II SA/Bd 13/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odsetek od sum uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w W., działając na podstawie art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 8 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 3 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) a także rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...], przyznał M. K. prawo do odsetek od nieterminowo wypłacanych należności związanych ze służbą wojskową w kwocie 226,25 zł. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, rozkazem personalnym Dowódcy P. Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...], uchylającym pkt 13 rozkazu personalnego Dowódcy P. Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...], przywrócono do służby M. K. W związku z powyższym wyżej wskazany w dniu [...] stawił się w Jednostce Wojskowej nr [...] w W., w celu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Organ podniósł, że należności związane z zawodową służbą wojskową za okres od [...] do [...] zostały M. K. zamiast [...] wypłacone w dniu [...], zatem 11 dni za późno. Z uwagi na to za wyżej wskazany okres zwłoki należało wypłacić ustawowe odsetki w kwocie 226,25 zł, naliczone w wysokości 11,5% od kwoty 65.281,87 zł. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. K., reprezentowany przez pełnomocnika. Skarżonej decyzji odwołujący się zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, zatem: art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 3, art. 83 ust. 5 i art. 120 ustawy pragmatycznej, § 12 ust. 11 rozporządzenia MON z 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2000 r., Nr 62, poz. 729), § 4 rozporządzenia MON z 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. z 2000 r., Nr 65, poz. 770), § 5 rozporządzenia MON z 20 kwietnia 2004 w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego (Dz. U. z 2004 r., Nr 108, poz. 1146), § 3 i 9 rozporządzenia MON z 24 maja 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu korzystania przez żołnierzy zawodowych, małżonków i dzieci pozostających na ich utrzymaniu z bezpłatnych przejazdów oraz innych świadczeń socjalno-bytowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 135, poz. 1452). Odwołujący się nie podzielił twierdzenia organu, że odsetki należą mu się wyłącznie za okres [...] – [...], bowiem zgodnie z jego twierdzeniem prawo do odsetek, o których mowa powstało w terminach określonych przepisami, a nie po uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu. Wskazał również, iż organ błędnie przyjął administracyjny tryb postępowania w przypadku stosowania ustawy pragmatycznej, ponieważ w przedmiocie prawa do przyznania uposażenia żołnierza zawodowego oraz odsetek nie wydaje się decyzji administracyjnej. Jak podkreślił odwołujący się nie przewiduje tego ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, ani ustawa z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, prawo bowiem zarówno do uposażenia zasadniczego, jak i dodatków o charakterze stałym i większości innych należności żołnierzy zawodowych – w tym odsetek – powstaje z mocy prawa. Odwołujący się podniósł wreszcie, że roszczenie o odsetki ma charakter cywilnoprawny, zatem spór taki, jako sprawa cywilna, rozstrzygnięty powinien zostać przez sąd powszechny. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dowódca P. Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej wydający ją organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007r., zgodnie z którą roszczenia żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek na podstawie, kolejno, ustawy o uposażeniu żołnierzy niezawodowych i służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, podlegają rozpoznaniu w drodze postępowania administracyjnego. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie roszczenie odwołującego się rozpatrywać należy w oparciu o treść art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych oraz art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którymi w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności żołnierzowi przysługują odsetki od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne, natomiast uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym wypłacane są miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Jak wynika z dalszej części uzasadnienia, roszczenie o uposażenie w przedmiotowej sprawie powstało z chwilą uprawomocnienia się decyzji nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych, natomiast nie można przyjąć, że organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia w czasie obowiązywania decyzji nr [...] z dnia [...] Dowódcy POW, zatem w czasie, w którym M. K. był faktycznie zwolniony ze służby. Na powyższą decyzję M. K., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze podniesiono konieczność wypłacenia ustawowych odsetek od nieterminowo wypłacanych skarżącemu uposażeń w okresie od dnia [...] do dnia [...], powiększone o dalsze odsetka naliczane od dnia [...], jako od dnia złożenia w tym przedmiocie wniosku. Ponawiając zawarte w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, w skardze wskazano ponadto na naruszenie przepisów postępowania – art. 6 i art. 156 w związku z art. 138 oraz art. 7 i art. 77 w związku z art. 138 k.p.a. W pozostałym zakresie przytoczona w skardze argumentacja stanowiła w istocie powtórzenie argumentów zawartych w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzje pierwszej i drugiej instancji. Natomiast wyrokiem z dnia 16 listopada 2009r., wydanym w sprawie I OSK 409/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Bydgoszczy, przekazując temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. W wyroku tym Sąd stwierdził, że tak długo jak w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, tak długo nie pozostawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. Nie istniał administracyjno-prawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. NSA zalecił dokonanie ustaleń przez sąd I instancji w zakresie dokładnej daty wymagalności należności i dopiero rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia oraz w jakiej wysokości należne są odsetki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, albowiem podniesione w niej zarzuty były niezasadne. Również sąd - niezwiązany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu innych istotnych uchybień uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 w/w ustawy powoływanej dalej jako p.p.s.a. Na wstępie należy zauważyć, iż na podstawie art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez ten Sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej - od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy - na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie jest zasadne stanowisko skarżącego odnośnie żądania wypłaty odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od dnia [...] do [...] Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Nr [...] z dnia [...] wydanej przez Dowódcę P. Okręgu Wojskowego w przedmiocie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Rozstrzygnięcie jednak, czy i ewentualnie za jaki okres w takim przypadku należne są odsetki wymaga głębszej refleksji z punktu widzenia skutków jakie wywołuje decyzja stwierdzająca nieważność, mając na względzie również skutki wywołane przez decyzję nieważną. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji istniejącą z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem "ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 5. Wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Zakamycze Wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Jednakże należy mieć na względzie okoliczność, iż nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu, który ma niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Trzeba zauważyć, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej, który można ogólnie określić jako status przeniesionego do rezerwy. Oczywistym jest, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Wprawdzie decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Zasadne jest w tym miejscu przytoczenie fragmentu uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "odsetki za opóźnienie świadczenia pieniężnego mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Z tego wynika, że obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Odsetki zawsze dzielą los tego obowiązku, jeśli coś innego nie wynika z umowy lub z przepisu ustawy. Dopiero więc stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Reasumując należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu żołnierza zawodowego (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, Internetowa Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy również zwrócić uwagę, że wymienione w cyt. przepisie odsetki są związane ze zwłoką w spełnieniu świadczenia. Zwłoka stanowi kwalifikowaną postać opóźnienia, zatem musi mieć charakter zawiniony. Organ pozostawał w zwłoce. W dniu [...] skarżący stawił się do służby. Należności związane z zawodową służbą wojskową zostały wypłacone jemu w dniu [...], a powinny zostać wypłacone najpóźniej w dniu [...]. Na podstawie bowiem art. 81 ust. 3 ustawy inne należności, o których mowa w art. 73, wypłaca się w terminie czternastu dni od dnia, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające otrzymanie tych należności albo właściwy organ podjął decyzję o przyznaniu żołnierzowi tych należności, w przypadku gdy przyznanie prawa do należności lub określenie ich wysokości jest uzależnione od wydania takiej decyzji, z zastrzeżeniem art. 83 ust. 5, art. 92 ust. 2 i art. 96 ust. 6. Okres zwłoki wyniósł zatem 11 dni. Odsetki ustawowe za okres zwłoki uregulowane były w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 października 2005r. (Dz. U. z 2005r., Nr 201, poz. 1662). Zgodnie z § 1 wysokość odsetek ustawowych w stosunku rocznym wynosiła 11,5%. Organ w zaskarżonej decyzji odsetki ustalił od kwoty 65.281,87 zł. Należne odsetki ustawowe za okres 11 dni stanowią kwotę 226, 25zł. Utrzymanie więc w mocy decyzji organu I instancji przez Dowódcę P. Okręgu Wojskowego w B. było zgodne z prawem. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny postępowania organu I instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).