II SA/Bd 3/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego. K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Skarżąca w skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie pełnomocnika. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, utrzymuje się ze świadczenia rentowego, które miesięcznie wynosi [...] zł. Oświadczyła też, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na pogrzeb. Posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Podała, że nieruchomość ,,obrabia i pobiera dochody" jej syn. Postanowieniem sądu z dnia 11 czerwca 2015 r., skarżąca została zwolniony od ponoszenia wpisu sądowego w sprawie. Sąd wskazał, iż zwolnienie skarżącej ogranicza się do wpisu sądowego od skargi, ponieważ opłata ta jest jedynym kosztem sądowym wymagalnym obecnie w sprawie. Zdolność skarżącej do pokrywania pozostałych kosztów sądowych będzie badana w razie ich wystąpienia z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji majątkowej strony, która może się zmieniać. Za koniecznością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego przemawia nienajlepszy jej stan zdrowia i związane z tym nakłady pieniężne, ograniczony rozmiar dochodów, którym dysponuje (niskiej renty) oraz fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Zarazem uiszczenie wpisu od skargi jest wydatkiem warunkującym rozpoznanie przez Sąd sprawy strony, czyli wyznacznikiem realizacji prawa (dostępu) do Sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 23 września 2015 r. oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Pismem z dnia 19 listopada 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy, w części obejmującej ustanowienie radcy prawnego z urzędu i w związku z tym przedłożyła do akt wniosek na druku PPF. Skarżąca podała, że fakty, na których opiera zasadność aktualnego wniosku, są te same, jak w jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dotyczy to oświadczenia o stanie rodzinnym, informacji o majątku, o dochodach skarżącej, które nie uległy zmianie, jak i innych, które składająca oświadczenie uznała za istotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Na wstępie należy wskazać, iż 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, przepisy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Art. 260 § 1 p.p.s.a. został zmieniony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, a zatem w niniejszym postępowaniu - wszczętym przed 15 sierpnia 2015 r. - należy stosować art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu uprzednio obowiązującym. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W związku z powyższym postanowienie referendarza sądowego z 30 grudnia 2015 r. straciło moc, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, podlega rozpoznaniu przez Sąd. Należy przede wszystkim wskazać, iż stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem zasadą w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest ponoszenie kosztów postępowania przez skarżącego, natomiast odstępstwem od tej zasady jest zwolnienie z kosztów postępowania (prawo pomocy). Prawo pomocy, jako forma dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem jej sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwić poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla własnego, koniecznego utrzymania. Wskazać należy, że w tejże sprawie skarżąca korzysta już z prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu, które zostało jej przyznane na mocy prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2015 r. Rozpatrując obecny wniosek skarżącej, Sąd stwierdził, ze uzyskiwane przez skarżącą dochody umożliwiają poczynienie stosownych oszczędności niezbędnych do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Jak wynika bowiem z oświadczenia skarżącej posiada ona stały, miesięczny dochód w wysokości [...] zł, zaś wyszczególnione przez skarzacą miesięczne wydatki nie przekraczają tej kwoty. Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 września 2014 r. (sygn. akt II OZ 874/14) koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe takie, jak spłata kredytów bankowych czy pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ponadto mimo, że skarżąca podała we wniosku o ustanowienie radcy prawnego wyłącznie omówione wyżej dochody uzyskiwane ze świadczenia rentowego, jest ona jednak właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha i należy przy rozpatrzeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, doliczyć do jego dochodu przeciętny dochód z pracy rolnika w posiadanym gospodarstwie rolnym. Kierując się wskazaniami art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 1381) należy stwierdzić, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014r. wynosił 2506 zł (obwieszczenie Prezesa GUS z 23 września 2015r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014r.). W niniejszej sprawie skarżąca podała, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha i nie wyszczególniła, ile hektarów przeliczeniowych posiada jej gospodarstwo rolne. Zakładając jednak, że przedstawiła wielkość gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych, miesięczny dochód skarżącej z posiadanych gruntów rolnych, obliczony na podstawie przywołanych przepisów, wynosi rocznie [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie ([...] ha przel. x [...] zł = [...] zł /dochód roczny/ : 12 miesięcy =[...] zł). Powyższa okoliczność pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała swoich dochodów w sposób całościowy lub nie postrzega w taki sposób swojej sytuacji materialnej. Ponadto z dołączonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w ciągu ostatnich 3 miesięcy skarżąca uzyskała kwotę [...] zł z tytułu płatności bezpośrednich, którą następnie osobiście wypłaciła. Według rocznego obliczenia podatku dochodowego uzyskanego przez podatnika PIT-40A wnioskodawczyni w 2013 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł zaś w 2014 r. [...] zł. Z zaświadczenia GOPS z dnia 21 grudnia 2015 r. wynika, że skarżąca nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto należy zauważyć, iż wszczynając postępowanie sądowe czy administracyjne skarżąca powinna była liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącą w związku z uczestnictwem we wszczętych z jej inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.