II SA/Bd 189/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 20 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową i zdrowotną – aktualnie jest bezrobotna. Jest matką samotnie wychowującą dziecko – lat [...]. Utrzymuje się z alimentów na dziecko w wysokości [...] zł miesięcznie oraz pomocy finansowej udzielanej przez ojca m.in. w spłacie kredytu hipotecznego. Posiada dom o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową poprzez złożenie: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe ( w tym małżonka, ojca skarżącej oraz innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat – w tym ojca skarżącej, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym małżonka oraz innych domowników), udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu oraz osób zamieszkujących w tym lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę, umowa pożyczki z ojcem). Wezwanie zostało doręczone w dniu 25 maja 2015 r. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r., (doręczonym skarżącej w dniu 10 sierpnia 2015 r.) Referendarz sądowy oddalił wniosek J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie w dniu 17 sierpnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy jej sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącą formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z alimentów otrzymywanych na [...] oraz pomocy finansowej ojca. Mieszka wraz z [...] w domu jednorodzinnym o pow. [...] m2, jednak ma zaciągnięty na niego kredyt, który jak oświadczyła spłaca jej ojciec. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżąca nie wykonała wezwania Referendarza sądowego z dnia 5 maja 2015 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym skarżąca nie poparła dowodami, o które była wzywana. Stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały potwierdzone dowodami. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jej sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Informacje, o które wezwano skarżącą są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 p.ps.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylanie się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.