II SA/Bd 197/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 27 stycznia 2025 r. nr SKO-82-18/25 w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 17 grudnia 2024 r. nr CUS.510.ZR.001057.12.2024 Decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r., działający z upoważnienia Wójta Gminy L., Kierownik Działu Świadczeń i P. Prorodzinnej orzekł o odmowie przyznania A. J. prawa do świadczeń w formie zasiłków rodzinnych na dzieci N. R., O. J., E. R., B. J., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na N. R., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego O. J., B. J., dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na O. J., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na N. R. oraz na E. R.. W wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie całości akt niniejszej sprawy ustalono, że 5-osobowa rodzina skarżącej w 2023 r. osiągnęła dochód miesięczny z tytułu uzyskanych alimentów w wysokości [...] zł. Pan J. w 2023 r. uzyskał dochód nieopodatkowany z tytułu kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł (ulga podatkowa na dzieci), co łącznie wynosi [...] zł, a miesięcznie stanowi kwotę [...]zł. Do miesięcznego dochodu rodziny w tej wysokości należy doliczyć dochód uzyskany z tytułu uzyskania przez konkubenta strony zatrudnienia, które w/w wykonywał jako osadzony w Zakładzie Karnym. Wynagrodzenie to za marzec 2024 r. wyniosło [...] zł, co łącznie wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w pięcioosobowej rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe o kwotę [...]zł Zdaniem SKO, organ I instancji zasadnie stwierdził, iż miesięczny dochód rodziny wynoszący w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł przekracza kwotę o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: "u.ś.r.") i zauważył, że w rozpatrywanej sprawie nie znajdzie zastosowania przepis art. 5 ust. 3a u.ś.r. Mając powyższe na względzie organ wskazał, że z uwagi na to, iż kwota przekroczenia dochodu rodziny wynosząca [...] zł jest wyższa od łącznej kwoty przysługujących świadczeń rodzinnych (tj. [...] zł) - brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń. Dochód na osobę w rodzinie strony został obliczony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącymi sposobu obliczania dochodu. Niespełnienie przez stronę ustawowych kryteriów powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wliczenia do dochodu rodziny osiągniętego w 2023 r. dochodu uzyskanego przez konkubenta strony - M. R. w związku z podjęciem przez niego zatrudnienia i uzyskaniem dochodu z tego tytułu, który za marzec wyniósł [...] zł, Kolegium stwierdziło, że wypłacona kwota stanowi przychód podlegający opodatkowaniu, z tytułu uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2024 r., którego wysokość organ słusznie uwzględnił przy ustalaniu dochodu rodziny. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się jej uchylenia. Skarżąca podkreśliła, że ustawodawca w art. 3 pkt 24 u.ś.r. zawarł zamknięty katalog okoliczności stanowiących uzyskanie dochodu, i że definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określona w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie obejmuje zatrudnienia w oparciu o skierowanie skazanego do pracy na podstawie kodeksu karnego wykonawczego (dalej: "k.k.w."). Ponadto skarżąca wskazała, że organy w swoich wyliczeniach, ustalając wynagrodzenie jej konkubenta, nieprawidłowo nie uwzględniły dokonywanych z jego wynagrodzenia potrąceń na składki na ubezpieczenie społeczne oraz fundusze określone w k.k.w. Przy prawidłowym wyliczeniu dokonywanych potrąceń, kwota wynagrodzenia jej konkubenta wyniosła [...] zł, a nie [...] zł. Skarżąca powołała się również na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie o sygnaturze akt II SA/Bd 853/24, w którym uwzględniono jej skargę w całości i uchylono decyzję I i II instancji, uznając je za wadliwe. Skarżąca zauważyła, że w ww. wyroku Sąd uznał, że zgodnie z art 5 pkt 7 u.ś.r. przy ustalaniu dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie należy uwzględniać ani osoby umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ani jej dochodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że naruszają one prawo. Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił A. J. prawa do świadczeń w formie: zasiłków rodzinnych na dzieci N. R., O. J., E. R., B. J.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na N. R.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez O. J., B. J.; dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na O. J., B. J.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na N. R. oraz na E. R.. Odmawiając przyznania powyższych świadczeń organ wskazał, że do dochodu rodziny należy wliczyć wynagrodzenie za marzec 2024 r. M. R. (konkubenta skarżącej), otrzymanego przez niego podczas odbywania kary pozbawienia wolności w kwocie [...]zł. W rezultacie, według Kolegium, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł i przekracza kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie świadczeń, o kwotę [...]zł (232 zł x 5 osób). Kwestionując podjęte przez organ rozstrzygnięcie skarżąca wskazała na regulację zawartą w art. 5 ust. 7 u.ś.r. i powołała się na wyrok (prawomocny) tut. Sądu z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 853/24 uwzględniający jej skargę. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziała argumentację zawartą w powyższym wyroku i przyjmuje ją za własną. Wskazać należy, że prawo do zasiłku rodzinnego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny, w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (ust. 1), a przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (ust. 2). Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś w myśl art. 3 pkt 2a u.ś.r. dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. Wyjaśnić należy przy tym, że okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 u.ś.r.). Ponadto, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, wymaga także wskazania, że w myśl art. 5 ust. 7 u.ś.r. w przypadku, gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Z powyższego wynika, że ustawodawca określając kryterium dochodowe odwołał się do pojęcia dochodu rodziny, a więc do sumy przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny, uzyskanych w skali roku kalendarzowego i przeliczanych w skali roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, jako miarodajnego sposobu na poznanie sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny. Zauważyć jednak należy, że ustawodawca zawarł dodatkowe mechanizmy korygujące dochody rodziny uregulowane w art. 5 ust. 4 - 4b u.ś.r. Na podstawie tych przepisów możliwa jest korekta dochodu rodziny z powodu zdarzeń kwalifikowanych jako utrata lub uzyskanie dochodu. Dla urealnienia i zaktualizowania więc sytuacji materialnej rodzin, ustawodawca wprowadził pojęcie "dochodu utraconego" (art. 5 ust. 4 u.ś.r.) oraz "dochodu uzyskanego" (art. 5 ust. 4a i 4b u.ś.r.). W świetle brzmienia art. 5 ust. 4b u.ś.r. w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód rodziny (a precyzyjnie dochód członka rodziny), powiększa się go o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawa do świadczeń rodzinnych. Należy przy tym wyjaśnić, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r.). Natomiast zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że orzekające organy do dochodu rodziny doliczyły dochód osiągnięty przez konkubenta skarżącej z tytułu jego zatrudnienia podczas odbywania kary pozbawienia wolności. W związku z tym uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy miesięczny dochód rodziny (1.200,39 zł) powiększyły o dochód konkubenta skarżącej z marca 2024 r. (3.779,61 zł). Jednocześnie organy, przeliczając na osobę tak ustalony dochód rodziny, nie uwzględniły konkubenta skarżącej, lecz kwotę [...]podzieliły na pięć osób, tj. skarżącą i jej czwórkę dzieci. Zdaniem Sądu, tak ustalony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę jest niezgodny z art. 5 ust. 7 u.ś.r. Jak podkreślono to powyżej, przepis ten stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w takiej instytucji. Instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest zaś m.in. zakład karny (art. 3 pkt 7 u.ś.r.). Z przepisu art. 5 ust. 7 u.ś.r. wynika więc, że ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie jako członka rodziny, a wobec tego nie bierze się pod uwagę także dochodu takiej osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1914/15). Nieprawidłowym i niekonsekwentnym było więc w sprawie działanie organów polegając z jednej strony na doliczeniu do dochodu rodziny uzyskanego przez konkubenta skarżącej wynagrodzenia, a z drugiej strony nieuwzględnienie go jako członka rodziny skarżącej. Skoro więc konkubent skarżącej przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, i skoro - zgodnie z art. 5 ust. 7 u.ś.r. - w takiej sytuacji nie uwzględnia się go przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to tym samym nie było w sprawie podstaw do uwzględniania konkubent skarżącej i jego dochodu przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. W tych okolicznościach bezcelowym było więc odnoszenie się do podnoszonej w skardze kwestii, czy dochód konkubenta skarżącej stanowi dochód uzyskany w rozumieniu art. 3 pkt 24 w zw. z pkt 22 u.ś.r. i czy został on prawidłowo ustalony w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na względzie wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. W związku z powyższym, stwierdzając naruszanie w sprawie przepisów prawnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] grudnia 2024 r.