II SA/Bd 208/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Z. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Pismem z dnia 18 lipca 2017 r. skarżąca Z. S. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Starosty A. (dalej: "Starosta", "organ I instancji") o wydanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami decyzji ustalającej odszkodowanie na jej rzecz w związku z wywłaszczeniem części osady nr [...] we wsi C. na cele Ministerstwa Obrony Narodowej, która przysługiwała L. W.. 2. Po ponownym rozpatrzeniu ww. wniosku Starosta decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. działając na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) odmówił ustalenia i realizacji prawa do rekompensaty z tytułu wywłaszczenia gospodarstwa na cele Ministerstwa Obrony Narodowej pod poligon wojskowy we wsi C. , gm. A. . W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający, aby przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod poligon wojskowy na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej. Powołując się na zezwolenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z dnia 16 sierpnia 1967 r. nr Fn-IIa 84a/107/65, Wydział Finansowy zwalniające z opodatkowania osób uprawnionych z tytułu nieodpłatnego nabycia praw majątkowych za wywłaszczone gospodarstwo organ I instancji stwierdził, że w sprawie można uznać, iż odszkodowanie na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela zostało ustalone, jak również istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłacenia. Jednocześnie Starosta wskazał, że nie było możliwości pozyskania dokumentów jednoznacznie potwierdzających wypłatę odszkodowania. Podkreślił jednak, że w sprawie ciężar dowodu spoczywał na wnioskodawcy, a strony postępowania nie przedstawiły dowodu potwierdzającego lub choćby sugerującego brak wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych, jak również dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że w sprawie zebrał bardzo obszerny materiał dowodowy zwracając się o pomoc do archiwów państwowych, dwukrotnie przeprowadził rozprawę administracyjną i skorzystał z pomocy prawnej jednostek samorządu terytorialnego, w ramach której przesłuchane zostały M. R. i G. T., jednakże wezwane osoby nie przedstawiły nowych dowodów i żadnej dokumentacji w sprawie. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada treści zebranego w sprawie materiału dowodowego. W jej ocenie argumenty organu I instancji nie mają żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, że działania Starosty należy ocenić jako pozorowane podejmowanie czynności w sprawie, które w żaden sposób nie zmierzało do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz, że organ I instancji nie był w najmniejszym stopniu zainteresowany dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i załatwieniem sprawy w sposób pozytywny dla strony. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji nie podjął próby ustalenia kwestii przydzielenia L. W. nieruchomości (gospodarstwa zastępczego poniemieckiego) na terenie powiatu k. w miejscowości D., gmina Ka.. Stwierdziła, że z niezrozumiałych względów organ I instancji uznaje, że wypłata odszkodowania na rzecz uprawnionych osób w istocie nastąpiła (z dużym prawdopodobieństwem). Zaznaczyła, że to na organie ciąży obowiązek wykazania bez żadnych wątpliwości, że świadczenie zostało w istocie wypłacone. Wskazał, że stwierdzenie Starosty odnośnie tej okoliczności pozostaje całkowicie gołosłowne, a co więcej sprzeczne z treścią zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania, tj. M. R. i G. T.. Skarżąca podkreśliła również, że w obrocie prawnym nie istnieje decyzja co do ustalenia odszkodowania w sposób przewidziany właściwymi przepisami, a przedmiotowa okoliczność nie ma żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym treści przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów. Zdaniem skarżącej skoro organ I instancji ustalił, że materiał dowodowy jest wystarczający aby uznać, że nieruchomość została wywłaszczona pod poligon wojskowy na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej i w sprawie nie było możliwości pozyskania dokumentów jednoznacznie potwierdzających wypłatę odszkodowania, to tym samym wynika z tego jasno i bezsprzecznie, że istnieją wystarczające przesłanki do ustalenia i realizacji prawa do rekompensaty z tytułu wywłaszczenia gospodarstwa na cele Ministerstwa Obrony Narodowej pod poligon wojskowy we wsi C. , gm. A. . 4. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Kujawsko-Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy", "organ II instancji") decyzją z dnia 17 maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podtrzymał stanowisko organu I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na istnienie wywłaszczonego gospodarstwa i z tego tytułu zobowiązanie Skarbu Państwa na rzecz osób uprawnionych oraz, że na podstawie dokumentu tj. zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z dnia 16 sierpnia 1967 r. nr Fn-IIa 84a/107/65, Wydział Finansowy zwalniającego z opodatkowania osób uprawnionych z tytułu nieodpłatnego nabycia praw majątkowych za wywłaszczone gospodarstwo pod poligon wojskowy można uznać, że odszkodowanie na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela mienia zostało ustalone, jak również że istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłacenia, pomimo że w sprawie nie udało się pozyskać dowodu jednoznacznie potwierdzającego wypłatę odszkodowania. Wojewoda również podkreślił, że strony postępowania nie przedstawiły dowodu braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych i dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa. Zaznaczył, że przedmiotowe postępowanie nie zostało wszczęte z urzędu tylko na wniosek strony zainteresowanej ,więc obowiązek poszukiwania dokumentów nie tylko obarcza organ, ale także wnioskodawcę. Wojewoda wskazał również, że wywłaszczenie gospodarstwa nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86 poz. 776), a przepisy tego aktu stworzyły model wywłaszczenia zakładający, iż wywłaszczenie jest odebraniem prawa za zwrotem jego wartości ekonomicznej, czyli odszkodowaniem. Zatem ówczesny ustawodawca gwarantował prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a o wysokości odszkodowania orzekała władza administracyjna. Organ odwoławczy podkreślił, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż pierwotny właściciel nieruchomości zrezygnował z odszkodowania na terenie starosty a. i chciał zamiennik na terenie starosty k. , jednak z powodu nieprzewidzianych zdarzeń losowych oraz jego zgonu ostatecznie następcy prawni osoby uprawnionej do odszkodowania zdecydowali się na środki finansowe, które zostały im ustalone, o czym świadczy ww. zwolnienie podatkowe. Wobec tego, jak stwierdził, nie może istnieć w obrocie prawnym indywidualny akt administracyjny określający wywłaszczenie i odszkodowanie. Wojewoda zaznaczył, że osoby uprawnione dochowały terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, skoro organ uprawniony ustalił odszkodowanie. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że przesłuchania stron nie wniosły nic nowego w sprawie, gdyż strony tylko powielały znane organowi argumenty o braku wypłaty odszkodowania, oraz że osoby zeznające nie przedstawiły żadnych dowodów braku ustalenia odszkodowani,a przez co to źródło informacji budzi wątpliwości w zakresie dowodowym. Reasumując Wojewoda stwierdził, że z akt sprawy bezspornie wynika, że odszkodowanie na rzecz osób uprawnionych zostało przez organ ustalone, że zarzuty odwołania są nieuzasadnione, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób należyty i wyczerpujący, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony właściwie i prawidłowo, a także że prawidłowo zostały zinterpretowane mające zastosowanie w sprawie przepisy. 5. W wyniku rozpatrzenia skargi na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 135/24 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń odnośnie kwestii ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a także nie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji stanu prawnego sprawy. Sąd wskazał, że w dalszym postępowaniu należy ponownie zwrócić się do Starostwa Powiatowego w J. z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż., wyjaśnić kwestię następstwa prawnego po współwłaścicielu wywłaszczonego gospodarstwa rolnego J. Ś. oraz poczynić ustalenia i wyjaśnienia dotyczące podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ewentualnie ustalono bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie. 6. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r., Wojewoda ponownie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że instytucja wywłaszczenia w obowiązującym systemie prawnym powiązana jest z obowiązkiem odszkodowania, co wynika z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Realizacja tego przepisu znalazła natomiast wyraz w art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten nakłada na staroście obowiązek uregulowania roszczeń we wszystkich sprawach, w których pozbawiono praw własności do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, nawet wówczas, gdy przepisy na podstawie których przeprowadzono wywłaszczenie nie przewidywały odszkodowania. Przepis ten ponadto daje podstawę do uregulowania roszczeń powstałych przed 1 stycznia 1998 r., co urzeczywistnia zasadę ochrony własności wyrażoną w art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, jak również czyni zadość art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. Dalej Wojewoda wskazał, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została nabyta aktem notarialnym z dnia 3 października 1934 r., który zaginął w czasie wojny, co potwierdza także zaświadczenie z dnia 15 lipca 1947 r. Referatu Urządzeń Rolnych Starostwa Powiatowego N. , w którym stwierdzono, że przedmiotowe gospodarstwo stanowiło własność J. Ś. i L. z G. W. i zostało wywłaszczone na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej. W zaświadczeniu tym wskazano, że gospodarstwo zostało wywłaszczone w trybie dekretu o postępowaniu wywłaszczeniowym na cele Ministerstwa Obrony Narodowej. Następnie organ wskazał, że pozyskał uwierzytelnione reprografie z Archiwum Państwowego dokumentów znajdujących się w teczce "Akta ogólne zwrotu mienia od wojska", z których wynika, że w 1950 r. zarządzeniem Wojewody P. postanowiono, że w wypadku przejścia nieruchomości Polaków na rzecz Państwa należy wydzielić ścisły ekwiwalent na podstawie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. Nr 17 poz 70). Dalej wskazując na treść pisma z dnia 10 marca 1961 r. organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 49a ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, właścicielom nieruchomości rolnych, którzy do dnia 5 kwietnia 1958 r. nie weszli we władanie nieruchomości zamiennych przysługuje odszkodowanie na zasadach tej ustawy. Z treści art. 21 tej ustawy wynika, że odszkodowanie ustala organ do spraw wewnętrznych Prezydium WRiL. W ocenie organu odwoławczego istotnym dowodem potwierdzającym ustalenie odszkodowania i najprawdopodobniej jego wypłacenie jest zezwolenie z dnia 16 sierpnia 1967 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. , Wydział Finansowy, zwalniające z zapłaty podatku za spadek w postaci ekwiwalentu za gospodarstwo, zaś podstawą prawną powyższego zwolnienia był art. 19 Dekretu z dnia 3 lutego 1947 r. o podatku od nabycia praw majątkowych. Wskazany dokument zdaniem organu potwierdza zwolnienie z opodatkowania osób uprawnionych z tytułu praw majątkowych za wywłaszczone gospodarstwo rolne pod poligon wojskowy, a tym samym należy uznać, że zostało ustalone odszkodowanie na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela mienia i duże prawdopodobieństwo jego wypłaty. Odnosząc się do kwestii przesłuchania stron organ odwoławczy stwierdził, że przesłuchania przeprowadzone przez organy obu instancji nie wniosły żadnych nowych dowodów dotyczących wypłaty odszkodowania, ani następstwa prawnego po współwłaścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Organ pozyskał jedynie informację, że strony nie znają powinowactwa pomiędzy L. W. i J. Ś., zaś jedna ze stron zeznała, że na nagrobku J. Ś. widnieje napis "PZPR" co świadczyć ma o braku rodziny. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że pierwotny właściciel nieruchomości zrezygnował z odszkodowania na terenie starosty a. i chciał zamiennik na terenie starosty k. , jednak z powodu nieprzewidzianych zdarzeń losowych oraz jego zgonu w ostateczności następcy prawni osoby uprawnionej zdecydowali się na środki finansowe, które przez stosowny organ zostały im ustalone, o czym świadczy zwolnienie podatkowe. Ponadto Wojewoda wskazał na pismo Starosty A. do Starostwa Powiatowego w K. w sprawie rezygnacji z ekwiwalentu w zamian za osadę w D. , a także na zezwolenie z dnia 16 sierpnia 1967 r., w którym ustalono ekwiwalent za gospodarstwo. Organ podniósł, że od tamtej chwili strony nie podejmowały żadnych czynności w zakresie wypłaty odszkodowania. 7. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika złożyła do tut. Sądu skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, - art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przez organ i w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie uznania, że na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela zostało ustalone odszkodowanie, jak również, że istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłaty oraz że na organie nie ciąży obowiązek wykazania bez żadnych wątpliwości, że świadczenie zostało w istocie wypłacone; - art. 129 ust. pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwą interpretację przez organ i w konsekwencji brak wydania decyzji o odszkodowaniu w związku z pozbawieniem prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu skargi powołano stosowną argumentację wspierającą podniesione zarzuty. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 9. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez skarżącą w skardze, natomiast żadna z pozostałych stron postępowania nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. 10. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy obecnie skarżącej przysługuje odszkodowanie w związku z wywłaszczeniem części osady nr 3 we wsi C. na cele Ministerstwa Obrony Narodowej, która przysługiwała L. W. na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm. – dalej: "u.g.n."). Kluczowe zatem jest zbadanie czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało faktycznie wcześniej ustalone i ewentualnie wypłacone, a jeśli tak, to na jakiej podstawie, zaś jeśli nie, to czy przysługuje ono obecnie skarżącej. Zaznaczyć również należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania tutejszego sądu - wyrok z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 135/24. W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) wyjaśnił, że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13). Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 135/24. Jak już Sąd wskazał rozpatrując uprzednio niniejszą sprawę, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, iż starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z brzmienia art. 129 ust. 5 ust. 3 u.g.n. wynika, że stanowi on podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie), a tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, pomimo że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały obowiązek jego ustalenia; dodać też trzeba, że taki obowiązek musi również wynikać z przepisów, które obecnie obowiązują (patrz wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 669/22; wyrok NSA z dnia 22 marca 2023, sygn. akt I OSK 257/22; wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1250/21). Przepis ten niejako "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Regulacja art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi remedium stwarzające prawną możliwość ustalenia i wypłaty odszkodowania w tych sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania". Z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. relewantna prawnie pozostaje okoliczność "ustalenia" odszkodowania. Przepis ten nie odwołuje się natomiast do kwestii "wypłaty" odszkodowania, która z natury rzeczy jest czynnością następczą wobec jego ustalenia i ma zazwyczaj charakter jedynie techniczny (patrz wyrok NSA z dnia (...) czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 448/20). Powyższe prowadzi do wniosku, że brak ustalenia odszkodowania w sytuacji, gdy przepisy prawa na podstawie których nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie) przewidywały obowiązek jego ustalenia, stanowi podstawę do wydania decyzji w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Natomiast w sytuacji ustalenia w przeszłości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, brak jest podstaw do zastosowania normy art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn i ponownego ustalenia w trybie tego przepisu odszkodowania za tą samą wywłaszczoną nieruchomość, skoro przepis ten stanowi podstawę prawną do wydania przez starostę odrębnej decyzji o odszkodowaniu w sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnionymi do odszkodowania są osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a więc spadkobiercy osób wywłaszczonych, którym przysługuje jednak roszczenie odszkodowawcze jedynie w sytuacji braku zaspokojenia roszczenia osób wywłaszczonych. W zaskarżonej decyzji Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji o zasadności odmowy ustalenia wnioskowanego odszkodowania stwierdzając, że materiał dowodowy sprawy (tj. wyciąg z repertorium notariusza N. H. z roku 1934 za nr rep. 410; zaświadczenie Referatu Urządzeń Rolnych Starostwa Powiatowego N. z dnia 15 lipca 1947 r. L.dz.U.Rol. 3621/47; pisma Starostwa Powiatowego w A. Referat Urządzeń Rolnych Nr U. Rol. 4/Pol/87/1291/48 przesłane do Starostwa Powiatowego w K. ; postanowienie Sądu Powiatowego w A. z dnia 27 listopada 1964 r., sygn. akt 642/64 w sprawie stwierdzenia praw do spadku po L. W.) wskazuje na istnienie wywłaszczonego na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postepowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776) gospodarstwa rolnego i z tego tytułu zobowiązanie Skarbu Państwa na rzecz osób uprawnionych, niemniej w sprawie można uznać, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela oraz że istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłaty, jako że zezwoleniem z dnia 16 sierpnia 1967 r. nr Fn-IIa 84a/107/65 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. , Wydział Finansowy zwolniło spadkobierców L. W. (która zmarła 4 kwietnia 1956 r. pozostawiając po sobie połowę gospodarstwa rolnego położonego w C. obejmującego 11 morgów 107 prętów ziemi z budynkami – zabranego pod poligon) z zapłaty podatku za spadek w postaci ekwiwalentu za gospodarstwo, który ma być uregulowany gotówką według szacunku PPRN w A. – w sumie 52.380 zł za całe gospodarstwo, z czego połowa ww. sumy przypada na córki W. Ł. i M.-S. Ż. oraz męża J. W.. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że w sprawie nie udało się pozyskać dowodu jednoznacznie potwierdzającego wypłatę odszkodowania co jest konsekwencją upływu czasu i braku obowiązku organów wieczystego przechowywania akt sprawy dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości i wypłaty odszkodowania z tego tytułu, że strony postępowania nie przedstawiły dowodu braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych i dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa, a także że przesłuchania stron nie wniosły nic nowego w sprawie, gdyż strony tylko powielały znane organowi argumenty o braku wypłaty odszkodowania, oraz że osoby zeznające nie przedstawiły żadnych dowodów braku ustalenia odszkodowania przez co to źródło informacji budzi wątpliwości w zakresie dowodowym. Z powyższego wynika, że organ II instancji w istocie stanowisko o ustaleniu i prawdopodobieństwie wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych (spadkobierców pierwotnego właściciela) oparł przede wszystkim na jednym dokumencie tj. przedłożonym przez skarżącą wraz z wnioskiem zezwoleniu z dnia 16 sierpnia 1967 r. nr Fn-IIa 84a/107/65 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. , Wydział Finansowy, w którym stwierdzono że L. W. pozostawiła po sobie w spadku połowę gospodarstwa rolnego zabranego na poligon, że realny spadek stanowi ekwiwalent za gospodarstwo, który ma być uregulowany gotówką według szacunku PPRN w A. – w sumie 52.380 zł za całe gospodarstwo oraz, że połowa wymienionej sumy przypadająca na córki W. Ł. i M.-S. Ż. oraz męża J. W. wolna jest od podatku od nieodpłatnego nabycia praw majątkowych. Z akt sprawy wynika, że w sprawie organ I instancji wystąpił również do wielu instytucji (tj. do Archiwum Państwowego w T. Oddział we W. , w B., w Ko. i w S., do Starosty K. – pismo przekazane do Starosty Bi. , do Ministerstwa Obrony Narodowej Departamentu Infrastruktury w Wa.) celem pozyskania dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i ustalenia za nią odszkodowania, czy też otrzymania za nią przez osoby uprawnione innej nieruchomości. Działania te jednak nie przyniosły rezultatu w postaci pozyskania wnioskowanej dokumentacji (poza dokumentami dotyczącymi osiedlenia i posiadania przez J. Ś. gospodarstwa w D. ) z uwagi na brak jej odnalezienia w zasobach wymienionych instytucji. Archiwum Państwowe w B. przesłało natomiast reprografie dokumentów znajdujących się w teczce "Akta ogólne zwrotu mienia od wojska" z lat 1951-1964, zawierające informacje o nieruchomościach przejętych pod poligon wojskowy. Natomiast Starosta Bi. przesłał do organu I instancji wraz z pismem z dnia 3 września 2018 r. Ankietę gospodarstwa nieuwłaszczonego wskazującą, że J. Ś. opuścił samowolnie w lipcu 1951 r. gospodarstwo rolne położone w D. (okoliczność osiedlenia J. Ś. w D. potwierdza także pismo Archiwum Państwowego w S. z dnia 13 września 2019 r.). W związku z tym, celem zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego, organ I instancji m.in. zwrócił się pismami z dnia 5 października 2022 r. do jednostek samorządu terytorialnego na terenie których zamieszkują wskazani przez skarżącą następcy prawni M. S. Ż. (spadkobierczyni L. W.) z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie wskazanych we wniosku osób. Przedmiotowa prośba została skierowana do Starostwa Powiatowego w J. celem przesłuchania S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż., do Urzędu Miejskiego w By. celem przesłuchania M. R. oraz do Starostwa Powiatowego w Wi. celem przesłuchania G. T.. Na wezwanie o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie ww. osób odpowiedziało Starostwo Powiatowe w Wi. i Urząd Miejski w By. przesyłając do organu I instancji protokoły przesłuchania M. R. i G. T., natomiast Starostwo Powiatowego w J. nie odpowiedziało na wezwanie organu I instancji. Pomimo braku odpowiedzi ze strony Starostwa Powiatowego w J. organ I instancji nie ponowił wezwania o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż.. Nie wyjaśnił też przyczyn braku udzielenia odwiedzi ze strony Starostwa Powiatowego w J. , lecz pominął wskazany dowód w sprawie. Wobec powyższego tut. Sąd zobowiązał organ odwoławczy do przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wojewoda Kujawsko-Pomorski zwrócił się zatem pismem z dnia 1 października 2024 r. do Starostwa Powiatowego w J. o przesłuchanie S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż. w drodze pomocy prawnej. Starosta J., po dokonaniu ww. czynności, pismem z dnia 26 listopada 2024 r. przesłał w załączeniu protokoły z przesłuchania ww. strony postępowania. 11. W ocenie Sądu zalecenia co do dalszego postępowania przedstawione organowi przez Sąd w wyroku z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 135/24 nie zostały jednak w pełni zrealizowane. Otóż w zaskarżonej decyzji Wojewoda ponownie nie wyjaśnił stanu prawnego sprawy wraz z przytoczeniem przepisów prawnych mających w niej zastosowane. Organ odwoławczy zobowiązany został do poczynienia ustaleń i wyjaśnień dotyczących podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ewentualnie ustalano bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie. Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na podstawie dekretu z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Ponadto powołał się na przepis art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17 poz. 70) w kontekście wskazania podstawy ustalania odszkodowań osobom wywłaszczonym pod poligon wojskowy. Wskazał również, że przepis art. 49a ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy (Dz. U. Nr 5, poz. 32) z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidują, że właścicielom nieruchomości rolnych określonych w ust. 1 tegoż artykułu, którzy do dnia 5 kwietnia 1958 r. nie weszli we władanie nieruchomości zamiennych przysługuje odszkodowanie na zasadach tejże ustawy. Organ jednak ponownie nie wyjaśnił na jakiej podstawie przepis art. 21 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a także przywołany przepis art. 49a ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy (Dz. U. Nr 5, poz. 32) z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, mają zastosowanie do przedmiotowej nieruchomości tj. nieruchomości wywłaszczonej zgodnie z ustaleniem organu na podstawie ww. dekretu z dnia 24 września 1934 r. Ponownie należy podkreślić, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola organów administracji publicznej, a nie rozpoznawanie spraw administracyjnych, w tym ustalanie i wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej sprawy, w zastępstwie organów administracji publicznej. Rozstrzygnięcie czy w sprawie ustalone zostało odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wymaga poczynienia ustaleń dotyczących podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ustalano bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie i sposobu (postaci) ustalenia takiego odszkodowania. Poczynienie wskazanego ustalenia jest szczególnie istotne w okolicznościach sprawy, gdyż w podstawowym dokumencie, na podstawie którego organ stwierdził ustalenie i prawdopodobieństwo wypłaty odszkodowania tj. zezwoleniu z dnia 16 sierpnia 1967 r. nr Fn-IIa 84a/107/65 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. , Wydział Finansowy dotyczącym zwolnienia od podatku, wskazano że realny spadek stanowi ekwiwalent za gospodarstwo, odwołując się w ramach określenia tego ekwiwalentu do szacunku PPRN w A. (52.380 zł), a nie do orzeczenia o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczone gospodarstwo. Wynika z tego, że ww. zwolnienie podatkowe z tytułu nabycia prawa do spadku w postaci ekwiwalent za wywłaszczone gospodarstwo potwierdza wprost jedynie okoliczność dokonania szacunku wartości gospodarstwa, a nie wydania orzeczenia ustalającego odszkodowanie za wywłaszczone gospodarstwo. Tym samym stwierdzić należy, że Wojewoda ponownie nie ustalił stanu prawnego odnoszącego się do sytuacji jaka miała miejsce według jego ustaleń w niniejszej sprawie tj. wywłaszczenia nieruchomości na podstawie ww. dekretu, przyznania za tą nieruchomość - nieruchomości zamiennej, braku przyjęcia ostatecznie nieruchomości zamiennej i trybu ustalenia w takim przypadku odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wraz ze wskazaniem podstawy prawnej zastosowania określonego trybu postępowania. 12. W tym stanie rzeczy uznając, że nie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji stanu prawnego sprawy, Sąd stwierdził, że poddana kontroli Sądu decyzja narusza przepisy postępowania określone w art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym że zaistniała konieczność uchylania zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę należy poczynić dokładne ustalenia i wyjaśnienia dotyczące podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ewentualnie ustalano bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie. 13. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi (200 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej (480 zł), będącego adwokatem, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).