II SA/Bd 1243/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...]października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 20 grudnia 2012 r. (uzupełniony 6 lutego 2013 r.) wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną – choruje na stwardnienie rozsiane. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, korzysta z pokoju użyczonego przez brata. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł miesięcznie, które w całości przeznacza na swe utrzymanie. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2013 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i zdrowotną poprzez złożenie: decyzji organu ZUS przyznającej świadczenie rentowe, odcinka renty, dokumentacji medycznej, potwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS, z której wynikałoby, że skarżący jest inwalidą, orzeczenia sądu, z którego wynikałoby, że pozostaje z żoną J. W. w separacji czy też uzyskał rozwód. Wezwanie zostało doręczone w dniu 6 marca 2013 r. Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r., (doręczonym skarżącemu w dniu 13 kwietnia 2013 r.) Referendarz sądowy oddalił wniosek D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie w dniu 19 kwietnia 2013 r., załączając do niego kartę informacyjną wydaną przez Klinikę neurologii w [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., z której wynika, że u skarżącego rozpoznano stwardnienie rozsiane. Do sprzeciwu skarżący załączył również umowę użyczenia skarżącemu łóżka rehabilitacyjnego, pokrowca na materac, oraz wózka inwalidzkiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodnił on, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej – choruje na stwardnienie rozsiane. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, korzysta z pokoju użyczonego przez brata. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł miesięcznie, które przeznacza na swe utrzymanie. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący nie wykonał wezwania Referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2013 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i zdrowotną. Nie załączył ich również do sprzeciwu. Przede wszystkim wnioskodawca nie przedłożył: decyzji organu ZUS przyznającej świadczenie rentowe, odcinka renty, dokumentacji medycznej, potwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS, z której wynikałoby, że skarżący jest inwalidą, orzeczenia sądu, z którego wynikałoby, że pozostaje z żoną J.W. w separacji czy też uzyskał rozwód. Co istotne, skarżący w żaden sposób nie uzasadnił wniesionego sprzeciwu. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany. Stwierdzić należy, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały potwierdzone dowodami. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Informacje, o które wezwano skarżącego są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 p.ps.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.