II SA/Bd 330/12

Dnia 16 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 16 maja 2012 roku sprawy ze skargi P. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla pkt 1 zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w powyższej części nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 330/12 Uzasadnienie Uwzględniając wniosek P. S. Prezydent G. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał wyżej wymienionemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] w wysokości 200 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie między innymi art. 9 ust. 1 i 2 i 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionymi do alimentów (tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodów oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836) i art. 163 Kpa Prezydent G. orzekł o zmianie własnej decyzji ostatecznej z dnia [...]w ten sposób, że ustalił termin końcowy przysługiwania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego i uchylił wypłatę tego świadczenia z dniem [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż zmienił się skład rodziny wnioskodawcy, gdyż w dniu [...] jego matka zawarła związek małżeński ze Z. K. , w związku z czym zaistniała konieczność weryfikacji sytuacji dochodowej tejże rodziny. Ze względu na to, iż biorąc pod uwagę dochód brutto matki wnioskodawcy – D. K. z [...] pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (39.888,00 zł) oraz dochód brutto Z. K. z [...] pomniejszony o te same składki oraz należy podatek (29.026,93 zł) rodzina uzyskała dochód w kwocie 68.914,93 zł, co w przeliczeniu na osobę miesięcznie daje kwotę 820,42 zł, przekroczone zostało kryterium dochodowe wynoszące 725 zł, a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka warunkująca kontynuację prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji P. S. podniósł, że pozbawienie go przedmiotowego świadczenia jest nieuzasadnione i niesprawiedliwe, gdyż cały ciężar utrzymania rodziny spoczywa na jego matce, a w istocie świadczenia te winien płacić ojciec – A. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję (pkt 1) oraz decyzję Prezydenta G. z dnia [...] (pkt 2 decyzji). Podzielając argumentację organu I instancji co do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego SKO stwierdziło, że jednak organ ten dopuścił się naruszenia przepisu o charakterze proceduralnym, bowiem decyzja, o której mowa w art. 24 ust. 1 ustawy posiada walor decyzji konstytutywnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnoprawnego z chwilą wejścia jej do obrotu prawnego, a tym samym zawarte w niej rozstrzygniecie powodować winno zaprzestanie dalszych wypłat świadczenia przyznanego na okres, za który nie zostało ono jeszcze wypłacone. Powołując się analogicznie stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych SKO uznało z tego powodu za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego obydwu wskazanych wyżej decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy P. S. podniósł, że decyzja organu odwoławczego jest dla niego niezrozumiała, gdyż wyklucza rozstrzygniecie organu I instancji z dnia [...]. Zdaniem skarżącego nie ma podstaw do uwzględniania dochodów jego ojczyma za [...], to jest za okres, gdy pozostawał on jeszcze w odrębnym gospodarstwie domowym. Ponadto również skarżący podniósł kwestię braku odpowiedzialności jego ojca, który nie łoży na jego utrzymanie oraz nie interesuje się losem swoich dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie podejmując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 7 września 2011 r. sygn. II SA/Bd 661/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej wniesioną skargą uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji, a w pozostałej części, to jest w odniesieniu do punktu 1 skargę oddalił (pkt 3 sentencji wyroku). Jakkolwiek Sąd uznał za słuszne stanowisko organu odwoławczego, że uchylenie lub zmiana na podstawie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne nie może nastąpić z mocą wsteczną, to jednak uchylając decyzję organu I instancji z dnia [...] organ ten nie określił swego stanowiska w sprawie w sposób przewidziany w art. 138 § 1 i 2 kpa poprzez orzeczenie co do istoty sprawy, umorzenie postępowania I instancji albo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W żadnym bowiem wypadku nie można mówić o wypełnieniu dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 138 kpa w sytuacji wydania rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu I instancji oraz uchylającego decyzję z dnia [..] przyznającą świadczenie alimentacyjne. Ponadto Sąd wskazał na naruszenie przez organ odwoławczy zakazu określonego w art. 139 kpa, gdyż, na mocy decyzji zmieniającej z dnia [...] ustalono końcowy termin pobierania świadczenia na dzień [...] przy ustalonym uprzednio okresie zasiłkowym [..]. Odnosząc się natomiast do treści rozstrzygnięcia organu I instancji z dnia [...] Sąd zajął stanowisko, że ze względu na to, iż w myśl art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zaś wg ustawy z 7 września 2007 r. - poprzedzającym okres świadczeniowy trwający od 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego, a w niniejszej sprawie w roku poprzedzającym okres świadczeniowy tj. roku [...] Z. K. nie był członkiem rodziny skarżącego przeto nie można przyjąć interpretacji pozwalającej na uwzględnienie w dochodzie rodziny dochodu Z. K. uzyskanego w [...]. Nadto jak podkreślił Sąd w uzasadnieniu wyroku, ewentualne skutki zmiany sytuacji dochodowej rodziny, będące następstwem zmiany jej składu osobowego winny być proporcjonalne do okresu, w jakim dochody te wpływają na sytuację dochodową rodziny. Ponownie rozpoznając sprawę w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 20112 r. sygn. I OSK 204/12 wydanym w wyniku skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od powyższego wyroku w zakresie jego punktu 3 - oddalającego skargę w części uchylającą decyzję Prezydenta G. z dnia [...] (pkt 1 decyzji SKO). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej, którą zaskarżono wyrok WSA w Bydgoszczy w części, to jest w zakresie jego punktu 3. Oznacza to, iż w pozostałej części - w zakresie punktu 1, uchylającego decyzję Prezydenta G. z dnia [...], wyrok II SA/Bd 661/11 stał się prawomocny (art. 168 § 3 ppsa) i w myśl art. 153 wymienionej ustawy, wyrażona w jego uzasadnieniu nawiązująca do tego punktu ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania, wiążą w sprawie zarówno orzekający skład sądu, jaki i organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Kontroli sądowej podlega zatem w niniejszej sprawie wyłącznie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] w zakresie uchylenia decyzji Prezydenta G. z dnia [...]. Fakt przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu Bydgoszczy mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w objętej skargą kasacyjną części skutkuje, iż: - po pierwsze, modyfikacji ulegają granice sprawy sądowoadministracyjnej, których nie wyznaczają już nie tylko art. 134 § 1 art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), ale również art. 168 § 3 i art. 183 § 1 tej ustawy (vide wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r. sygn. II OSK 1117/05 - lex 238489), gdyż zakres rozpoznania sprawy limitowany jest, jak wskazano, zasięgiem rozpoznania sprawy kasacyjnej (granice rozpoznania ulegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 ustawy), - po wtóre, zastosowanie znajduje art. 190 ppsa, w myśl którego wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawę przekazano pozostaje związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, obejmującą prawo materialne i procesowe. W orzecznictwie i doktrynie przyjęto, iż treść wskazanego przepisu oznacza, iż wojewódzki sąd administracyjny nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądem (nawet gdyby się z nim nie zgodził) i zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Jeśli zatem rozpoznając sprawę po raz pierwszy wojewódzki sąd administracyjny ocenił zaskarżoną do niego decyzją jako zgodną z przepisami prawa, a Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten zakwestionował, to ocena ta przy ponownym rozpoznaniu jest wiążąca dla sądu I instancji i sąd ten obligowany jest przyjąć stanowisko NSA jako własne. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy podnieć należy, że zgodnie z wyrażoną w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą tą decyzją organu I instancji. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji, lecz obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z treścią art. 138 kpa, dokonując merytorycznej i prawnej oceny zaskarżonej decyzji. Jeśli w ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu I instancji jest niezgodne z przepisami prawa materialnego lub przepisami prawa procesowego przez ich rażące naruszenie lub ich wadliwą wykładnię, albo z punktu widzenia celowości, organ ten, posiadając w świetle art. 138 kpa kompetencje merytoryczno- reformacyjne, władny jest wydać decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie: - orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2) lub - umarza postępowanie pierwszej instalacji w całości albo w części (art. 138 § 1 pkt 2) względnie też może uchylić decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, jeśli konieczne jest wyjaśnienie sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2). Z powyższego unormowania wynika, że obydwa elementy osnowy decyzji organu odwoławczego mają charakter obligatoryjny (por wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r. sygn. I OSK 1385/05). Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. z istotnym naruszeniem wskazanego przepisu administracyjnej procedury - poza wydaniem rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu I instancji z dnia [...] zmieniającej jego własną decyzję ostateczną z dnia [...] o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego - nie określiło swego stanowiska merytorycznego w sprawie zmiany okresu przysługiwania świadczenia w sposób przewidziany w art. 138 § 1 pkt 2 (część pierwsza), lecz ograniczyło się do uchylenia wspomnianej decyzji Prezydenta G. z dnia [...]. Nadto, jak stwierdzono prawomocnym w zakresie dotyczącym punktu 2 decyzji SKO z dnia [...] wyrokiem sygn. II SA/Bd 661/11 z dnia 7 września 2011 r., organ odwoławczy, uchylając decyzję Prezydenta G. z dnia [...] naruszył sformułowany w art. 139 kpa zakaz reformationis in peius, jak również w motywach swej decyzji zaaprobował błędny na gruncie przepisów prawa materialnego pogląd organu I instancji dotyczący możliwości uwzględnienia w dochodzie rodziny za rok [..] dochodów osoby, która w tymże roku nie była jeszcze członkiem tej rodziny. Z przedstawionych wyżej względów konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. w całości, a więc uwzględniając skargę - także w części uchylającej decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] nr [...] (pkt 1 decyzji), w związku z czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji. Nadmienić dodatkowo należy, że pozostawienie w prawnym obiegu punktu 1 decyzji organu odwoławczego prowadziłoby do sytuacji, w której odrębna decyzja tego organu rozstrzygałaby co do meritum tej samej sprawy, o którym mowa w § 1 pkt 2 art. 138 kpa.