II SA/Bd 1539/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego J. Ś. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 3 pkt 1 - 2a, pkt 10, pkt 22, pkt 23 lit. c, art. 5 ust. 2 i ust. 4 - 9, art. 16a ust. 1 - 4 pkt 2 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) i § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), odmówił przyznania K. O. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. D. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży na wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny względem matki, która ponadto posiada orzeczenie [...] Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Wskazano, że warunkiem koniecznym dla uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest również spełnienie kryterium dochodowego, gdyż zasiłek ów przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. 623,00 zł. Szczegółowa analiza akt w ocenie organu wykazała, iż nie spełniono kryterium dochodowego uprawniającego do ww. świadczenia. Przy wyliczeniu dochodu rodziny nie uwzględniono dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę w 2011 r. z tytułu zatrudnienia w firmie: "[...]" SP. K , który w myśl art. 3 pkt 23 lit. c ww. ustawy jest dochodem utraconym. Ustalając dochód rodziny (ogółem 2 osoby) przyjęto zatem dochód I. D. za rok 2011 wykazany w oświadczeniu z dnia 18.07.2013 r. pomniejszony o podatek oraz wykazaną w oświadczeniu z dnia 18.07.2013 r. wysokość składki zdrowotnej, który wyniósł 23.774,98 zł. Ogółem dochód rodziny w 2011 r. wyniósł 23.774,98zł, przeciętny miesięczny dochód wyniósł 1.981,25 zł = (23.774,98 zł :12 miesięcy); na osobę w rodzinie 990,63 zł = (1981,25 zł: 2 osoby) i przekroczył kryterium dochodu zawarte w art. 16 a ust. 2 tj. 623,00 zł. Natomiast w kwestii dotyczącej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustalono, iż ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy trwało w okresie od 9.09.2010 r. do 8.12.2010 r., a ze świadectwa pracy wynika, iż stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu na który była zawarta, dlatego w tym przypadku, zdaniem organu nie można dopatrzeć się rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad matką, gdyż stosunek pracy ustał z upływem czasu na jaki umowa została zawarta. Podsumowując orzekający organ stwierdził, iż przyczyną odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego był brak spełnienia warunku odnoszącego się do kryterium dochodowego oraz rezygnacji z zatrudnienia. W odwołaniu od powyższej decyzji K. O. podniosła argument, iż organ decyzyjny powołując przesłankę nie spełnienia kryterium dochodowego nie uwzględnił treści art. 16a ust. 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych, który umożliwia przyznanie wnioskowanego zasiłku nawet w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę równą lub niższą od najniższego zasiłku rodzinnego, jeżeli świadczenie przysługiwało w poprzednim okresie. Ponadto strona zarzuciła organowi dokonanie nieprawidłowej interpretacji terminu - "rezygnacji z zatrudnienia", podtrzymując swoje stanowisko zajmowane podczas toczącego się postępowania w sprawie, iż po wygaśnięciu umowy o pracę w 2010 r. nie podejmowała zatrudnienia, jak również nie poszukiwała zatrudnienia i nie była zarejestrowana w PUP jako osoba poszukująca pracy, bowiem zajęła się opieką nad niepełnosprawną matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w całości potwierdził ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy i zwrócił uwagę, że z analizy materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż zainteresowana nie podejmuje zatrudnienia od 8 grudnia 2010 r., a osobista opieka nad ciężko chorą matką musi być stanem trwałym, czyli opiekun definitywnie rezygnuje z aktualnego zatrudnienia na własną prośbę. W ocenie Kolegium odwołująca się nie zrezygnowała z zatrudnienia by móc opiekować się niepełnosprawną matką I. D., która jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe od 15 października 2009 r., gdyż skarżąca nie pracuje od grudnia 2010 r. Ponadto zwrócono uwagę, że dochód miesięczny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę kryterium dochodowego wynoszącego 623,00 zł netto, ponieważ wynosi 1.981,25 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód ten wynosi 990,63 zł. Kwota ta przekracza kwotę kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w powołanym art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych o kwotę 367,63 zł, a zatem przesłanka o kryterium dochodowym nie została spełniona. Zdaniem organu odwoławczego nie znajduje także zastosowania w niniejszej sprawie powołany przez stronę w odwołaniu przepis art. 16a ust. 3, bowiem kwota przekroczenia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę, a uprawniająca do przyznania wnioskowanego zasiłku przekracza kwotę najniższego zasiłku rodzinnego, bowiem aktualnie jest to kwota 77,00 zł W świetle powyższego zdaniem organu należy stwierdzić, iż organ I instancji nie mógł przyznać wnioskowanego przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego, ponieważ nie zostały spełnione jednocześnie wszystkie przesłanki określone w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych . W skardze do sądu K. O. powtórzyła swoją dotychczasową argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżąca ponownie podkreśliła, że opiekuje się niepełnosprawną matką, wskazując, że zostało przyznane bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną matkę, gdyż spełnione zostały warunki do jego przyznania. Skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie po zmianie przepisów zachowała prawo do ciągłości i przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jako że świadczenie to jest rekompensatą za rezygnację i niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, dlatego decyzja odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezrozumiała dla skarżącej i tym samym wniosła o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe. Na wstępie zwrócić należy uwagę, że specjalny zasiłek opiekuńczy, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 cyt. ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, czyli kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 ustawy). W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3 ustawy). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, kontynuacja tego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie miała miejsca. Tylko łączne spełnienie powyższych przesłanek uprawnia daną osobę do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - w sytuacji gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy. Ponadto należy uwzględnić, że art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy). W niniejszej sprawie rokiem bazowym (poprzedzającym okres zasiłkowy) jest 2011 r., jednak ustalając dochód rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy słusznie organy nie uwzględniły dochodu uzyskanego w 2011 r. przez K. O., bowiem w całości został on utracony. Natomiast na podstawie złożonego oświadczenia członka rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z dnia 18 lipca 2013 r. w sposób bezsporny ustalono, iż I. D. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy uzyskała dochód w wysokości 28.753,82 zł, a po potrąceniu należnego podatku w kwocie 2.391,00 zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2.587,84 zł, dochód netto wyniósł 23.774,98 zł; dochód miesięczny równał się 1.981,25 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosło 990,63 zł. Kwota ta przekracza kwotę kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w powołanym na wstępie art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych o kwotę 367,63 zł, a zatem przesłanka o kryterium dochodowym nie została spełniona. Powyższe ustalenia są bezsporne, ponieważ skarżąca nie wniosła do nich żadnych zastrzeżeń, jak również nie sposób uznać ich wadliwości kontrolując ich prawidłowość z urzędu. W rezultacie prawidłowość dokonanego wyliczenia łącznego dochodu osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie została skutecznie podważona, a ponieważ obrazują one przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to odmowa przyznania tego świadczenia była zgodna z prawem. Ponadto należy mieć na względzie, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi. W okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona jedna z wymaganych (koniecznych) przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. kryterium dochodowe, które zostało przekroczone. Należy wskazać, że kryteria dochodowe określone w ustawie, od których uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są bezwzględnie obowiązujące i nie pozwalają na uznaniowe rozstrzygnięcie sprawy, mając na przykład na względzie zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony, a wobec tego żadne inne, niż określone w ustawie kryteria, nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowego świadczenia. Na marginesie, jedynie informacyjnie wskazać należy również, iż istnieje wprawdzie problem konstytucyjny dotyczący tego, czy osoba, która nie podejmuje pracy, jest osobą rezygnująca z zatrudnienia w rozumieniu cyt. wyżej ustawy, lecz rozwiązanie tego problemu nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, gdyż w przypadku skarżącej zostało przekroczone kryterium dochodowe jako negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na względzie należało uznać, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i decyzja pierwszoinstancyjna pozostają w zgodzie z prawem, dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). O przyznaniu radcy prawnemu z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).