając sposobu rozstrzygnięcia sprawy - że odmowa przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia nastąpiła co najmniej przedwcześnie. Wskazane naruszenia prawa przez organy obu instancji powodują, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca powinny być wyeliminowane z obiegu prawnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 15zzs? ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs? ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo, badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło