II SA/Bd 327/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz ( spr ) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2009r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odsetek ustawowych od zaległych uposażeń oddala skargę. Wyrokiem z [...] października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uchylił decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...].07.2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z [...]06.2008 r. w przedmiocie odsetek od należności wypłaconych po przywróceniu do służby . Organy odmówiły wypłaty skarżącemu odsetek ustawowych od uposażeń wypłaconych mu po przywróceniu go do zawodowej służby wojskowej, za okres od [...] 2003 r. do [...] czerwca 2006 r. na skutek decyzji z [...]06.2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji z [...]12.2002 r., dotyczącej wypowiedzenia stronie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, a następnie - rozkazu personalnego z [...].06.2006 r. o przyjęciu na stan ewidencyjny Komendy Uzupełnień oraz po wypłaceniu mu [...] lipca 2006 r. uposażenie za wskazany okres od [...]2003 r. do [...] czerwca 2006 r. Przyczyną uchylenia decyzji obu instancji był brak akceptacji przez Sąd poglądów organów, że roszczenie o odsetki od uposażenia odwołującego się nie stało się wymagalne w dniu [...] 2003 r., skoro w obrocie prawnym pozostawała decyzja z [...].12.2002 r. o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego, lecz dopiero po uprawomocnieniu się decyzji z [...]06.2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji wypowiadającej stosunek służbowy. Sąd stwierdził, że stwierdzenie nieważności decyzji eliminuje ją z obrotu prawnego od dnia wydania, to jest ze skutkiem ex tunc, przez co skutki prawne wadliwej decyzji zostają tak wyeliminowane, jakby w ogóle nie została ona podjęta. Oznacza to, że skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po [...]2003 r. (data zwolnienia za służby) przez cały czas służby. Sąd uznał, że ze względu na to, iż w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, od [...]2003 r. przysługiwały stronie wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej i je wypłacono, tym samym uposażenie wraz z dodatkami było wymagalne już w [...] 2003 r. Oznacza to, że wadliwe było stanowisko organów, że w sytuacji stwierdzenia nieważności jego decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego, brak było podstaw do wypłacenia mu dochodzonych odsetek z powodu braku ich wymagalności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...]2009 r., nr [...] Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w [...] utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] przyznającą stronie odsetki ustawowe w kwocie [...] zł z tytułu zwłoki w wypłacie uposażeń i odmawiającą wypłacenia odsetek ustawowych od zaległych uposażeń przewyższających wyżej wskazana kwotę. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w związku ze stwierdzeniem nieważności wypowiadającej skarżącemu stosunek służby wojskowej, po dniu [...].2003r. posiadał on status żołnierza zawodowego w czynnej służbie, a co za tym idzie, prawo do uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami od dnia [...]2003 r. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego musiał wziąć pod uwagę upływ terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych. Podniósł, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia został przerwany przez doręczenie w dniu [...] maja 2007 r. Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie pisma wnioskodawcy wzywającego do zapłaty kwoty [...] tytułem odsetek ustawowych od zaległych uposażeń za okres od dnia [...]2003 r. do dnia [...]2006 r. W związku z tym roszczenie o zapłatę odsetek od daty wymagalności uposażeń ([...].2003) do dnia [...] maja 2004r. uległo przedawnieniu, a odsetki mogą zostać ustalone tylko za okres nieprzedawniony. W skardze złożonej do Sądu, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej jej decyzji, czyniąc zarzut naruszenia art. 75 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892, zwaną dalej: ustawą pragmatyczną), poprzez wadliwe w jego ocenie przyjęcie, iż roszczenie o zapłatę odsetek, uległo przedawnieniu, z uwagi na upływ 3 letniego terminu przedawnienia. Skarżący przyznał, że stanowisko organów w przedmiocie przedawnienia odsetek byłoby zasadne w sytuacji gdyby organ wojskowy nie wypłacił należności głównej, albowiem odsetki przedawniają się z dniem przedawnienia roszczenia głównego. Jego zdaniem tak się jednak nie stało albowiem wobec zapłaty roszczenia głównego nastąpił skutek przerwania biegu przedawnienia odsetek, a tym samym ponownego naliczania biegu terminu przedawnienia roszczenia odsetkowego. Strona zauważyła też, że zgodnie z wyrokiem Sądu organy miały jedynie rozważyć zagadnienia przedawnienia roszczenia, a nie je uwzględnić. Czynił też zarzut naruszenia art. 75 ust. 3 cyt. ustawy w związku z art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez wadliwe uznanie, że odsetki od uposażenia wojskowego należy wypłacać od należności netto i jedynie za okres do dnia zapłaty należności głównej. W ocenie skarżącego skoro przepis art. 21 ust. 1 pkt 95 w/w ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że odsetki od zaległego wynagrodzenia nie podlegają opodatkowaniu, to tym samym odsetki od uposażenia strony należy naliczyć od kwoty brutto. Skarżący podniósł też, że odsetki powinny zostać naliczone do dnia ich zapłaty, co wynika z istoty roszczenia odsetkowego, będącego typowym roszczeniem cywilnoprawnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Badając pod powyższym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa i dlatego uznał skargę za niezasadną. Przedmiotowa sprawa została poprzedzona toczącym się już wcześniej postępowaniem o wypłatę odsetek od sum uposażeń strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] lipca 2008 r. w sprawie II SA/Bd 407/08 zakwestionował stanowisko organów w przedmiocie odmowy wypłaty dochodzonych przez stronę odsetek i wyraził pogląd zgodny z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, że należy odróżnić skutki uchylenia decyzji o zwolnieniu ze służby od skutków unieważnienia decyzji w tym przedmiocie. Sąd podkreślił, że w pierwszym przypadku to organ miałby rację uznając, że dopiero od momentu ponownego przystąpienia przez skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych i przyjęcia go na stan ewidencyjny Wojskowej Komendy Uzupełnień w wyniku rozkazu z dnia [...] czerwca 2006r., zaistniałaby wymagalność uposażenia. Od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków służyłoby żołnierzowi zawodowemu dopiero prawo do uposażenia i innych należności. Decyzja uchylająca bowiem wywiera skutki " ex nunc", czyli na przyszłość. Zgoła jednak odmienne, jak podkreślił Sąd, są skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania , to jest ze skutkiem " ex tunc". Stwierdzenie to ( o charakterze deklaratoryjnym ) ma moc wsteczną - eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta, co oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skarżący skutecznie nie został zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po [...]2003 r. przez cały czas służby. We wskazanej ocenie Sądu, uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były zatem wymagalne już w [...] 2003 r., łącznie z odsetkami jako świadczeniem akcesoryjnym (ubocznym). Takie samo zresztą stanowisko w zakresie wskazanego momentu wymagalności świadczenia zostało już ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: - WSA w Bydgoszczy z 16.06.2009 r., sygn. Akt II SA/Bd 276/09, - WSA w Bydgoszczy z 13.05.2009 r., sygn. akt II SA/Bd 240/09, - WSA w Bydgoszczy z 5.05.2009 r., sygn. akt II SA/Bd 200/09, - WSA w Poznaniu z 30.04.2009 r., sygn. II SA/Po 154/09). W konsekwencji powyższego ponownie rozpoznając sprawę należało uwzględnić fakt, że właściwa interpretacja przepisu art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej wymaga uznania, że zarówno świadczenie główne, jak i odsetki od tego świadczenia rozpoczęły swój bieg od marca 2003 r., od kiedy zaprzestano wypłaty uposażenia. Fakt ten jednak może spowodować (do czego doszło w niniejszej sprawie) poważne i niekorzystne konsekwencje dla strony, która w stosownym czasie nie wystąpiła z roszczeniem o należność główną, jak i odsetki, albowiem przepis art. 75 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i dodatków, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Trzyletni okres przedawnienia należy rzecz jasna odnieść tak do zaległego uposażenia głównego, jak również do odsetek. Okoliczność ta nie była zresztą sporna, lecz należy zaznaczyć, że wynika ona z akcesoryjnego charakteru odsetek i jest zgodna z wykładnią systemową (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2.07.2008 r., sygn. II PK 10/08, Lex 442828). Trudno byłoby w ogóle zakładać, że przedawnienie roszczenia o odsetki mogłoby przekraczać trzy lata i mogłoby przedawnić się po przedawnieniu roszczenia o uposażenie (por. uchwałę 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 26.01.2005 r., sygn. akt III CZP 42/04, w której stwierdzono, że: "Szeroko także jest przyjęta współcześnie w poszczególnych systemach prawnych oraz w obrocie międzynarodowym, wywodzona z akcesoryjności reguła, że wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nawet nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Regułę tę należy uznać za obowiązującą również w prawie polskim, pomimo niewyrażenia jej wprost w kodeksie cywilnym"). W związku z powyższym skarżący mógłby skutecznie domagać się zapłaty odsetek za cały sporny okres zwłoki w wypłacie uposażenia, w sytuacji gdyby – po pierwsze należność główna nie uległa przedawnieniu, - po wtóre, wystąpił o odsetki we właściwym czasie, a więc przed upływem 3 lat od powstania zwłoki, tj. w [...]2006 r. Tymczasem w przedmiotowej sprawie należność główna przedawniła się wraz z roszczeniem o odsetki za okres od [...].2003 r. do [...].2003 r., a ponadto strona z roszczeniem o odsetki wystąpiła dopiero [...].05.2007 r., co skutkowało przedawnieniem się roszczenia o odsetki za następny okres od [...]2003 r. do [...] maja 2004 r. Słusznie więc organ orzekł o przyznaniu odsetek począwszy od [...] maja 2004 r., a nie jak tego domagał się skarżący począwszy od [...] 2003 r. Kwestionowanie stanowiska organów w tym zakresie przez stronę nie jest zasadne. Nie można się zgodzić z twierdzeniem strony, że fakt uiszczenia przez organ przedawnionej należności głównej przerwał bieg przedawnienia roszczenia o odsetki. Jak już to zaznaczono, w dniu [...].2006 r. kiedy wypłacono stronie całą należność główną, tylko jej niewielka część była przedawniona, a mianowicie: za okres od [...].2003 r. do [...].2003 r. W związku z powyższym przedawniło się roszczenie o odsetki za ten okres. Dopóki bowiem organ nie wypłacił stronie należności głównej, odsetki jako świadczenie akcesoryjne dzieliło los świadczenia głównego i nie miało samodzielnego bytu prawnego (por. w/w uchwałę 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 26.01.2005 r., sygn. akt III CZP 42/04). W wyroku z 2.06.2005 r., sygn. I ACa 1867/04, Sąd Apelacyjny w Poznaniu stwierdził, że: " odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego są tak dalece powiązane z tym świadczeniem, że uzasadnione pozostaje twierdzenie o ich akcesoryjności wobec tego świadczenia. W konsekwencji przymiot ten wymusza konieczność przyjęcia, że wraz z przedawnieniem roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia". Zniweczenie skutku przedawnienia za powyższy okres nie może wiązać się ze spełnieniem przez organ przedawnionego świadczenia głównego, albowiem organ nie zrzekł się zarzutu przedawnienia (ani odsetek, ani roszczenia głównego). Sama zaś wypłata świadczenia głównego stanowi fakt obojętny dla przedawnienia odsetek, albowiem nie jest tożsama ze zrzeczeniem się przez dłużnika zarzutu przedawnienia, albowiem zrzeczenie to musi być wyraźne i nie może o nim świadczyć sam fakt uiszczenia należności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30.09.2005 r., sygn. I ACa 693/05, Lex 164623). Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest czynnością prawną a nie faktyczną. Należy przytoczyć również tutaj wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4.12.2003 r., sygn. I ACa 679/03, Lex 193732, w którym stwierdził: "Bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Jedną z form uznania jest tzw. uznanie niewłaściwe określone ogólnie jako przyznanie istnienia długu wobec wierzyciela. Musi być ono zindywidualizowane i wywołuje skutek z art. 123 § 1 k.c. tylko w jego granicach. Zapłata zaś należności głównej nie stanowi jednocześnie, gdy nie towarzyszy jej żadne dodatkowe oświadczenie, np. przyznające istnienie opóźnienia, podstawy do traktowania jej jako uznania niewłaściwego co do odsetek przerywającego bieg przedawnienia roszczenia odsetkowego". W konsekwencji powyższych rozważań jasnym jest, że roszczenie o odsetki za okres od [...].2003 r. do [...].2003 r., uległo przedawnieniu wraz z przedawnieniem należności głównej. W zakresie natomiast przedawnienia roszczenia o odsetki za następny okres od [...].2003 r. do [...].2004 r., to wynika on już z przedawnienia samego roszczenia odsetkowego, w związku z okolicznością, iż strona wystąpiła z roszczeniem o odsetki dopiero [...]2007 r. Należy tu wyjaśnić, że po spełnieniu należności głównej przez organ w dniu [...].2006 r., zobowiązanie główne wygasło i straciło tym samym swój byt, przez co odsetki stały się świadczeniem niezależnym – nie mogły bowiem przynależeć do nieistniejącego już bytu prawnego. Skutkiem tego, ich trzyletni termin przedawnienia stał się niezależny od terminu przedawnienia roszczenia głównego. Powyższa okoliczność wynika z ugruntowanego już orzecznictwa (por.: - uchwałę 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 26.01.2005 r., sygn. III CZP 42/04, Lex 141130, w której stwierdzono: " Na czoło wysuwa się nie upływ terminu przedawnienia roszczenia głównego, lecz następujące przed upływem tego terminu zdarzenie powodujące wygaśniecie roszczenia głównego, np. uczynienie zadość temu roszczeniu (wykonanie świadczenia głównego). Wspomniane zdarzenie potwierdza, że roszczenie główne istniało i tym samym daje podstawę do uznania, iż pozostałe w mocy roszczenia uboczne uległy z chwilą tego zdarzenia niejako przekształceniu w roszczenia główne. W związku z tym przedawnienie ich powinno być odtąd rozpatrywane samodzielnie"; - wyrok Sądu Najwyższego z 24.05.2005 r., sygn. V CK 655/04, Lex 152449, w którym zajęto identyczne stanowisko; - wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30.09.2005 r., sygn. I ACa 693/05, Lex 164623, w którym podobnie stwierdzono: "z chwilą zapłaty należności głównej, odsetki uzyskują byt niezależny i jako świadczenie o charakterze okresowym przedawniają się z upływem 3 lat od powstania - bez względu na to, czy upłynął już termin przedawnienia roszczenia głównego"). Z powyższego wynika, że przyznanie odsetek począwszy od [...]2004 r. było prawidłowe. Ustosunkowując się do zarzutu skargi dotyczącego przyznania odsetek od kwot netto, a nie brutto, to należało uznać, że również nie był on zasadny. W sytuacji wypłacenia stronie odsetek od uposażenia brutto – jak chce tego strona - otrzymałaby ona świadczenie powiększone o wartość podatku dochodowego od uposażenia, a więc o należność, która zgodnie z art. 3 ust. 1 w/w ustawy winna przypadać nie jej , lecz organowi podatkowemu. Gdyby obowiązujące przepisy podatkowe nakazywały odprowadzenie tej należności do budżetu Państwa, to strona miałaby słuszność domagając się wypłaty odsetek od uposażenia brutto, albowiem musiałaby odprowadzić otrzymaną kwotę podatku. Przepisy podatkowe nie przewidują jednak opodatkowania odsetek od zaległych uposażeń. Wynika to z przepisu art. 21 ust. 1 pkt 95 z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000, Nr 14, poz. 176 j.t.), który stanowi, że wolne od podatku są odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty wynagrodzeń i świadczeń z tytułu stosunku służbowego. W konsekwencji w razie wypłacenia stronie odsetek od uposażenia brutto, otrzymałaby ona świadczenie nienależnie powiększone o wartość podatku dochodowego od uposażenia. Ustosunkowując się wreszcie do zarzutu, błędnego obliczenia odsetek, które zdaniem strony powinny zostać naliczone do dnia ich zapłaty, to również zarzut ten nie jest zasadny. Przepis art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej stanowi, że: W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w jej art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Z przepisu art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej wynika, że istnienie podstawy prawnej do naliczania odsetek wiąże się z występowaniem zwłoki w wypłacie uposażenia, a więc ze stanem braku jego wypłaty. Z momentem zaś uiszczenia opóźnionego świadczenia odpada podstawa dalszego naliczania odsetek, albowiem od tego momentu zakończyła się sytuacja pozostawania organu w zwłoce z wypłatą uposażenia. Roszczenie o zapłatę świadczenia głównego wygasło, a odsetki stały się tym samym odrębną od roszczenia głównego należnością, która uzyskuje cechy należności głównej. Ubocznie tylko należy zauważyć, że skarżący domagając się dalszego naliczania odsetek nawiązuje w istocie do instytucji prawa cywilnego "odsetek od odsetek", która jednak nie została uregulowana w ustawie pragmatycznej. Reasumując dotychczasowe wywody, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co czyni, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.)