II SA/Bd 318/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-12-09
Skład orzekający: Jerzy Bortkiewicz, Urszula Wiśniewska, Joanna Brzezińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego może nakazać zaniechanie dalszych robót budowlanych polegających na rozbiórce obiektu, jeśli rozbiórka została rozpoczęta samowolnie, ale nie została zakończona, a pozostałości obiektu nie stwarzają zagrożenia?Ratio decidendi
Organ nadzoru budowlanego prawidłowo zastosował art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, nakazując zaniechanie dalszych robót rozbiórkowych, gdy rozbiórka została rozpoczęta samowolnie, ale nie została zakończona, a pozostałości obiektu nie stwarzają bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa. W takiej sytuacji nie ma podstaw do nakazania odbudowy lub wykonania innych robót budowlanych w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, gdyż przepis ten nie obejmuje sytuacji, gdy rozebrane obiekty już nie istnieją.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła samowolnej, częściowo zakończonej rozbiórki budynku gospodarczego. Po wcześniejszych uchyleniach decyzji przez WSA, organ I instancji nakazał właścicielowi zaniechanie dalszych robót rozbiórkowych. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca kwestionowała zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego zamiast art. 51 ust. 1 pkt 2, twierdząc, że istniejący stan faktyczny wymaga nałożenia obowiązku wykonania prac w celu doprowadzenia rozbiórki do stanu zgodnego z prawem. Zarzucała również naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących zbierania dowodów i oceny materiału dowodowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zaniechania robót budowlanych polegających na rozbiórce oddala skargę.
U z a s a d n i e n i e:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt.: II SA/Bd 785/19, uchylił postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie z [...] 2019 r.
W uzasadnieniu ww. wyroku wskazano, że postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2018 r. poz. 2096), zwaną dalej: "k.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych, o którego zawnioskowano pismem z [...].2015 r. J. F..
WSA w Bydgoszczy stwierdził, że organ wskazał, iż podczas kontroli [...].2015 r., ustalono, że roboty rozbiórkowe nie zostały zakończone, a do wykonania pozostało rozebranie fundamentów i usunięcie gruzu, a właściciel roboty rozbiórkowe prowadził na podstawie zgłoszenia, które złożył w Starostwie Powiatowym [...].2013 r. W dniu [...].2015 r. dokonano kolejnej kontroli dotyczącej rozbiórek, ustalając, że właściciel działki dokonał rozbiórki dwóch budynków gospodarczych i zasieku. Ponieważ ww. roboty wykonano bez wymaganego zgłoszenia, inwestor został ukarany mandatem karnym. Wykonanie rozbiórki nie stanowiło podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego.
Na skutek zażalenia złożonego przez J. F. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] 2019 r., na podstawie art. 61a § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
WSA w Bydgoszczy stwierdził, że z treści zaskarżonego postanowienia należy wnioskować, że przesłanką, dla której odmówiono wszczęcia postępowania, jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. WSA w Bydgoszczy wskazał, że w toku postępowania organ podjął czynności wyjaśniające, bowiem dokonał trzykrotnie oględzin nieruchomości, podczas których dokonał ustaleń dotyczących zaistnienia faktu rozbiórki dwóch budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego. Organ ustalił, że budynki gospodarcze zostały rozebrane bez stosownego zgłoszenia (za co ukarał właściciela nieruchomości mandatem karnym) oraz że rozbiórka budynku mieszkalnego została zgłoszona, jednakże, w aktach sprawy brak jest stosownego dowodu na tę okoliczność.
Zasadniczy zarzut WSA w Bydgoszczy dotyczył niedopuszczalnego działania organu, które polegało na gromadzeniu dowodów i ustalaniu stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania - wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Jak podkreślił Sąd, odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej strony.
Sąd wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji, uwzględniając ocenę prawną Sądu, dokonał formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania i określił jego przedmiot, a następnie - w zależności od oceny dopuszczalności prowadzenia tego postępowania - zakończył postępowanie stosowną decyzją podjętą w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy (w szczególności o dowód zgłoszenia przez inwestora rozbiórki budynku mieszkalnego). Zwrócił też uwagę, że ewentualne uznanie wydania rozstrzygnięcia merytorycznego za bezprzedmiotowe, skutkować powinno wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w I., zawiadomieniem z [...] 2022 r., zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, zlokalizowanego na terenie działki nr [...] (na granicy z działką nr [...]) w m. K. , gm. S. (k. 209 akt administracyjnych organu I instancji).
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w I. (działając w oparciu o zarządzenie Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...].2021 r. rozszerzające zakres działania o obszar powiatu mogileńskiego), decyzją z dnia [...].11.2022 r., znak: [...], na podstawie art. 105 § k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie samowolnej rozbiórki ww. budynku gospodarczego, (k. 223 ww. akt).
W uzasadnieniu ww. decyzji podniesiono, że rozbiórka ww. budynku gospodarczego, wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę w myśl regulacji art. 30 p.b. i brak jest możliwości wydania decyzji mającej oparcie w przepisach art. 51 p.b., tj. nakazującej zaniechania dalszych robót budowlanych, bowiem doszło do nieodwracalnej w skutkach rozbiórki obiektu budowlanego, a nakaz doprowadzenia do stanu poprzedniego w istocie prowadziłby do wykonania robót budowlanych polegających na budowie zupełnie nowego obiektu budowlanego. Rozstrzygnięcie oparto o konkluzję, że co prawda do rozbiórki obiektu doszło z naruszeniem przepisów p.b., lecz brak jest podstaw do wydania decyzji w trybie art. 50-51 p.b., a obiekt ten nie istnieje.
Wskutek rozpatrzenia odwołania od ww. decyzji Ł. K., Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].2023r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję (k. 254 ww. akt).
Organ ustalił, że rozebrany budynek gospodarczy był usytuowany przy granicy działek nr [...] Na dokonanie rozbiórki budynku gospodarczego na działce nr [...] nie została wydana decyzja o pozwoleniu na rozbiórkę. Rozbiórka obiektu bez stosownego pozwolenia nie wymaga wydania postanowienia na podstawie art. 50 ust. 1 p.b. , lecz uzasadniała umorzenie postępowania.
Wskutek rozpoznania skargi na powyższą decyzję Ł. K., zwanej dalej: "skarżącą", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Bd 482/23 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającąą ją decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że nie dokonano analizy wszystkich dowodów w sprawie, w tym zdjęć i map potwierdzających faktu uprzedniego istnienia obiektu i nie ustalono jaki jest stan po rozbiórce na działce i czy była ona całkowita, nie ustosunkowano się do stanowiska skarżącej, że rozbiórka dotyczy tylko części obiektu. Stwierdzono, że stan zgodny z prawem będzie osiągnięty wówczas, gdy nierozebrana część obiektu, który powstał legalnie nie zagraża bezpieczeństwu w związku z istnieniem tej reszty budynku, co oznacza, że należałoby ocenić możliwość podjęcia dalszych czynności przez pryzmat warunków zachowania zasad bezpieczeństwa dla obiektu do którego został dobudowany ten częściowo rozebrany budynek (ale tylko w odniesieniu do istnienia bądź nie tego fragmentu obiektu, gdyż co do zasady innym postępowaniem jest postępowanie dotyczące stanu technicznego obiektu- tu budynku sąsiada, tj. skarżącej.
Decyzją pierwszoinstancyjną w przedmiotowej sprawie – Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M., decyzją z dnia [...] 2024 r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., nakazał R. K. - właścicielowi budynku gospodarczego usytuowanego na terenie działki o numerze ewidencyjnym [...] (na granicy z działką o numerze ewidencyjnym [...]) w miejscowości K., gmina S., zaniechać dalszych robót budowlanych polegających na rozbiórce ww. obiektu.
W uzasadnieniu powyższej decyzji stwierdzono, że ww. obiekt istniał w 2010 r., a w 2015 r. został uznany za rozebrany (nie widniał na mapach geodezyjnych).
Wyjaśniono, że [...].2022 r. Starosta [...] poinformował pisemnie organ, że dla przedmiotowego zadania nie była wydana decyzja o pozwoleniu na budowę, jak również organ nie przyjmował zgłoszenia robót niewymagających pozwolenia na budowę.
Opisano ww. przebieg dotychczasowego postępowania.
Wyjaśniono, że podczas kontroli [...] 2024 r., stwierdzono istnienie fragmentu północnej przegrody zewnętrznej budynku wykonanej z cegły czerwonej pełnej, usytuowanej przy granicy z działką o numerze ewidencyjnym [...] oraz częściowo z działką 39, lecz wykonanie pomiarów fragmentu przegrody zewnętrznej nie było możliwe z uwagi na gęstą roślinność, która ją pokrywa, jak też nie było możliwe stwierdzenie, czy fundament budynku został częściowo rozebrany, ponieważ teren, na którym znajdował się budynek pokrywa gruz, warstwy ziemi i roślinność. W konsekwencji organ stwierdził, że rozbiórka ww. budynku gospodarczego, nie została zakończona, a także, że pozostałości obiektu nie stwarzają bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, bezpieczeństwa mienia i środowiska.
Wyjaśniono, że w trakcie czynności kontrolnych skarżący oświadczył, że rozbiórka obiektu została rozpoczęta w 2014 roku i nie posiada on wiedzy, czy na jej dokonanie została pozyskana decyzja pozwolenia na rozbiórkę, a także, że jego brat zakupił nieruchomość w momencie kiedy budynek gospodarczy już istniał i nie posiada on wiedzy na temat daty oraz legalności jego powstania.
Stwierdzono, że roboty budowlane polegające na rozbiórce ww. budynku gospodarczego zostały rozpoczęte bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę oraz nie zostały zakończone w związku z czym Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M., zwany również: "PINB w M." postanowieniem z dnia [...] 2024 r. wstrzymał prowadzenie robót budowlanych polegających na rozbiórce ww. budynku gospodarczego,
Wskazano, że [...].2024 r. oraz [...].2024 r. do PINB w M. wpłynęło pismo Burmistrza S. informujące, że w zasobach archiwalnych urzędu brak jest dokumentacji związanej z przedmiotowym budynkiem, a także, że z uwagi na fakt, iż pozwolenia na budowę wydane w roku 1994 lub przed nie wymagały przechowywania, brak wskazanej dokumentacji nie jest jednoznaczny z brakiem wydania decyzji pozwolenia na budowę. Z uwagi na powyższe, a także z uwagi na to, że tut. organ nie może jednoznacznie wskazać, czy obiekt, dla którego prowadzone jest postępowanie powstał w warunkach samowoli budowlanej nie zostaną zastosowane konsekwencje jakie prawo wiąże z samowolnie realizowaną budową.
Przytoczono stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2022 r. (II OSK 1428/19), że celem postępowania naprawczego jest doprowadzenie-inwestycji do stanu zgodnego z prawem - decyzje wydane w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., podejmowane są w sytuacjach, gdy nie ma technicznej i prawnej możliwości doprowadzenia danego obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem w drodze wydania decyzji, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 w/w ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1783/18). Dodano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że aby doprowadzić inwestycję do stanu zgodnego z prawem, organ nadzoru budowlanego powinien stosować środek najmniej restrykcyjny dla strony, ponieważ w żadnym z trybów (legalizacyjnym czy naprawczym) nie chodzi o wymierzenie stronie dolegliwości za naruszenie przepisów Prawa budowlanego, tylko uzyskanie stanu zgodnego z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 4/20).
Przytoczono tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 grudnia 2017 r. (II SA/Op 322/17), stanowiącą, że nakaz zaniechania dalszych robót budowlanych przede wszystkim może dotyczyć określonych sytuacji na początku procesu inwestycyjnego. Tylko wówczas w sytuacji kiedy nie ma jeszcze zrealizowanej inwestycji, a roboty budowlane zostały już rozpoczęte, zaniechanie dalszych robót budowlanych będzie uzasadnione prawnie. Nakaz ten nie znajduje zastosowania do robót zakończonych i nie może być wyrazem zalegalizowania samowoli budowlanej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Ł. K. – skarżąca, zrzucając jej:
1. naruszenie art. 51 ust. 1 p. 2 p.b., poprzez jego niezastosowanie i błędne zastąpienie go art. 51 ust. 1 p. 1 p.b., w sytuacji gdy istniejący stan faktyczny na gruncie jednoznacznie wskazuje, iż przeprowadzone przez właściciela działki nr [...] roboty budowlane polegające na samowolnej i niedokończonej rozbiórce przedmiotowego budynku, a następnie wybudowaniu również na jego miejscu -m.in. poprzez wykucie fragmentu fundamentów i posadzki oraz połączenie z istniejącą ścianą północną przymurowaną do budynku mieszkalnego skarżącej - płotu z płyt żelbetowych na cokole betonowym doprowadziły do połączenia tego budynku z domem skarżącej, w związku z czym zachodzi nagląca konieczność nałożenia na jej sąsiada obowiązku wykonania określonych prac w celu doprowadzenia niedokończonej rozbiórki do stanu zgodnego z prawem;
2. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie z urzędu wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie kompletnego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz merytorycznego załatwienia sprawy, zaniechanie polegające przede wszystkim na przeprowadzeniu jedynie pobieżnych oględzin pozostałości po budynku w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] 2024 r. oraz braku jakiegokolwiek odniesienia się do materiałów dowodowych w postaci filmu i zdjęcia z 2015 r. przesłanych do organu przez stronę skarżącą za pośrednictwem poczty elektronicznej natychmiast po powyższej kontroli, tj. w dniu [...] 2024 r.,
3. naruszenie art. 80 k.p.a., w związku z art. 7 k.p.a., poprzez błędne ustalenia faktyczne oraz dowolną a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie w zakresie stanu prawnego i faktycznego częściowo rozebranego budynku gospodarczego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z jednoczesnym zobowiązaniem organu pierwszej instancji do przeprowadzenia kolejnych oględzin przedmiotowego budynku, w trakcie których dokonana zostanie w pierwszej kolejności odkrywka pozostałości częściowo rozebranego budynku znajdujących się zarówno na terenie działki nr [...], jak i mojej działki nr [...].
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że niniejsze postępowanie toczy się na skutek pisma z grudniu 2014 r., brata skarżącej J. F. poprzedniego właściciela działki nr [...], który zwrócił się do organu o zajęcie się samowolami K. K. na terenie działki nr [...], wśród których znalazła się również nielegalna częściowa ww. rozbiórka. Wyjaśniono, że rodzina K. od końca sierpnia 2015 r. stawiała ogrodzenie z płyt żelbetowych na cokole betonowym oraz zespolony z nim otwarty system kanalizacyjny zbudowany z płyt ściekowych typu korytkowego również na tym fragmencie działki nr [...], na którym stał omawiany budynek i w związku z tym przy użyciu młota pneumatycznego w kilku etapach wykuł fragment wschodniej części posadzki i fundamentów. Bardzo silne drgania wywołane tymi robotami w połączeniu z faktem, że częściowo rozebrany budynek jest połączony fundamentami i ścianą z domem skarżącej, doprowadziły do spękania tynku świeżo położonego na zachodniej ścianie szczytowej jej budynku mieszkalnego.
Wskazano, że w czasie II wojny światowej osadnicy niemieccy wybudowali omawiany budynek łącząc go z domem rodziców skarżącej, a pan K. zadecydował się go rozebrać ww. budynek, który przez 9 lat był zdaniem bydgoskich organów nadzoru budowlanego całkowicie rozebrany, dopiero kontrola w dniu [...] kwietnia 2024 r. pozwoliła PINB ustalić "istnienie fragmentu północnej przegrody zewnętrznej budynku", co też nie do końca jest prawdą, gdyż ściana północna jest w całości, pozostaje nietknięta i przymurowana do domu skarżącej, wobec czego zachodnio-północny narożnik domu wciąż pozostaje niedostępny dla skarżącej. Ze względu na nierozebraną ścianę, której wschodni kraniec leży na terenie działki skarżącej nr [...], nadal nie może ona przejść po swojej działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...]. Podniesiono, że jako załącznik nr [...] do jej uznanej za zasadną skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dotyczącej przedmiotowego postępowania dołączyła zdjęcie wykonane w dniu [...] 2015 r., na którym uwieczniono północną ścianę budynku wciąż pozostającą na swoim miejscu, zaś jako załącznik nr [...] zdjęcie zrobione w dniu [...] marca 2023 r. Zestawiając ze sobą obydwa zdjęcia trzeba dojść do wniosku, że północna ściana budynku nadal istniała zarówno w 2015 r., jak i osiem lat później - w 2023 r., a tymczasem postępowanie w sprawie rozbiórki budynku mieszkalnego zostało umorzone. W ocenie skarżącej niezrozumiałe jest wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie dyspozycji zawartej w art. 51 ust. 1 p. 1 p.b., na podstawie której organ może nakazać zaniechanie dalszych robót budowlanych. Tymczasem istniejący stan faktyczny i prawny obligują wręcz PINB do zastosowania art. 51 ust. 1 p. 2 p.b., zgodnie z którym organ powinien nałożyć na właściciela działki nr [...] obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając przy tym termin ich wykonania. Wyjaśniono, że obecnie pozostała część rozbieranego budynku, ogrodzenie na fundamencie betonowym i dom skarżącej stanowią w pewnym sensie jedną budowlę, co jednak nie przeszkodziło organowi po przeprowadzonej kontroli dojść do konkluzji, że pozostałości obiektu nie stwarzając bezpośredniego zagrożenia dla skarżącej, zwłaszcza, że [...] sierpnia 2015 r., kiedy pracownicy sąsiada wykuwali fundamenty jego budynku, to w domu skarżącej wszystko się trzęsło i w tej sytuacji organ w piśmie z dnia [...] października 2015 r. uznał, że zagrożenie jest wytworem fantazji skarżącej.
Zakwestionowano zasadność oparcia się przez organ na treści protokołu kontroli.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. decyzją z dnia [...] lutego 2025 r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 i 81 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 2, p.b., ustawy z dnia 07.07.1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.) w związku z art. 25 ustawy z dnia 13.02.2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2020 r. poz. 471 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy powyższe rozstrzygnięcie – po przedstawieniu dotychczasowego ww. stanu faktycznego – oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:
Organu I instancji PINB w M., prowadził postępowania administracyjne dotyczące samowolnie wykonanych przez K. K. robót budowlanych na działce [...] w miejscowości K., gm. S.. Postępowania te prowadzone były w sprawie:
- wykucia otworu drzwiowego w ścianie szczytowej i zamurowania 7 otworów na wrota budynku stodoły,
- utwardzenia i podwyższenia podwórza,
- rozbiórki budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych,
- przebudowy budynku gospodarczego.
Rozpatrywane sprawy były konsekwencją pisma J. F. z dnia [...].2014 r., w którym zwrócił się do organu z prośbą o zajęcie stanowiska w związku z pracami budowlanymi prowadzonymi przez K. K. na jego działce przylegającej do działki wnioskodawcy, polegającymi na rozbiórce i przebudowie budynków oraz zmianie nawierzchni i podwyższeniu podwórza.
Natomiast, przedmiotem niniejszej sprawy jest budynek gospodarczy zlokalizowany na terenie działki nr [...] (na granicy z działką nr [...]) w miejscowości K., gm. S..
Ustalono, że jedno z pism z [...].2015 r. J. F. o wszczęcie postępowań (poprzedzających postanowienie z dnia [...] 2019 r. PINB w M. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych, dotyczyło rozbiórki budynku mieszkalnego i dwóch budynków gospodarczych.
Na podstawie Zarządzenia Wojewody Kujawsko-Pomorskiego Nr [...] z dnia [...].2021 r. rozszerzającego zakres działania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w I. o obszar powiatu mogileńskiego, dalsze postępowanie prowadzone było przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w I..
Tym samym, organ ten do akt przedmiotowej sprawy dołączył dokumentację fotograficzną z kontroli przeprowadzonych na terenie działki nr [...] w innych postępowaniach. Zdjęcia dokonano w dniu [...]2021 r. i [...].2022 r. Fotografie te przedstawiają teren, na którym usytuowany był przedmiotowy budynek gospodarczy, a na którym brak jest budynku.
Ponadto, do akt sprawy dołączono zdjęcia lotnicze pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii z roku 2010, 2013, 2016, 2018, 2019. Z uzyskanych zdjęć wynika, że przedmiotowy budynek gospodarczy istniał w roku 2010, natomiast w roku 2019 r. nie jest już widoczny na zdjęciach. Natomiast, zdjęcia z 2013 r., 2016 r. i 2018 r. nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy obiekt istniał z uwagi na rzucany w tym miejscu cień z budynku sąsiadującego z przedmiotowym budynkiem.
Poza tym organ nadzoru budowlanego I instancji pozyskał ze Starostwa Powiatowego w M. mapy sytuacyjno-wysokościowe (mapy wywiadu) z różnego okresu. Analiza map wykazuje, że w okresie od 1997 r. do 2015 r. przedmiotowy budynek gospodarczy widniał na mapach przyjętych do zasobu Starostwa Powiatowego w M.. Natomiast, mapa zasadnicza - stan na dzień [...].2021 r., nie zawiera już przedmiotowego budynku. Starostwo Powiatowe w M., pismem z dnia [...].2022 r., poinformowało, iż dla ww. zadania nie była wydana decyzja o pozwoleniu na budowę, jak również organ nie przyjął zgłoszenia robót niewymagających pozwolenia na budowę w tym zakresie.
W dniach [...].2024 r. oraz [...].2024 r., przedstawiciele PINB w M. dokonali oględzin nieruchomości zlokalizowanej na terenie ww. działki o nr [...] stwierdzając istnienie fragmentu północnej przegrody zewnętrznej budynku, usytuowanej przy granicy z działką o numerze ewidencyjnym [...] oraz częściowo z działką 39, stwierdzając, że rozbiórka budynku gospodarczego, dla którego prowadzone jest postępowanie, nie została zakończona, a także, że pozostałości obiektu nie stwarzają bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi bezpieczeństwu mienia i środowiska.
R. K. oświadcza, że rozbiórka obiektu została rozpoczęta ok. 2014 r. i nie posiada on wiedzy, czy na jej dokonanie została pozyskana decyzja pozwolenia na rozbiórkę, jak też nie posiada wiedzy na temat daty oraz legalności powstania budynku.
Do protokołu kontroli załączono dokumentację fotograficzną.
W myśl art. 28 ust. 1 p.b., (obowiązującego w czasie dokonania rozbiórki) roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31 (który nie ma zastosowania).
Wykonany przez inwestora zakres robót budowlanych stanowił rozbiórkę budynku gospodarczego usytuowanego i w dacie ich realizacji wymagały uprzedniego uzyskania pozwolenia na rozbiórkę.
W toku postępowania w celu zbadania legalności rozebranego ww. budynku gospodarczego, organ I instancji zwrócił się do Burmistrza S. o udzielenie informacji, czy w zasobach archiwum urzędu znajduje się dokumentacja związana z budową budynku gospodarczego zlokalizowanego na terenie ww. działki o nr ewid.[...] oraz ewentualnie przekazanie jej kopii. W odpowiedzi pismem z dnia [...].06.2024 r., Burmistrz S. poinformował, że nie posiada w zasobach archiwalnych dokumentacji związanej z wyżej wymienioną sprawą. Organ poinformował również, że z uwagi na fakt, iż pozwolenia na budowę wydane w roku 1994 lub przed, nie wymagały przechowywania, brak wskazanej dokumentacji nie jest jednoznaczny z brakiem wydania decyzji pozwolenia na budowę. Organ nie posiada podstaw do stwierdzenia czy pozwolenia na budowę wyżej wymienionego budynku zostało wydane, czy budowa stanowi samowolę budowlaną. Zatem, skoro organ nie może jednoznacznie stwierdzić, czy obiekt powstał w warunkach samowoli budowlanej, nie może również zastosować procedury, która ma zastosowanie do obiektów pobudowanych w warunkach samowoli budowlanej.
Usunięcie skutków samowolnych robót budowlanych rozbiórkowych (obiektów legalnych) następuje w trybie procedury naprawczej przewidzianej w art. 50-51 p.b. Przepisy procedury naprawczej stosuje się bowiem do robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego.
Wobec powyższego organ I instancji wdrożył postępowanie w trybie art. 51 p.b., (tzw. "naprawcze").
W art. 51 ust. 1 p.b., zostały przewidziane trzy wzajemnie wykluczające się sposoby prowadzenia postępowania naprawczego. Pierwszy następuje, gdy brak jest możliwości naprawy (pkt 1), tj. powstała niedająca się usunąć niezgodność z przepisami prawa. Skutkuje ona nakazem zaniechania dalszych robót, bądź rozbiórką obiektu budowlanego lub jego części, albo też doprowadzeniem obiektu do stanu poprzedniego, a w przypadku rozbiórki obiektu (lub części) -faktycznym nakazem odbudowy. Decyzja taka kończy postępowanie naprawcze. Drugi sposób polega na nałożeniu obowiązku wykonania określonych czynności lub robót (pkt 2), w sytuacji, gdy możliwe jest doprowadzenie wykonywanych robót do stanu zgodnego z przepisami i nie mamy do czynienia z istotnym odstąpieniem od projektu budowlanego albo warunków pozwolenia na budowę (najczęściej naruszenie innych przepisów lub warunków bezpieczeństwa). Trzeci przypadek dotyczy sytuacji, gdy wystąpiło istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub warunków pozwolenia na budowę (pkt 3).
W sytuacji, samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, jak w przedmiotowej sprawie, w efekcie której pozostała jedna ściana tegoż budynku, nie ma możliwości przywrócenia go do stanu poprzedniego, tj. odbudowy rozebranego budynku gospodarczego, dlatego w ocenie tut. organu, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M. prawidłowo wydał decyzję o zaniechaniu dalszych samowolnie wykonywanych robót rozbiórkowych, m.in. biorąc pod uwagę, że pozostałości obiektu nie stwarzają zagrożenia dla ludzi, mienia i środowiska.
W odniesieniu do odwołania - w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie mógł zastosować przepisu art. 51 ust 1 pkt 2 p.b., bowiem w trybie powołanego przepisu nie jest możliwe nakazanie odbudowy rozebranego budynku gospodarczego bądź wykonanie określonych robot budowlanych wymagających uprzedniego zgłoszenia do organu administracji architektoniczno-budowlanego bądź uzyskania decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę. Skoro rozebrane obiekty nie istnieją, choćby rozebrano je w warunkach samowoli, brak jest podstaw prawnych do nakazania ich odbudowy bądź jej dokończenia w trybie art. 51 p.b. Organ w sytuacji niecałkowitej (samowolnej) rozbiórki obiektu, może jedynie wydać decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., nakazującą zaniechania dalszych robót, co uczynił organ I instancji, zaskarżoną decyzją.
Zgłoszone natomiast w odwołaniu ewentualne spękania ściany szczytowej budynku mieszkalnego skarżącego, mogą być przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego w trybie art. 66 Prawa budowlanego, ale nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania.
W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej oraz o zasądzenie od Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 § 2 k.p.a., oraz w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418) poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia [...] 2024 r., w której organ pierwszej instancji nie zastosował ww. art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., lecz błędnie zastąpił go art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., w sytuacji gdy istniejący stan faktyczny na gruncie jednoznacznie wskazuje, iż przeprowadzone przez właściciela działki nr [...] roboty budowlane, polegające na samowolnej i niedokończonej rozbiórce przedmiotowego budynku, a następnie wybudowaniu również na jego miejscu - m.in. poprzez wykucie fragmentu fundamentów i posadzki oraz połączenie z istniejącą ścianą północną przymurowaną do budynku mieszkalnego skarżącej - płotu z płyt żelbetowych na cokole betonowym, doprowadziły do połączenia tej konstrukcji z jej budynkiem mieszkalnym, w związku z czym zachodzi nagląca konieczność nałożenia na inwestora obowiązku wykonania określonych prac w celu doprowadzenia niedokończonej rozbiórki do stanu zgodnego z prawem;
2. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., a w konsekwencji naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenia faktyczne oraz dowolną a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie w zakresie stanu prawnego i faktycznego samowolnie dokonanej częściowej rozbiórki budynku gospodarczego, a zwłaszcza poprzez niepodjęcie z urzędu wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie kompletnego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz merytorycznego załatwienia sprawy, zaniechanie polegające przede wszystkim na przeprowadzeniu jedynie pobieżnych oględzin pozostałości po budynku w trakcie dwóch kontroli przeprowadzonych w dniach [...] i [...] 2024 r. oraz braku jakiegokolwiek odniesienia się do materiałów dowodowych w postaci filmu i zdjęć z 2012 i 2015 r. przesłanych do organów przez stronę skarżącą za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu [...] 2024 r., a następnie poprzez platformę ePUAP w dniach [...] 2024 r.;
4. naruszenie art. 107 ust. 3 k.p.a., poprzez błędne sporządzenie uzasadnienia faktycznego decyzji polegające na niewskazaniu wszystkich faktów, które organ uznał za udowodnione, wszystkich dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co doprowadziło również do naruszenia przez organ zasady pogłębiania zaufania obywateli, a także zasady przekonywania - art. 8 i 11 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi zrzucono, że organy nie dokonały oględzin w ramach których powinny były dokonać odkrywki usuwając gruz a następnie warstwę gruzu, co pozwoliłoby na ustalenie, że do rozbiórki pozostała nie tylko jedna ściana budynku, lecz również do usunięcia pozostała jeszcze znaczna część fundamentów i posadzki, o co wnosiła skarżąca i poparła materiałem filmowo-zdjęciowym (film z dnia [...] 2015 r., zdjęcie z dnia [...] 2015 r., zdjęcie z lipca 2012 r. z Google Street View).
Zarzucono też, że organy nie odniosły się do tych dowodów, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a., które istotnie wpływa na wynik sprawy.
Stwierdzono, że organy pominęły fakt, że pełnomocnik brata skarżącej w swoim piśmie do PINB z dnia [...] 2015 r. wniósł o wstrzymanie przez organ robót budowlanych przeprowadzanych na ww. działce nr [...], które niekorzystnie oddziaływują na grunt sąsiedni i stanowią zagrożenie dla budynków poprzez niewłaściwe usuwanie fundamentów samowolnie rozebranego przez właściciela działki nr [...] budynku gospodarczego, który przylegał do budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...], w wyniku czego pojawiły się dotychczas trzy rysy na jego tynkach.
W ocenie skarżącej organ zataił znane mu okoliczności z wypowiedzi obu stron sporu (zwłaszcza K. K.), dotyczące: - wykuwania przez pracowników sąsiada skarżącej fundamentów budynku pod budowę płotu z płyt żelbetowych na cokole betonowym w dniu [...] 2015 r., kiedy to zatrząsł się cały budynek mieszkalny skarżącej, - otynkowania zachodnich ścian domu skarżącej i dwóch budynków gospodarczych przez firmę wynajętą przez jej brata w połowie września 2015 r., - usuwania kolejnych fragmentów fundamentów i posadzki rzeczonego budynku przez sąsiada skarżącej w ramach przeprowadzonej w warunkach następnej samowoli budowy otwartego systemu kanalizacyjnego z płyt ściekowych typu korytkowego pod koniec września 2015 r. (dowód: zdjęcie z dnia [...] 2015 r., na którym widać system kanalizacyjny i otynkowane budynki - załącznik nr 3), w rezultacie którego doszło do spękania świeżo położonego tynku na budynkach skarżącej.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.
Na wstępie wskazać należy, że postanowienie PINB w M. z [...] 2019 r. oraz utrzymujące je w mocy postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] 2019 r., zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt.: II SA/Bd 785/19, w którym Sąd ten zakwestionował możliwość odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w sytuacji kiedy przed ww. rozstrzygnięciem organ gromadził dowody i ustalał stanu faktyczny sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania. Jak podkreślił Sąd, odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej strony i dlatego też Sąd ten wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien dokonać formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania i określić jego przedmiot, a następnie - w zależności od oceny dopuszczalności prowadzenia tego postępowania – zakończyć je albo decyzją o charakterze merytorycznym albo wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Natomiast zaskarżona decyzja z dnia [...].2023 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...].2022 r., PINB w I., zostały wydane w następstwie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Bd 482/23, uchylającego ww. decyzje. WSA w Bydgoszczy w ww. wyroku zaopatrzył w szczegółowe i precyzyjne wytyczne, które organy winny były uwzględnić ponownie rozpatrując sprawę.
Jak stanowi art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle powołanego przepisu organ administracji jest zatem obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w zapadłym wcześniej wyroku bez względu na własne poglądy prawne, jak i poglądy wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje również art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.
Mając zatem powyższe na uwadze i przechodząc do analizy podjętych w przedmiotowej sprawie działań oraz rozstrzygnięć wydanych w następstwie ponownego rozpatrzenia, należało stwierdzić, że organy zastosowały się do wytycznych zawartych w obu wiążących je ww. wyrokach WSA w Bydgoszczy.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w I. zgodnie z wytycznymi WSA w Bydgoszczy zawartymi w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt.: II SA/Bd 785/19, pismem z [...].2022 r., dokonał formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania i określił jego przedmiot, jako sprawa samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego.
Natomiast po wydaniu wyroku z 8.08.2023 WSA w Bydgoszczy, w sprawie o sygn. akt: II SA/Bd 482/23, organy dokonały analizy materiału dowodowego celem ustalenia, czy rozbiórka obiektu będącego przedmiotem postępowania, tj. budynku gospodarczego była samowolna, całkowita, czy częściowa, a jeżeli częściowa, to czy pozostałości tego obiektu nie zagraża bezpieczeństwu i czy obiekt ten powstał legalnie. Ustalenia organów zostały oparte o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, w tym protokoły oględzin z [...].2024 r. oraz z [...].2024 r., jak też dokumentację fotograficzną, obejmującą też zdjęcia lotnicze pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii z roku 2010, 2013, 2016, 2018, 2019.
Wobec więc okoliczności, że powyższy materiał dowodowy był wystarczający do poczynienia ww. ustaleń, które organy winny były poczynić w oparciu o wytyczne wynikające z ww. wyroku, to nie jest zasadnym podnoszenie w skardze zarzutu, że organ nie uwzględnił dowodów w postaci filmu i zdjęć z 2012 i 2015 r. przesłanych do organów przez stronę skarżącą za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu [...] 2024 r., a następnie poprzez platformę ePUAP w dniach [...] 2024 r. W zakresie powyższego przedmiotu ustaleń dowody te nie wnoszą nic do sprawy.
Oceniając natomiast prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych w omawianym zakresie, należy uznać, że ustalenia te odpowiadają zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu i są poprawne.
Organy prawidłowo stwierdziły istnienie pozostałości po samowolnej rozbiórce w postaci fragmentu północnej przegrody zewnętrznej budynku wykonanej z cegły czerwonej pełnej, usytuowanej przy granicy z działką o numerze ewidencyjnym [...] oraz częściowo z działką 39 oraz fundamentu budynku gospodarczego, które to okoliczności nie były sporne.
Ponadto organy w sposób prawidłowy dokonały ustalenia, że jakkolwiek częściowa rozbiórka została dokonana bez wymaganego pozwolenia, to jednak brak jest przesłanek by uznać, że omawiany budynek gospodarczy został wzniesiony w warunkach samowoli budowlanej. Jakkolwiek organ I instancji uzyskał informacje od Starostwa Powiatowego w M. (pismo z dnia [...].2022 r.) oraz od Burmistrza S. (pismo z dnia [...].06.2024 r.), że brak jest dokumentacji dot. pozwolenia na budowę omawianego budynku, w tym w archiwum urzędu, to jednak z uwagi na fakt, iż pozwolenia na budowę wydane w roku 1994 lub przed tym rokiem, nie wymagały przechowywania, - zgodzić należy się z organami, że - brak wskazanej dokumentacji nie jest jednoznaczny z brakiem wydania decyzji pozwolenia na budowę, co oznacza niemożność stwierdzenia, że obiekt ten powstał w warunkach samowoli budowlanej.
Te dwie istotne dla sprawy okoliczności dotyczące legalności budowy i częściowej i samowolnie rozbiórki, stanowią punkt wyjścia dla oceny poprawności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jak bowiem wynika ze stanowiska zawartego w ww. wyroku (o sygn. akt: II SA/Bd 482/23), w przypadku nielegalnego wzniesienia ww. obiektu, to w ramach postępowania naprawczego byłby możliwy nakaz całkowitej rozbiórki adekwatnie do stwierdzonego zakresu samowoli budowlanej związanej ze wzniesieniem tego obiektu. Skoro jednak nie można było przyjąć, że obiekt ów został wzniesiony w ramach samowoli budowlanej, to brak jest warunków by uznać, że istnienie tego obiektu narusza prawo. Natomiast istniał stan naruszenia prawa w momencie samowolnej rozbiórki tego obiektu, lecz z momentem jej zaprzestania stan naruszający prawo ustał. Postępowanie naprawcze ma niewątpliwie na celu osiągnięcie stanu zgodnego z prawem. O ile w ramach postępowania naprawczego nie jest możliwa odbudowa obiektu, o tyle jest możliwe doprowadzenie (nierozebranej) części obiektu do stanu zgodnego z prawem przez "odpowiednie stosowanie", o którym mowa w art. 51 ust. 7, przepisów art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3. p.b. Zgodnie ze stanowiskiem zawartym w ww. wyroku, stan zgodny z prawem będzie osiągnięty wówczas, gdy nierozebrana część obiektu, który powstał legalnie nie zagraża bezpieczeństwu tej reszty budynku. Jak stwierdzono w ww. wyroku chodzi jednak o bezpieczeństwo budynku co do którego wszczęto postępowanie, gdyż innym postępowaniem jest postępowanie dotyczące stanu technicznego obiektu - tu budynku sąsiada, czyli skarżącej. Przedmiot postępowania nie dotyczy jej budynku, więc słusznie organy wykonując ww. wyrok skupiły się na zagadnieniu możliwości – w ramach postępowania naprawczego – doprowadzenia stanu zgodnego z prawem, biorąc pod uwagę okoliczność czy pozostawiony fragment nierozebranego do końca budynku stanowi dlań zagrożenie.
Organy dokonując oględzin wskazanych pozostałości oceniły, że nie stwarzają one bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi bezpieczeństwu mienia i środowiska. PINB w I., jako wyspecjalizowany organ w sprawach budowlanych posiada kompetencje merytoryczne do tego by ocenić ww. zagadnienie bezpieczeństwa. Zresztą to zadanie na ten organ nałożył WSA w Bydgoszczy w ww. wyroku, w którym nie było mowy o konieczności powołania biegłego w tym zakresie.
Tymczasem zarzuty skargi, nie kwestionując tego właśnie ustalenia koncentrują się na stanie bezpieczeństwa budynku skarżącej, który nie był objęty niniejszym postępowaniem. Dlatego też organy nie były zobowiązane do szczegółowego badania kwestii stanu technicznego tego budynku, zwłaszcza odkopując pozostałe w gruncie fundamenty, które jak twierdzi skarżąca łączą oba budynki.
Spór prawny w sprawie zaistniał co do zastosowania art. 51 ust. 1 p.b. Przepis ten stanowi, że - przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1 (dotyczącego wstrzymania robót budowlanych – uwaga Sądu), organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:
1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego (art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b.) albo
2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania (art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b.).
Według organów należało zastosować art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., poprzez zaniechanie dalszych robót budowlanych polegających na rozbiórce ww. obiektu. Według skarżącej zaś, organy winny były zastosować art. art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., przy czym strona nie wyjaśniła jakie roboty budowlane o jakim charakterze i zakresie winny zostać nakazane. Wskazane stanowisko skarżącej zostało wyrażone wraz z jednoczesnymi jej zarzutami zawartymi w uzasadnieniu skargi, że roboty budowlane przeprowadzanych na ww. działce nr [...], polegające na usuwaniu fragmentów samowolnie rozebranego przez właściciela działki nr [...] budynku gospodarczego, w tym jego fundamentów, niekorzystnie oddziaływuje na grunt skarżącej i stanowi zagrożenie dla budynków poprzez niewłaściwe usuwanie fundamentów samowolnie rozebranego przez właściciela działki nr [...] budynku gospodarczego.
Należało zgodzić się z organem odwoławczym, że organ I instancji nie mógł zastosować przepisu art. 51 ust 1 pkt 2 p.b. Pomijając już bowiem fakt braku określenia jakie roboty winny być przedsięwzięte, brak toczenia się postępowania względem budynku skarżącej i jej obawę o ww. budynek właśnie wskutek dalszych robót rozbiórkowych, należy stwierdzić, że w trybie powołanego przepisu, zgodnie ze stanowiskiem organów, nie jest możliwe nakazanie odbudowy rozebranego budynku gospodarczego bądź wykonanie określonych robot budowlanych wymagających uprzedniego zgłoszenia do organu administracji architektoniczno-budowlanego bądź uzyskania decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę. Skoro rozebrane obiekty nie istnieją, choćby rozebrano je w warunkach samowoli, brak jest podstaw prawnych do nakazania ich odbudowy bądź jej dokończenia w trybie art. 51 p.b. Z
Zgodnie natomiast z wytycznymi ww. wyroku, organ w sytuacji niecałkowitej (samowolnej) rozbiórki obiektu, mógł wydać decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., nakazującą zaniechania dalszych robót, w sytuacji stwierdzenia, że pozostałości wzniesionego budynku gospodarczego nie zagrażają bezpieczeństwu w związku z istnieniem jego reszty.
Organ odwoławczy zasadnie też wyjaśnił, że podnoszona przez skarżącą kwestia kwestia spękania ściany szczytowej jej budynku mieszkalnego może stanowić przedmiot odrębnego postępowania prowadzonego w trybie art. 66 p.b., który nie jest tożsamy z niniejszym postępowaniem.
Z uwagi na powyższe rozważania w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi organy nie uchybiły przepisom prawa materialnego, jak i procesowego. Materiał dowodowy został zebrany i przeanalizowany w wystarczającym stopniu do podjęcia trafnego rozstrzygnięcia w sprawie.
Dlatego też na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło