II SA/Bd 1477/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Agnieszka Zakrzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent Miasta W., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.; zwanej w skrócie "ueldo"", po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie wniosku L. P., orzekł o wymeldowaniu skarżącej A. P. z pobytu stałego w lokalu nr 42 położonym we W. przy ul. [...] Organ ustalił, że skarżąca od dnia 10 lipca 2009 r. nie zamieszkuje w lokalu nr 42 przy ul. [...] we W. i lokal ten nie stanowi jej centrum życiowego. Okoliczność opuszczenia przez nią tego lokalu potwierdzili świadkowie P. Z. i S. P. Oświadczenie o zamiarze wyprowadzenia się z lokalu skarżąca złożyła ponadto w trakcie posiedzenia Sądu Rejonowego we W. w dniu 25 czerwca 2009 r., co wynika z przedłożonego przez wnioskodawcę protokołu z tego posiedzenia. Wymeldowana w trakcie składania wyjaśnień w dniu 30 listopada 2009 r. sama przyznała, że opuściła przedmiotowy lokal z uwagi na fakt, iż były mąż czynił jej utrudnienia w dostępie do tego lokalu (wymiana zamka w drzwiach). Prokuratura Rejonowa we W. potwierdziła, że prowadzone jest postępowanie przygotowawcze z zawiadomienia skarżącej, dotyczące uniemożliwienia jej korzystania z mieszkania przy ul. [...]. Postępowanie w sprawie zmuszania do określonego zachowania skarżącej w okresie od 11 lipca 2009 r. do 30 listopada 2009 r. oraz gróźb karalnych wobec skarżącej zostało jednakże umorzone postanowieniem z dnia 27 marca 2010 r. wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie przestępstwa. Z kolei w postanowieniu Prokuratury Rejonowej we W. (złożonym przez wnioskodawcę w dniu 20 maja 2010 r.) o odmowie wszczęcia dochodzenia stwierdzono, że skarżąca wyprowadziła się z domu przy ul. [...], zabrała rzeczy i umieściła je w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...], gdzie zamieszkala po wyprowadzeniu się z lipcu 2009 r. od byłego męża tj. z mieszkania przy ul. [...]. Organ zaznaczył, iż decyzja o wymeldowaniu jest konsekwencją opuszczenia lokalu przez stronę i odzwierciedla istniejący stan faktyczny. Skoro strona faktycznie nie mieszka w lokalu przy ul. [...], to utrzymywanie jej zameldowania w tym lokalu byłoby równoznaczne z tworzeniem fikcji meldunkowej, na co nie pozwalają przepisy ueldo. Każda osoba powinna być bowiem zameldowana pod adresem miejsca faktycznego zamieszkania. W odwołaniu od decyzji Prezydenta skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania administracyjnego dotyczącego wymeldowania. Zarówno w zawierającym odwołanie piśmie z dnia 9 lipca 2010 r., jak i w późniejszych pismach uzupełniających, odwołująca podniosła, iż opuszczenie przez nią lokalu znajdującego się przy ul. [...] nie nastąpiło dobrowolnie, lecz zostało spowodowane zachowaniem L. P., który nadużywał alkoholu oraz znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie. Wskazała, że agresywne zachowanie byłego męża w stosunku do jej osoby potwierdza fakt, iż wyrokiem Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] został on uznany za winnego przestępstwa psychicznego i fizycznego znęcania się nad nią. Skarżąca podkreśliła, iż opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu podyktowane było wyłącznie koniecznością zapewnienia sobie i dzieciom bezpieczeństwa. Wyjaśniła, iż L. P. niezwłocznie po opuszczeniu przez nią mieszkania w dniu 10 lipca 2009 r. wymienił zamki w drzwiach wejściowych, co spowodowało, iż nie była już w stanie wejść do przedmiotowego lokalu i korzystać z niego w dalszym ciągu. W następnych miesiącach podejmowała jednak próby wejścia do mieszkania przy ul. [...], także korzystając z pomocy organów Policji, jednakże okazały się one bezskuteczne (udało się jej wejść do mieszkania tylko raz, 30 lipca 2009 r.). Zaznaczyła ponadto, iż w przedmiotowym lokalu pozostawiła swoje rzeczy osobiste oraz stanowiące jej własność meble, sprzęt RTV i AGD, co świadczy o tym, iż nosiła się zamiarem dalszego korzystania z mieszkania przy ul. [...]. Odwołująca wskazała także, że nadal zamierza odzyskać możliwość korzystania ze spornego lokalu. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda Kujawsko-Pomorski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "kpa") w związku z art. 15 ust. 2 ueldo, orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zarówno świadkowie jak i strony są zgodnie co do samego faktu opuszczenia lokalu. Zebrane dowody wskazują na to, że odwołująca w wyniku konfliktu rodzinnego opuściła przedmiotowy lokal, zabrała dzieci i zamieszkała gdzie indziej tj. w mieszkaniu kupionym wspólnie z inną osobą. Powołując się na art. 15 ust. 2 ueldo organ odwoławczy stwierdził, że wymeldowanie może nastąpić wówczas, gdy ma miejsce fakt trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu. Obowiązkiem organu meldunkowego jest zbadanie, czy wskutek opuszczenia lokalu nastąpiło trwałe zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu. W opinii organu II instancji zebrane w sprawie dowody pozwoliły na jednoznaczne stwierdzenie, iż odwołująca opuściła lokal przy ul. [...] dobrowolnie i z trwałym skutkiem. Podkreślono, że skarżąca zgodnie z powziętym wcześniej zamiarem zakupiła inne mieszkanie, do którego przeprowadziła się wraz z dziećmi w dniu 10 lipca 2009 r. Od tego dnia odwołująca faktycznie nie przebywa w lokalu przy ul. [...] i tym samym mieszkanie to nie stanowi jej centrum życiowego. Zdaniem organu odwoławczego fakt ten przesądził o konieczności wymeldowania skarżącej z mieszkania zajmowanego przez jej byłego męża. Zaznaczono, iż utrzymywanie zameldowania skarżącej w lokalu przy ul. [...] stanowiłoby fikcję meldunkową. Odnosząc się ponadto do podniesionych w sprawie kwestii własności mieszkania i podziału majątku wspólnego organ stwierdził, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, uzupełniając ją pismem z dnia 22 stycznia 2011 r.. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ueldo, poprzez przyjęcie faktu dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącą. Powołując te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych w pierwszej i drugiej instancji. W opinii skarżącej zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy wskazuje na to, iż nie opuściła przedmiotowego lokalu dobrowolnie i nie miała zamiaru stałego przebywania poza nim, a tym samym nie są spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ueldo. Wbrew poglądom organu odwoławczego nie wyprowadziła się z mieszkania przy ul. [...], lecz zamierzała jedynie chwilowo przebywać poza tym mieszkaniem, aby zapewnić sobie spokój i bezpieczeństwo wobec agresywnego zachowania prezentowanego przez L. P. w stosunku do jej osoby. Skarżąca zauważyła, że o braku zamiaru trwałego opuszczenia spornego lokalu świadczy fakt, iż pozostawiła w nim mienie o wartości ok. 35.000 zł, stanowiące dorobek wspólny jej i byłego męża, zabierając w dniu 10 lipca 2009 r. jedynie dwa komputery użytkowane przez dzieci, kanapę, telewizor oraz kilka rzeczy osobistych. Ponadto wskazała, że już w dniu 11 lipca 2009 r. podjęła próbę wejścia do mieszkania przy ul. [...], jednakże zakończyła się ona niepowodzeniem z uwagi na fakt, że były mąż wymienił zamki w drzwiach wejściowych. W ciągu następnych miesięcy podejmowała wielokrotnie próby wejścia do spornego lokalu, jednakże wobec oporu L. P. oraz bierności prokuratury i policji zakończyły się one niepowodzeniem. Ponadto z jej powództwa Sąd Rejonowy we W. prowadzi postępowanie o ustalenie sposobu korzystania z mieszkania i jego wyposażenia, stanowiącego również jej własność. Zdaniem skarżącej podejmowane przez nią wielokrotnie działania mające na celu wejście do mieszkania zajmowanego przez byłego męża również świadczą o tym, że nie miała zamiaru opuszczać tego mieszkania na stałe i nadal traktowała je jako centrum swojej życiowej aktywności. Przebywanie w innym lokalu zostało wymuszone zachowaniem byłego męża, który uniemożliwił jej korzystanie z lokalu przy ul. [...], zaś okoliczność ta świadczy o braku dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego. Skarżąca podkreśliła, iż nadal kontynuuje działania mające na celu odzyskanie możliwości korzystania ze spornego mieszkania. Z samego faktu posiadania przez nią innego mieszkania nie można wywodzić konieczności wymeldowania jej z lokalu pozostającego przejściowo w wyłącznej dyspozycji byłego męża, albowiem obowiązujące przepisy nie zabraniają nabywania przez osobę fizyczną drugiego mieszkania i przebywania w nim. Podkreśliła, że w mieszkaniu przy ul. [...] pozostawiła swoje rzeczy osobiste, co świadczy o tym, że nadal chciała w tym mieszkaniu przebywać. Wbrew twierdzeniom organu – nie zabrała dobrowolnie dzieci z mieszkania przy ul. [...], ale została do tego zmuszona działaniem byłego męża, który wymienił zamki, uniemożliwiając tym samym dzieciom, które właśnie wracały z kolonii, powrót do przedmiotowego mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ueldo pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sąd podziela wielokrotnie akcentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest równocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 428/09, LEX nr 553123, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 329/07, LEX nr 460001). Z kolei przez "zamiar" stałego przebywania należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Stosownie do art. 15 ust. 1 ueldo organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca mówi o "opuszczeniu" miejsca pobytu przez osobę wymeldowywaną, nie może więc być mowy o spełnieniu tej przesłanki w sytuacji, kiedy osoba została przymuszona do zmiany miejsca pobytu, gdyż wtedy należy mówić nie tyle o "opuszczeniu" miejsca pobytu, ile o "usunięciu" z tegoż miejsca. Jednakże za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ueldo należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu, do niego nie została dopuszczona i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, LEX nr 79243; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., OSK 127/05, LEX nr 201437). W świetle powyższego zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ prawidłowo ustalił i ocenił, iż zaszły przesłanki wymeldowania skarżącej z lokalu przy ul. [...] we W. Zarówno z ustaleń organu jak i oświadczeń skarżącej wynika, że nie ma on swojego centrum życiowego w ww. lokalu. Nie można bowiem uznać, iż centrum życiowym danej osoby może być miejsce w którym nie ma ona możliwości realizacji podstawowych funkcji życiowych, a jednocześnie jest to stan trwały, wynikający ze sprzeciwu dysponenta lokalu i co więcej – takie działanie dysponenta lokalu nie spotyka się z odpowiednią reakcją prawną tej osoby. Za taką odpowiednią reakcję prawną nie można uznać złożonego obecnie przez skarżącą powództwa o ustalenie sposobu korzystania z mieszkania, w sytuacji gdy postępowanie rozwodowe zostało już zakończone, a wyrok rozwodowy (z dnia [...], sygn. akt [...]; k. 3 akt administracyjnych organu odwoławczego) nie zawierał rozstrzygnięcia odnośnie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Przepis art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w oparciu o który możliwe jest bowiem rozstrzyganie w przedmiocie korzystania ze wspólnego mieszkania, ma zastosowanie tylko w sprawie o rozwód (analogicznie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1990 r., III CZP 53/90, opubl. OSNC z 1991 r., Nr 4 poz. 43). Usunięcie z lokalu jest naruszeniem posiadania, na drodze prawnej można się zatem jemu sprzeciwić w drodze powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego. Sąd podziela wyrażany w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nieskorzystanie w odpowiednim czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (por. np. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Adminstracyjnego w Łodzi z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 459/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślenia wymaga, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszenia (art. 344 § 2 k.c.). Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.