II SA/Bd 1456/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury [...] w B. A. K. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz K., powołując się na przepis art. 17 ust. 1b w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych lub uśr), po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Z. S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. S., odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że z przedłożonego przez skarżącą orzeczenia KRUS z dnia [...] stwierdzającego trwałą niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji wynika, że nie da się ustalić daty powstania jej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ wyjaśnił, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazują przesłanki, których spełnienie jest konieczne do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jedną z nich, zgodnie z art. 17 ust. 1b uśr, jest powstanie niepełnosprawności nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z tym, iż tej kwestii orzeczenie dotyczące matki skarżącej nie rozstrzyga, organ odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W od ww. decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wskazując że Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w części, w której stanowi, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki musi powstać przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki do 25 roku życia, jest niezgodny z Konstytucją. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B. decyzją z dnia [...] nr [...], orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Podtrzymują stanowisko organu I instancji SKO podkreśliło, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania i stopnia niepełnosprawności, że związane są w tym zakresie orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę, że orzeczenie takie stanowi wyłączny dowód istnienia niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania i stopnia niepełnosprawności, że nie może być one zastąpione żadnym innym dokumentem czy domniemaniem powstania niepełnosprawności w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym ani organ I instancji, ani SKO, nie były upoważnione do powzięcia ustaleń w tym zakresie. W konsekwencji powyższego SKO stwierdziło, że wskazanie w orzeczeniu na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zaznaczając przy tym, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego udokumentowania przebiegu choroby, pozwalającego na określenie daty powstania niepełnosprawności. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, SKO wskazało, że Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej w uzasadnieniu ww. wyroku stwierdzone zostało, iż jego wykonanie wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych i, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Z powyższego wynika, zdaniem SKO, że wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga dokonania zmian w obowiązującym prawie, co oznacza, że obecnie brak jest podstaw prawnych umożliwiających uwzględnienie roszczeń zawartych w odwołaniu. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Powołała się również na ciężko sytuację zdrowotną matki, konieczność stałej opieki nad nią oraz złą sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacjii edukacji. W art. 17 ust. 1b uśr dodatkowo wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia dwóch kwestii, tj. po pierwsze, czy na gruncie przytoczonych przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności dorosłej osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, po drugie zaś, czy w świetle wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 można uzależniać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych kwestii wskazać należy, że orzekające w sprawie organy zgodnie uznały, że w sytuacji, gdy przedłożone przez wnioskodawcę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie zawiera informacji dotyczącej daty powstania niepełnosprawności, a z orzeczenia tego wynika jedynie, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności, wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, z uwagi na brak spełnienia niezbędnego warunku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. aby niepełnosprawność powstała przed ukończenia 18 lub 25 roku życia. Warunek ten wynika z przytoczonego powyżej przepisu art. 17 ust. 1b uśr. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, iż nie są uprawnione do samodzielnego ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Z końcowej bowiem części przepisu art. 17 ust. 1 uśr jednoznacznie wynika, iż stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również jej daty) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu jest konieczne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego prawa. W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 821/14 i II SA/Go 818/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 4/14). Dodatkowo powyższy wniosek potwierdza treść przepisu określonego w § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3), który stanowi, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również przepisy kompetencyjne określające właściwość określonych jednostek orzeczniczych w zakresie orzekania o niepełnosprawności świadczą o braku uprawnienia organów orzekających w sprawach świadczeń rodzinnych do weryfikacji orzeczeń o niepełnosprawności, a tym samym i do samodzielnego ustalania, kiedy powstała niepełnosprawność. Dokument w postaci orzeczenia o niepełnosprawności uprawnionej jednostki stanowi zatem wyłączny dowód istnienia niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania niepełnosprawności i jej stopnia. Skoro więc w orzeczeniu właściwej jednostki (w tym wypadku lekarza orzecznika), na skutek braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności (w przedmiotowym wypadku niezdolności do samodzielnej egzystencji), zamieszczone zostanie sformułowanie "nie da się ustalić", a organy administracji orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do samodzielnego dokonanie ustaleń w tym zakresie, to tym samym wskazuje to na brak spełnienia koniecznego warunku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b uśr, tj. aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, który to warunek, jak wykazano wyżej, powinien wynikać z orzeczenia właściwej jednostki. W rozpoznawanej sprawie przedłożone przez skarżącą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej matki nie zawierało informacji dotyczącej daty powstania niepełnosprawności. Słusznie więc – w ocenie Sądu – organy obu instancji przyjęły, że nie został spełniony w sprawie warunek z art. 17 ust. 1b uśr, determinujący prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. To wnioskodawca ubiegający się o przyznanie ze środków publicznych świadczenia rodzinnego musi wykazać stosownymi dokumentami, iż spełnia wszystkie ustawowe przesłanki konieczne dla przyznania konkretnego wnioskowanego świadczenia. Wobec treści art. 17 ust. 1b uśr w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca musi zatem do wniosku dołączyć stosowne orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności lub równoznaczne, które nadto potwierdzi, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub nie później niż do ukończenia 25 roku życia (w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Ustosunkowując się natomiast do powołanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, wskazać należy, że w wyroku tym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zakwestionowana przez Trybunał regulacja stworzyła sytuację, w której doszło do nie dającego się racjonalnie uzasadnić zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych w zależności od tego, kiedy owa niepełnosprawność powstała. Opiekun niepełnosprawnej osoby dorosłej (nie tylko dorosłego dziecka) może się bowiem ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne tylko wówczas, gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała przed ukończeniem 18. lub 25. roku życia. W innym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mu nie przysługuje. Zróżnicowanie zatem sytuacji prawnej opiekuna w zależności od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego zostało przez Trybunał zakwestionowane. W ocenie Trybunału ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób będących opiekunami dorosłych niepełnosprawnych. Za konstytucyjnie usprawiedliwione Trybunał uznał natomiast odmienne uregulowanie sytuacji prawnej (kryterium nabywania uprawnień) w stosunku do opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Niezależnie od powyższych uwag należy podkreślić jednak, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniem nie wyeliminował wadliwego przepisu, pozostawiając jego zmianę ustawodawcy. Co więcej, w motywach orzeczenia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że stwierdzenie niekonstytucyjności w tym przypadku nie kreuje prawa do żądania świadczenia dla opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Tak dokonane przez Trybunał wyjaśnienie zakresowości powołanego orzeczenia przesądza o zasadności podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji. Trybunał wskazał bowiem jedynie na konieczność podjęcia działań legislacyjnych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, natomiast nie wyeliminował z obrotu prawnego art. 17 ust.1b uśr (wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 694/15). Oznacza to, że w obecnym stanie prawnym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie przysługuje, gdyż nie pozwala na to obowiązujący nadal przepis art. 17 ust. 1b uśr. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.