II SA/Bd 128/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odsetek ustawowych od sum uposażeń i innych należności wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych. Decyzją z dnia [...] nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S., po rozpatrzeniu sprawy M. S. o odsetki od sum uposażenia i innych należności pieniężnych wypłaconych za okres pozostawania poza zawodową służbą wojskową – odmówił skarżącemu M. S. wypłacenia kwoty 18.729,31 zł z tytułu odsetek ustawowych od wypłaconych mu uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz ustawowych odsetek od tej kwoty liczonych od dnia 9 lipca 2009 r. Organ wskazał, iż skarżący, na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego, dokonanego przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B. (w skrócie "Dowódca POW"), został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 30 czerwca 2003 r. Z tego tytułu Wojewódzki Sztab Wojskowy w S. wypłacił skarżącemu odprawę, ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Nadto Wojskowe Biuro Emerytalne wypłaciło skarżącemu dwunastomiesięczne uposażenie za okres od 1 lipca 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. oraz emeryturę wojskową za okres od 1 lipca 2004 r. do 31 lipca 2006 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność wydanej przez Dowódcę POW decyzji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wskutek tej decyzji, rozkazu personalnego Dowódcy POW z dnia [...] Nr [...] oraz stawienia się skarżącego do służby w dniu 1 sierpnia 2006 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. rozkazem dziennym z dnia [...] Nr [...] przyjął go na stan ewidencyjny oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzenie od dnia 30 czerwca 2003 r. Na podstawie tego ostatniego rozkazu Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. (w skrócie – "Szef WSzW") w dniu 18 sierpnia 2006r. wypłacił skarżącemu uposażenie i inne należności za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 sierpnia 2006 r. Organ podniósł, że stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593; z późn. zm.; w skrócie "s.w.ż.z.") w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inne należności pieniężne stały się wymagalne. W przedmiotowej sprawie dopiero ostateczne stwierdzenie nieważności decyzji Dowódcy POW z dnia [...] nr [...] i przystąpienie skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych skutkowało powstaniem roszczenia o zapłatę uposażenia i innych należności za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między Siłami Zbrojnymi RP a skarżącym administracyjno – prawny stosunek obligacyjny, skarżący w tym okresie miał status przeniesionego do rezerwy. Skoro zatem Szef WSzW niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] wypłacił skarżącemu uposażenie i inne należności pieniężne, to nie zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 s.w.ż.z., tj. za każdy miesiąc okresu w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy. Organ podkreślił, że żaden przepisy s.w.ż.z. nie przewidują możliwości oprocentowania odsetek od uposażeń i innych należności wypłaconych za zwłokę, dlatego w przedmiotowej sprawie żądanie odsetek od skapitalizowanych odsetek jest pozbawione podstawy prawnej. W odwołaniu skarżący, domagając się przyznania kwoty 18.729,31 zł tytułem odsetek od wypłaconych uposażeń i innych należności za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 sierpnia 2006 r. podniósł, że nietrafne jest twierdzenie, iż zaległe uposażenie stało się wymagalne dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji nr [...] z dnia [...]. Nieważność decyzji skutkuje od chwili jej wydania (ex tunc), wobec tego skarżącemu przysługuje prawo do uposażenia poczynając od dnia zaprzestania przez niego wykonywania obowiązków służbowych. Skoro organ nie wypłacił skarżącemu zaległych uposażeń w określonych ustawą terminach (z góry w pierwszym roboczym dniu miesiąca) i nastąpiło to z jego winy (tj. spowodowane było wydaniem z rażącym naruszeniem prawa decyzji o zwolnieniu) – to organ był w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia od drugiego dnia roboczego każdego miesiąca kalendarzowego za dany miesiąc. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dowódca POW utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy POW z dnia [...] powstało roszczenie o wypłatę uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych" tj. za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 sierpnia 2006 r. Określone w art. 75 ust. 3 s.w.ż.z. prawo do odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed przystąpieniem przez skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych. Skoro skarżący przystąpił do wykonywania obowiązków służbowych w dniu 1 sierpnia 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w S. wypłacił mu zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...], to nie można twierdzić, że organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, że z chwilą uprawomocnienia się decyzji Dowódcy POW z dnia [...] powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego wyposażenia, poczynając od dnia 1 lipca 2003 r. W skardze do sądu administracyjnego M. S., podobnie jak w odwołaniu zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych, art. 103 oraz art. 75 ust. 3 s.w.ż.z. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. – wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Dowódcy POW oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa WSzW w S. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreślił, że w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji nie może ponosić negatywnych skutków finansowych niezgodnych z prawem działań organów wojskowych. Pomimo że nie pełnił służby w spornym okresie, gotów był taką służbę pełnić, zaś brak takiej możliwości spowodowany był wyłącznie nieprawidłową decyzją organu. Stąd przyjąć należy, że od drugiego dnia roboczego każdego miesiąca kalendarzowego organ pozostawał w zwłoce za dany miesiąc kalendarzowy. Nietrafne jest tym samym stanowisko organu, że zaległe uposażenie stało się wymagalne dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji Dowódcy POW z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje skarżący. Stosownie bowiem do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Kwestia określenia, w jakich terminach stały się wymagalne świadczeni należne skarżącemu, a co za tym idzie – w jakim momencie organ wojskowy popadł w zwłokę w wypłacie tych świadczeń – jest ściśle związana z kwestią skutków, jakie wywarła decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] nr [...], która stwierdziła nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W tym względzie Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd prezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2009 r. (sygn. akt I OSK 1455/08), iż decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Decyzja taka tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym (elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej). Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Tym niemniej nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji nie można przyjąć, że w tym okresie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w analizowanym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Z powyższych rozważań wynika, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to – wbrew twierdzeniom skarżącego – bark jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 s.w.ż.z., za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał statusu przeniesionego do rezerwy. Datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie natomiast dzień następny po dniu uostatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby. Prezentowany przez Sąd pogląd utrwalił się w orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, z 22 września 2009 r. sygn. akt I OSK 69/09, z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 101/09, z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 212/09, z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 581/09, z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 688/09, z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1322/09, z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1406/10 – opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ). Stanowisko organów w powyższej kwestii jest niekonsekwentne. Z jednej strony bowiem stwierdzają one, iż roszczenie o wypłatę uposażenia stało się wymagalne z momentem "uprawomocnienia" decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...], stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Jednocześnie z drugiej strony stwierdzają, że brak podstaw do wypłaty odsetek, gdyż wypłata uposażenia nastąpiła niezwłocznie po otrzymaniu stosownej informacji o konieczności tejże wypłaty przez właściwy do organ wojskowy (Szefa WSzW) – nie zauważając, że termin wypłaty (18 sierpnia 2006 r.) przypada już po uostatecznieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 22 maja 2006 r. (k. 18 akt administracyjnych), a więc stała się ostateczna z dniem 6 czerwca 2006 r. Takie stanowisko organu nie znajduje oparcia w treści przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowej. Należy przy tym zauważyć, że w aktach sprawy brak jest wniosku skarżącego zawierającego jego żądanie wypłaty odsetek. W tej sytuacji o żądaniu skarżącego można wnioskować jedynie pośrednio na podstawie treści odwołania. Niewątpliwie wydanie zgodnej z przepisami prawa decyzji wymaga uzupełnienia tegoż braku. W ponownym postępowaniu administracyjnym organ administracji powinien, po uzupełnieniu akt sprawy, wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowej tj. przyjmując, iż datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny po dniu uostatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.).