II SA/Bd 189/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie K. – P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanowił: oddalić wniosek. W dniu [...] lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął kolejny wniosek (formularz PPF) złożony przez J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową i zdrowotną – aktualnie jest bezrobotna. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z pełnoletnim synem. Utrzymuje się z alimentów na dziecko w wysokości [...] zł miesięcznie oraz pomocy finansowej udzielanej przez ojca m.in. w spłacie kredytu hipotecznego. Posiada dom o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone w dniu 6 kwietnia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. , zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie została przedstawiona przez nią w sposób wiarygodny i rzetelny, ponieważ fakty które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy. W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Ze złożonego formularza PPF wynika bowiem, że skarżąca jest osobą bezrobotną, osobą która nie posiada żadnego dochodu. Jedyne środki, które pozyskiwała to alimenty na rzecz syna, które zresztą w jej ocenie nie wystarczyły na pokrycie wydatków związanych z jego bezpośrednim utrzymaniem. Kolejnym źródłem, pozyskiwania środków pieniężnych był dochód ojca skarżącej. Jako, że pożyczane przez niego pieniądze były w znacznej kwocie (np. spłata miesięcznej raty kredytu w wysokości [...] zł), dlatego też orzekający zobligował wnioskodawczynię do przedłożenia stosowanych dokumentów na tę okoliczność. Jeżeli jak skarżąca twierdzi zawarła z nim pożyczkę, to zgodnie z art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. W ocenie orzekającego wnioskodawczyni mogła przedstawić np. kserokopię tej umowy. Tymczasem dokonanie oceny sytuacji finansowej ojca skarżącej jest bardzo istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy, ponieważ świadczy on pomoc na rzecz skarżącej od długiego okresu czasu. Reasumując należy wskazać, że skarżąca poprzestała jedynie na enigmatycznych twierdzeniach mających w jej ocenie uzasadnić przyznanie prawa pomocy a należy zauważyć, że wydatki związane z jej utrzymaniem są znaczne, na co wskazuje chociażby powierzchnia jej domu czy stan jej zdrowia. W przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Warto również zauważyć, że koszty sądowe (wyznaczenie pełnomocnika) mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Poza tym wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II OZ 1295/15, którym oddalił zażalenie skarżącej od postanowienia tut. Sądu z dnia 30 września 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy również stwierdził, że to w interesie strony jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy zaś w gestii sądu pozostaje ocena przedstawionych okoliczności. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.