II SA/Bd 393/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. E. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2017r., nr [...], którą na podstawie na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz.1659 ze zm.), art. 17 ust 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych , (Dz. U. z 2016, poz.195). art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz.23) dalej K.p.a. utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej wnioskowanego, na siostrę K. S. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy. Skarżąca w dniu [...] października 2016r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, siostrą K. S. Niepełnosprawna siostra legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w B. / wypis z treści orzeczenia z dnia [...] lutego 1985r. o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe, inwalidztwo istnieje od urodzenia w grupie pierwszej na stałe. Organ ustalił, że żyją rodzice niepełnosprawnej. Matka – I. S., posiada na mocy decyzji ZUS w B. z dnia [...] września 1990r. decyzję o przyznaniu I. S. od dnia [...] marca 1990r. wcześniejszej emerytury, którą pobiera z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zdaniem organu I instancji nie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione łącznie przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy oświadczeniach rodzinnych, ponieważ matka skarżącej ma przyznaną wcześniejszą emeryturę w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, a rodzice niepełnosprawnej nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Wystąpiła w ocenie organu negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W oparciu o powyższe ustalenia i obowiązujące przepisy organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze zajęło stanowisko, że matka niepełnosprawnej, I. S., skorzystała z prawa do emerytury z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką K. i z tego tytułu ma obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej córce. Opieka nie musi być sprawowana osobiści, lecz może być sprawowana przez osoby drugie, jednak finansowana, w przypadku niniejszej sprawy, przez osobę korzystającą z przywileju wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką K. W skardze do Sądu skarżąca uważa, że powinno jej zostać przyznane świadczenie. Oświadczyła, że sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną siostrą, ponieważ rodzice są w podeszłym wieku, schorowani. Matka od dnia [...] lutego 2017r. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które datuje się od [...] stycznia 2017r. Ojciec również posiada orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, które datuje się od [...] stycznia 2017r. Skarżąca do skargi załączyła ww. orzeczenia. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, argumentując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych, (Dz. U. z 2016, poz.195), zwanej dalej jako: "uśr". Z treści treść art. 17 ust. 1 uśr wynika, że osobami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są m.in. inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). Stosownie do treści art. 17 ust. 1a uśr, osobom tym (tj. osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny i nie są niepełnosprawne w stopniu znacznym), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy łącznie spełnione są następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że oboje rodzice skarżącej żyją, są w podeszłym wieku (matka na dzień wydania zaskarżonej decyzji osiągnęła wiek 76 lat, a ojciec 83 lata) oraz oboje rodzice legitymują się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Poza tym matka skarżącej ma przyznane na mocy decyzji ZUS w B. z dnia [...] września 1990r. prawo do wcześniejszej emerytury od dnia [...] marca 1990r., którą pobiera z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Z art. 17 ust.5 pkt 3 ww. ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. W przedmiotowej sprawie skarżąca twierdzi, że w związku z niepełnosprawnością siostry nie podejmuje zatrudnienia. Według świadectwa pracy z dnia [...] czerwca 2016r. skarżąca w okresie od [...] marca 2014r. do [...] maja 2015r. była zatrudniona w [...] – B. Stosunek pracy został rozwiązany z upływem czasu, na który był zawarty (art. 30 § 1 pkt 4 KP). Według oświadczenia zawartego we wniosku z dnia [...] października 2016r. skarżąca wskazała, że "Aktualnie jestem zatrudniona w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku do [...] września 2017r." W ocenie Sądu wbrew stanowisku organu skarżąca spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mimo, że rodzice osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd daje wiarę skarżącej, że rodzice są schorowani i z uwagi na wiek zachodzi trudność w sprawowaniu opieki nad siostrą. Za uznaniem powyższej przesłanki za spełnioną przemawia wykładnia systemowa i celowościowa przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd uwzględnia przy ocenie przedmiotowej sprawy konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69). Sąd kieruje się przy tym wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie obowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych( uchwała Sądu Najwyższego z 20.6.2000 r., I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK-B 2002/1/47). Nie jest możliwe co do zasady wykluczenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (krewni w linii prostej, rodzeństwo), w sytuacji gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie legitymują się co prawda orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale ze względu na wiek i stan zdrowia nie są w stanie takiej opieki sprawować. W takim wypadku rodziców należy traktować tak, jak osoby, wobec których orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. W orzecznictwie Sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że ustawodawca niejako z góry zakłada, że każda osoba, która ukończyła 75 lat, wymaga zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i w związku z tym domniemaniem wprowadził dwa różne świadczenia adresowane do tych osób mając na celu wsparcie ich w ponoszeniu wydatków związanych z koniecznością korzystania z takiej pomocy. Pierwszym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uśr przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Drugim świadczeniem jest dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia - art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 253, poz. 1227 ze zm.). Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 uśr). Oba te świadczenia mają ten sam cel jako dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015r. sygn. akt 1230/14 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 23.4.2015 r., II SA/Po 122/15). W ocenie Sądu, z racji wieku rodziców, skarżąca spełnia przesłankę do przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można natomiast pominąć negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na okoliczność, że matka na córkę (osobę wymagającą opieki) ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Przepis jest zrozumiały, nie można w stosunku do niego zastosować wykładni rozszerzającej. Dopóki matka skarżącej będzie pobierała wcześniejszą emeryturę z tytułu ustalonego prawa w związku z opieką nad niepełnosprawna córką, skarżąca nie będzie mogła otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego w żądanym we wniosku zakresie. Wobec powyższego rozstrzygniecie zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada przepisom prawa, ponieważ negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę jako nieuzasadnioną.