II SA/Bd 186/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2015 r.nr [...] Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. K., działając z upoważnienia Wójta Gminy A. K., przyznał J. S. (skarżącemu) zasiłek stały od dnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu treści art. 37 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, że skarżący zwrócił się podaniem z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku stałego. Wyjaśnił, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w A. K. z dnia [...] r. skarżący zaliczony został do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe, zaś na skutek odwołania orzeczenie to zostało zmienione w dniu [...] r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. w zakresie stwierdzenia braku możliwości ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Dalej organ wskazał, że po zaskarżeniu powyższego orzeczenia Sąd Rejonowy we W. wyrokiem z dnia [...] r. zmienił powyższe orzeczenie, zaliczając skarżącego od dnia [...] r. do dnia [...] r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zacytowawszy art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organ stwierdził, że w związku z zaliczeniem skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz z okolicznością, iż w [...] nie posiadał on żadnego dochodu, spełnił warunki otrzymania zasiłku stałego w maksymalnej wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Pismem z dnia [...] r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji, podnosząc, że do dnia [...] r. posiadał on orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz prawo do zasiłku stałego z GOPS oraz że decyzja przyznająca mu zasiłek stały w wysokości [...] zł od [...] r. do [...] r. jest dla niego krzywdząca, albowiem nie przyznano mu zasiłku od [...] r. zgodnie wyrokiem Sądu Rejonowego we W. . Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przywołany wyżej stan faktyczny w sprawie oraz przytoczył treść art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Stwierdził, że bezspornie skarżący spełnia warunki do otrzymania zasiłku stałego, a kwestią do rozstrzygnięcia pozostaje data początkowa przyznanego świadczenia, która według skarżącego winna zostać określona na dzień [...] r. Przywoławszy treść art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku w dniu [...] r., w związku z czym organ I instancji prawidłowo przyznał zasiłek stały od [...] r. Organ odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt SK 19/14, stwierdzając, że organy orzekające w sprawie zasiłku stałego związane są obowiązującymi przepisami prawa, a art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nadal obowiązuje. Pismem z dnia [...] r. J. S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, powielając zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej oraz wskazując dodatkowo, iż nie z jego winy toczyło się tak długo postępowanie w sprawie ustalenia jego stopnia niepełnosprawności. Wniósł o przyznanie mu prawa do zasiłku stałego zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego, tj. od dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym zaskarżona decyzja może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a także stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję wedle powyższych zasad, Sąd stwierdził, iż decyzje organów obu instancji podjęte zostały z naruszeniem przepisów prawa, w związku z czym podlegają one uchyleniu. Materialnoprawną podstawę decyzji organów orzekających w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. – dalej "u.p.s."), które przewidują różne formy i rodzaje pomocy udzielanej przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Zasadniczy cel pomocy społecznej został zdefiniowany jako zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionych osób i rodzin, przy jednoczesnym umożliwieniu im przezwyciężenia trudnych sytuacji, których nie są w stanie same pokonać. Jednym ze świadczeń przewidzianych w u.p.s., jest zasiłek stały, który stosownie do treści art. 37 ust. 1 u.p.s. przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), a także osobie pełnoletniej, pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Wysokość zasiłku stałego w przypadku osoby samotnie gospodarującej określa się na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s., jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, przy czym kwota ta aktualnie nie może być większa od [...] zł (§1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż skarżący, będąc osobą pełnoletnią, samotnie gospodarującą, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a więc całkowicie niezdolną do pracy i nieosiągającą żadnego dochodu, uprawniony jest do przyznania mu zasiłku stałego. Kwestią sporną pozostaje za to, od jakiej daty przedmiotowe świadczenie powinno zostać przyznane. Organy, powołując się na treść art. 106 ust. 3 u.p.s. stanęły na stanowisku, iż świadczenie należy się od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego. Skarżący kontestuje powyższe stanowisko, wskazując, że do dnia [...] r. posiadał on orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz prawo do zasiłku stałego oraz że zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego z [...] r. ma on status osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym od [...] r. do [...] r., a więc przedmiotowe świadczenie winno zostać przyznane od dnia [...] r. W przepisie art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidziano, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, że przepis art. 106 ust. 3 ustawy, dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składała kolejny wniosek. W szczególności przepis ten nie ma zastosowania, gdy zachodzi ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia, a potrzeba złożenia kolejnego wniosku powstała w związku z koniecznością uzyskania następnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1539/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1585/13, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 108/09, wyrok NSA z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt I OSK 353/05, wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 marca 2009 r., II SA/Bd 851/08). Mając powyższe na uwadze stwierdzić przyjdzie, iż organy obydwu instancji w ogóle nie ustosunkowały się do kwestii wcześniejszego pobierania przez stronę spornego zasiłku ani też co do wpływu tej okoliczności na ustalenie początkowej daty, na który pomoc w omawianej formie ma być udzielona. W aktach sprawy znajduje się zaś decyzja z [...] r. przyznająca skarżącemu zasiłek stały od dnia [...] r. do [...] r. (k. 2 akt adm.) oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] r. przyznające skarżącemu status osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym do dnia [...] r. (k. 1 akt adm.). W aktach znajduje się też orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r., zaliczające skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim od dnia [...] r. (k. 3 akt adm.), zmienione potem przez Sąd Rejonowy we W. , który wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt IV U 176/15, uznał skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od dnia [...] r. do dnia [...] r. (k. 5 akt adm.). Nie wzbudziło zatem wątpliwości Sądu, iż wniosek wystosowany do organu w dniu [...] r. stanowił w istocie wniosek o kontynuację świadczenia w związku z trwającą, potwierdzoną niepełnosprawnością. Skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności bezpośrednio po upływie okresu, na jaki orzeczono o tym poprzednio. Organy pominęły zaś wskazaną okoliczność, odnotowując jej wystąpienie, ale nie dostrzegając jej decydującego wpływu na kształt rozstrzygnięć w sprawie. Nie zauważyły, że skarżący jest osobą pobierającą zasiłek stały od roku [...], a wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie był związany z wcześniej pobieranym świadczeniem w sposób przyczynowo-skutkowy - w założeniu miał prowadzić do kontynuacji dotychczasowego świadczenia. Z racji na to, iż podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji był przepis art. 106 ust. 3 u.p.s., zauważyć przyjdzie, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt SK 19/14, orzekł, że art. 106 ust. 3 u.p.s. w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Przedmiotowy przepis pozostaje jednak w mocy i wiąże organy administracji oraz sądu, albowiem Trybunał skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP i określił termin utraty mocy art. 106 ust. 3 u.p.s. we wskazanym zakresie na dzień 31 grudnia 2016 r. Organy prawidłowo uznały, iż wskazany przepis może stanowić podstawę rozstrzygnięć administracyjnych w brzmieniu obecnym. W sposób nieprawidłowy jednak przepis ten zastosowały, błędnie określając datę początkową wnioskowanego świadczenia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy doszedł do wniosku, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja pierwszoinstancyjna wydane zostały z naruszeniem art. 106 ust. 3 u.p.s. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie organ i instancji będzie zobowiązany zastosować przepisy u.p.s. w sposób adekwatny do ustalonego stanu faktycznego, uwzględniając stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.