II SA/Bd 23/21
WyrokWSA w Bydgoszczy2021-07-14
Skład orzekający: Joanna Brzezińska, Grzegorz Saniewski, Katarzyna Korycka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, jeśli dziecko, mimo że formalnie zostało ustalone jego miejsce zamieszkania przy tym rodzicu w wyroku rozwodowym, faktycznie zamieszkuje z drugim rodzicem i jest przez niego utrzymywane?Ratio decidendi
Świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, jeżeli dziecko wspólnie z nim zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Kluczowe jest faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, czyli fizyczne przebywanie dziecka u osoby, która sprawuje nad nim faktyczną opiekę i zaspokaja jego potrzeby życiowe. Formalne ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców w wyroku rozwodowym nie jest decydujące, jeśli dziecko faktycznie zamieszkuje z drugim rodzicem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego przyznanego A. C. za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Organ I instancji wskazał, że dziecko skarżącej od września 2019 r. zamieszkuje z ojcem, co potwierdził wywiad środowiskowy i oświadczenia. SKO utrzymało decyzję w mocy, podkreślając, że warunkiem pobierania świadczenia jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając błędną wykładnię przepisów prawa rodzinnego i administracyjnego, twierdząc, że decydujące jest orzeczenie sądu o miejscu zamieszkania dziecka.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], Wójt Gminy Ł. uznał świadczenie wychowawcze przyznane A. C. (skarżącej) informacją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. na małoletniego M. B. za okres od [...] września 2019 r. do [...] maja 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane (pkt 1) i zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami za opóźnienie (pkt 2 lit. a-i rozstrzygnięcia).
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2020 r. przedłożono w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w U. postanowienie z dnia 1 czerwca 2020 r., sygn. akt III Nsm 1624/19, zmieniające orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem skarżącej zawarte w punkcie I postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 20 września 2011 r. (sygn. III Nsm 890/08) w ten sposób, że w miejsce zawartego w tym punkcie rozstrzygnięcia powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim obojgu rodzicom, zaś miejsce zamieszkania małoletniego ustalić przy ojcu R. B.. Organ wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej złożonymi w sprawie jej syn od września 2019 r. zamieszkuje u swojego ojca. Dalej przywołał, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, iż małoletni od 1 września 2019 r. nie zamieszkuje z matką. Przytoczywszy treść art. 4 ust. 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej "u.p.w.d.") organ stwierdził, że w sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d. – świadczenie wypłacono pomimo braku prawa skarżącej do tego świadczenia, albowiem jest ono determinowane wspólnym zamieszkiwaniem dziecka z rodzicem.
Po rozpoznaniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego oraz treści art. 25 ust. 2 pkt 6 oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d. organ odwoławczy stwierdził, że warunkiem pobierania świadczenia jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem, co w niniejszej sprawie bezspornie, od dnia 1 września 2019 r., nie występuje. Odnosząc się do argumentacji odwołania organ stwierdził, że art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d. nie zawiera frazy "jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania", która była obecna w ustawie w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r., co jednak nie oznacza, że na organie nie spoczywają obowiązki co do stosownych pouczeń. Zwrócił uwagę na cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (wsparcie finansowe rodziców sprawujących stałą pieczę nad dzieckiem) oraz stwierdził, że kwestia zmiany miejsca zamieszkania dziecka, jako fundamentalna dla uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego, powinna wzbudzić u skarżącej świadomość utraty tego uprawnienia i skłonić do niezwłocznego poinformowania o tej okoliczności organu. Potwierdził prawidłowość uznania przez organ I instancji pobranych świadczeń jako pobranych nienależnie, podkreślił okoliczność wyczerpującego uzasadnienia jego decyzji, a nadto pouczył o możliwości wystąpienia do organu I instancji o zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązania.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy A. C., reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wniosła nadto o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy III Nsm 1624/19, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Toruniu na okoliczność daty wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletniego u ojca i obowiązywania aż do dnia 15 czerwca 2020 r. miejsca pobytu małoletniego u matki (skarżącej). Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art 25 ust 2 pkt 6, art. 4 ust 2 pkt 1, art 2 pkt 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art 106, art 95 § 1 i art 97 § 1 kro w zw. z art 365 § 1 kpc, poprzez błędną wykładnię w/w przepisów i ustalenie, że decydujące znaczenie ma faktyczne miejsce przebywania dziecka, w sytuacji gdy przepisy prawa rodzinnego wprost uprawniają wyłącznie Sąd do ustalania miejsca pobytu dziecka, pieczy nad dzieckiem, sprawowania opieki, a w przedmiotowej sprawie aż do dnia 9.06.2020 r. obowiązującym było uregulowanie miejsca pobytu małoletniego Macieja przy matce, zawarte w wyroku rozwodowym stron, a Gmina oraz SKO jako organy administracji, winny ten wyrok stosować, nadto sama ustawa zawiera definicję osoby faktycznie sprawującej opiekę w oderwaniu od opieki sprawowanej przez rodzica, zatem organ błędnie zinterpretował stan prawny przedmiotowej sprawy, stwierdzając, że przesądzającym dla prawa do świadczenia jest miejsce faktycznego pobytu dziecka, w oderwaniu od obowiązujących uregulowań prawnych obowiązujących w tym zakresie,
- art. 6 k.p.a., poprzez zaakceptowanie ustalenia organu I instancji jako właściwego do ustalenia sprawowania opieki, z pominięciem sądu rodzinnego oraz wbrew prawomocnemu wyrokowi Sądu, wydanemu w tym zakresie,
- art. 7 k.p.a. w zw. z art 4 ust 1 ustawy, w sytuacji braku działania organu w słusznym interesie obywatela, skoro skarżąca w dalszym ciągu posiadała władzę rodzicielską, sprawowała opiekę nad dzieckiem i wydatkowała uzyskane środki ze świadczenia 500+ wyłącznie na uzasadnione potrzeby małoletniego, co udokumentowała w toku postępowania, art. 8 k.p.a. poprzez brak prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów władzy publicznej
- art. 7a k.p.a., poprzez niedostrzeżenie przez organ, że faktyczna zmiana miejsca pobytu dziecka, nie powoduje utraty prawa do świadczenia, skoro wciąż obowiązującym w tym zakresie jest prawomocny wyrok sądowy, a zatem przepisy, wbrew twierdzeniom organu II instancji budzą wątpliwości interpretacyjne, których organ nie dostrzegł, tym bardziej nie rozstrzygnął ich na korzyść strony,
- art. 9 k.p.a., gdyż jak słusznie uwypukliła skarżąca już w odwołaniu informacja widniejąca na stronie internetowej Gminy była przestarzała i nie wskazywała, iż w stanie faktycznym takim jak w przypadku skarżącej świadczenie jest nienależne
W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła argumentację na rzecz zasadniczego jej stanowiska, jakoby miejsce pobytu małoletniego w rozumieniu u.p.w.d. determinowało orzeczenie sądu rodzinnego, w tym zaś przypadku obowiązujący w zakresie ustalenia miejsca pobytu dziecka był wyrok rozwodowy skarżącej. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że nie sprawowała władzę rodzicielską nad małoletnim i łożyła na jego potrzeby. Podniosła, że informacje dostępne na stronie internetowej GOPS były nieaktualne i nie wskazywały, iż w stanie faktycznym takim jak w przypadku skarżącej świadczenie jest nienależne.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II, wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy przede wszystkim tego, czy skarżąca była uprawniona do pobrania świadczenia wychowawczego na syna w okresie od 1 września 2019 r. do 31 maja 2020 r., w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej "ustawa").
Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Prawo do pobierania świadczeń powinno przysługiwać osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej związane z tym wydatki, a także wspólnie z nim zamieszkującej, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy). sformułowanie "wspólne zamieszkanie" należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u osoby, która sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka".
Skoro zatem celem przyznania świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka (podopiecznego), opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb, to niewątpliwie opiekun prawny, który wnosi o wypłatę tego świadczenia, musi sprawować nad nim faktyczną opiekę, uczestniczyć w jego wychowywaniu, czy też zaspokajać potrzeby życiowe podopiecznego. Wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem lub opiekunem faktycznym determinuje zatem przyznanie rozważanej formy wsparcia ze środków publicznych. Tym samym nie każdy ustanowiony przez sąd rodzinny opiekun sprawujący pieczę nad dzieckiem może otrzymać świadczenie wychowawcze, a tylko taki, który sprawuje nad nim rzeczywistą opiekę, uczestniczy w jego wychowaniu i zaspokajaniu potrzeb (zob. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1133/19, z 9 lipca 2020 r. sygn. I OSK 2764/19). Podobnie nie każdy rodzic posiadający władzę rodzicielską, wobec którego w wyroku orzekającym rozwód ustalono, że z nim będzie zamieszkiwało dziecko – będzie uprawniony do przedmiotowego świadczenia. Decydujące jest zamieszkiwanie i bezpośrednie sprawowanie opieki, wychowania i zaspakajania potrzeb życiowych dziecka, które faktycznie z danym rodzicem zamieszkuje.
Organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, przyjmując, że skarżąca od chwili zmiany miejsca zamieszkania jej syna nie może być uznana za zamieszkującą z dzieckiem, a w konsekwencji – uprawnioną do świadczenia wychowawczego. Dostrzec należy, że ocena ta abstrahuje od roli skarżącej we właściwym wykonywaniu obowiązków rodzicielskich, jak i nie oznacza zaistnienia wątpliwości co do sposobu wykonywania tych obowiązków i opieki nad dzieckiem. Okoliczności te pozostają poza sferą zainteresowania organu realizującego przedmiotowe świadczenie i rozpoznającego niniejszą sprawę, albowiem warunkiem sine qua non posiadania prawa do świadczenia wychowawczego jest faktyczne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem - przebywanie dziecka u tego z rodziców, który pobiera świadczenie wychowawcze.
Okoliczność, że od dnia 1 września 2019 r. syn skarżącej mieszkał z ojcem w jego mieszkaniu jest w sprawie niesporna. Wynika z ustaleń przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego (notatka z 1 lipca 2020 r.), oświadczenia ojca dziecka sporządzonego na okoliczność ww. wywiadu oraz oświadczenia samej skarżącej. Należy zatem bez wątpienia stwierdzić, że przesłanka wspólnego zamieszkania rodzica pobierającego świadczenie wychowawcze z dzieckiem, na które to świadczenie przyznano, od tego dnia odpadła.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Skoro od dnia 1 września 2019 r. małoletni, na którego przyznano świadczenie, nie zamieszkuje z wnioskodawczynią (skarżącą), znaczy to, że pobierała ona to świadczenie nienależnie i zobowiązana jest do jego zwrotu, o czym prawidłowo rozstrzygnięto zakwestionowanymi decyzjami.
Odnosząc się do argumentacji skargi stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego nie ma przesądzającego znaczenia rozstrzygnięcie sądu powszechnego w zakresie powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej, ani nawet ustalenia miejsca pobytu dziecka w miejscu zamieszkania danego rodzica – w sytuacji gdy faktycznie dziecko zamieszkiwało z drugim rodzicem. Jedną z podstawowych przesłanek przyznania świadczenia jest, jak wskazano, faktyczne wspólne zamieszkiwanie wnioskodawcy i dziecka, na które świadczenie jest wnioskowane. Organy administracji publicznej, realizując zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, muszą zatem ustalić, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Miejsce faktycznego pobytu dziecka należy zaś odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. Art. 26 Kodeksu cywilnego mówi o prawnym miejscu zamieszkania, którym w stosunku do dziecka jest tzw. domicilium necessarium, tj. miejscem zamieszkania określonym ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014). Istotą prawomocnego wyroku sądu rodzinnego jest określenie prawnego miejsca zamieszkania dziecka. Nie jest tak, że rodzic, który faktycznie zamieszkuje z dzieckiem i ponosi koszty jego utrzymania traci prawo do świadczenia wychowawczego dlatego, że w wyroku rozwodowym Sąd, będąc do tego prawnie zobowiązany, ustalił formalne miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje. W konsekwencji nie może determinować oceny miejsca zamieszkania ukształtowana w tym aspekcie sytuacja dziecka określona np. w orzeczeniu rozwodowym, istotne pozostaje rzeczywiste (faktyczne) wspólne jego zamieszkiwanie z rodzicem lub opiekunem faktycznym bądź prawnym i pozostawanie na jego utrzymaniu (vide: wyrok WSA w Warszawie z 8 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/18, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślenia wymaga, że treść formularza wniosku skarżącej z 15 lipca 2019 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (SW-1) w pkt 2 Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko / dzieci w wieku poniżej 18 roku życia, jest jednoznaczna: "Składam wniosek o świadczenie wychowawcze na następujące dziecko/dzieci zamieszkujące ze mną oraz pozostające na moim utrzymaniu (...)" gdzie skarżąca wskazała, że składa wniosek na syna M. B.. [...] lipca 2019 r. skarżąca przedłożyła w organie odpis wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 24 marca 2006 r. sygn. I C 1587/05 rozwiązującego jej małżeństwo przez rozwód, gdzie z w pkt 2 władze rodzicielską nad małoletnim M. B. powierzono obojgu rodzicom i ustalono, że dziecko będzie zamieszkiwało z matką. Co do zarzutu naruszenia obowiązków informacyjnych organu to stwierdzić należy, że analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, iż skarżąca została – z chwilą złożenia elektronicznego wniosku - pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Skuteczne złożenie wniosku (czy to podpisanego własnoręcznie, czy za pośrednictwem platformy elektronicznej) aktualizuje założenie, że wnioskodawca zapoznał się z pouczeniem zawartym w tym wniosku. Stosowne pouczenie zawarte zostało również w treści informacji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2019 r.
Skarżąca miała zatem świadomość tego, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia. Analizując treść skierowanych do skarżącej pouczeń, Sąd stwierdził, że skarżąca została w jasny i skonkretyzowany sposób pouczona o ciążącym na niej, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczenia, w tym zmianie miejsca zamieszkania dziecka, na które przyznane zostało to świadczenie (pouczenie o treści art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d.). Okoliczność, że skarżąca poszukiwała stosownych pouczeń na stronie internetowej ośrodka, nawet jeśli okazały się one nieaktualne (choć przesłanka wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem jako warunkująca prawo do świadczenia wychowawczego nie zmieniła się), nie może mieć zatem wpływu na ocenę, że w sprawie dokonano prawidłowego pouczenia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia.
Zgodzić należy się również z organem odwoławczym, że tak doniosły fakt, jak zmiana miejsca zamieszkania jej syna, winien wzbudzić – w warunkach racjonalnie oczekiwanej przezorności świadczeniobiorcy – wątpliwość co do tego, czy świadczenie nadal skarżącej przysługuje.
Twierdzenie skarżącej co do faktycznego wykorzystywania pobranego świadczenia na potrzeby dziecka, a także wykonywania nad nim władzy rodzicielskiej pomimo zmiany miejsca jego zamieszkania, nie miało wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji z powodu opisanego już wcześniej. Sprawowanie faktycznej opieki, wychowywanie i zaspakajanie potrzeb życiowych dziecka musi być połączone z przesłanką faktycznego wspólnego zamieszkiwania dziecka ze świadczeniobiorcą.
W ocenie Sądu z powyższych powodów, orzekającym w sprawie organom nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 6-9 k.p.a. Organy administracji w tej sprawie orzekły zgodnie z zasadą praworządności, podjęły wszelkie niezbędne w okolicznościach tej sprawy czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, ważąc interes społeczny (prawidłowość wydatkowania środków publicznych i ich odzyskanie w przypadku nienależnego pobrania) i "słuszność" interesu indywidualnego strony postępowania. W ocenie Sądu nie zaistniał w tej sprawie wskazywana w skardze podstawa do stosowania art. 7a § 1 k.p.a., bowiem nie zachodzą wątpliwości co do treści normy prawnej uzależniającej prawo do świadczenia wychowawczego od faktycznego zamieszkiwania z dzieckiem.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy prawidłowo zastosowały przepisy art. 25 ust. 2 pkt 6, art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 2 pkt 10 ustawy. W kontrolowanej sprawie skarżąca pobierała świadczenie wychowawcze, które jej nie przysługiwało za okres od 1 września 2019 r. do 31 maja 2020 r. w łącznej wysokości 4500 zł.
Jak wskazano, w dacie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, art. 4 ust. 2 pkt 1 stanowił, że świadczenia to przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W tej sprawie poza sporem pozostaje natomiast, że w czasie pobierania świadczenia przez matkę nastąpiła zmiana stanu faktycznego i dziecko przestało z nią wspólnie zamieszkiwać. Art. 2 pkt 10 ustawy, zawierający definicje pojęcia opiekuna faktycznego, nie miał w tej sprawie zastosowania z oczywistych względów. Nie budzi wątpliwości, że skarżącej przyznana świadczenie jako matce dziecka, wspólnie z tym dzieckiem zamieszkującej (zgodnie z oświadczeniem we wniosku).
Sąd zważył, że zaistniała w sprawie sytuacja faktyczna i prawna w pełni odpowiadająca dyspozycji art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy. Skarżąca pobrała bowiem świadczenie, za wskazany okres nienależnie i jest zatem obowiązana do jego zwrotu, bowiem za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z pewnością skarżąca mogłaby uniknąć tej konsekwencji gdyby niezwłocznie po zaistnieniu tak istotnej zmiany w sytuacji rodzinnej jak – zamieszkanie dziecka z ojcem – zgłosiła to niezwłocznie właściwemu organowi.
Organy administracji nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 365 § 1 k.p.c., bowiem wbrew wywodom skargi nie miały one zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy administracyjnej i pozostają bez wpływu na wynik tej sprawy. Organy administracji w niniejszej sprawie nie rozstrzygały merytorycznie o kwestiach rozstrzyganych orzeczeniem sądu powszechnego lecz o konsekwencjach pobierania świadczenia publicznoprawnego – świadczenia wychowawczego w sytuacji utraty prawa do tego świadczenia, co pozostaje w ich kompetencji.
Nie stwierdziwszy istotnych wątpliwości w sprawie, o których mowa w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów wskazanych w skardze – akt sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Toruniu pod sygn. III Nsm 1624/19.
Wobec braku naruszenia przez organy obu instancji wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i procesowego Sąd orzekł, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., o oddaleniu skargi.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II, wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło