II SA/Bd 42/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] września 2021 r. nr [...], którą to decyzją Wójt odmówił Skarżącemu K. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. D.. Kolegium ustaliło, że Skarżący sprawuje opiekę nad chorą, leżącą matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podniosło, że przeszkodą w przyznaniu Skarżącemu świadczenia jest okoliczność, że nadal podlega on ubezpieczeniu rolniczemu, a zatem nie zaprzestał działalności rolniczej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie zrezygnuje z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Materiał dowodowy zebrany w sprawie tj. zaświadczenie z KRUS z [...] sierpnia 2021 r. potwierdza tymczasem, że Skarżący nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu KRUS i opłaca składki jako rolnik. Nie jest zatem wiarygodne oświadczenie Skarżącego, złożone we wniosku o przyznanie świadczenia z [...] lipca 2021 r., o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium podniosło, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. (uchwała NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12). Według Kolegium Skarżący słusznie podnosi, że przesłanka pozwalająca przyznać rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Zatem jeżeli Skarżący zwróci się do KRUS o wyłączenie go z ubezpieczenia społecznego rolników i w następstwie tego postępowania przedłoży organowi (razem z ponownym wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne) prawomocną decyzję KRUS na mocy której został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników, to taki dokument będzie stanowił niezbity dowód na zaprzestanie prowadzenia przez Skarżącego działalności jako rolnik i wówczas organ będzie miał podstawy do pozytywnego załatwienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (jeżeli nadal będą spełnione pozostałe warunki przyznania świadczenia). W skardze do Sądu K. D. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta. Zaskarżonej decyzji Kolegium Skarżący zarzucił: 1) niezastosowanie art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez nieoparte w zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie, że Skarżący nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia przez Skarżącego przesłanki faktycznego zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym (prowadzenia tego gospodarstwa) 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 17b ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 6,8,9,77 § 1, art. 7 i 80 k.p.a. poprzez niepoparte zgromadzonym materiałem dowodowym zaprzeczenie złożonemu przez Skarżącego oświadczeniu i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tu. Okoliczności niemożności podjęcia pracy i niewykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez Skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu Skarżący, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r. sygn.. I OSK 1273/20 podniósł, że przesłanka pozwalająca na przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (wynikające z odprowadzania składek do KRUS), lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Skarżący podniósł, że w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby ubezpieczone w KRUS do formalnego wykreślenia osoby uprawnionej do tego świadczenia dochodzi po powzięciu przez KRUS informacji o złożeniu przez ubezpieczonego oświadczenia o zaprzestaniu w gospodarstwie i potwierdzeniu jego prawdziwości decyzją przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc Skarżący winien zostać wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników na skutek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (ze skutkiem zaprzestania pracy w gospodarstwie) a nie przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust.1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Słuszne jest stanowisku o wykluczania się wzajemnie dwóch przesłanek, tj. zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika z zapisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 266 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników (...), natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Zasadnie podnosi Skarżący, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak na domniemaniu prowadzenia posiadanego gospodarstwa rolnego lecz wynika ze stanu faktycznego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika - jak wskazano wyżej - wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest właśnie oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20). W rozpoznawanej sprawie Skarżący, zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 u.ś.r., złożył oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ nie przedstawił żadnej argumentacji przemawiającej za utożsamieniem posiadania gospodarstwa rolnego z jego faktycznym prowadzeniem. Poczynienie odpowiednich ustaleń faktycznych w tym zakresie nie może zostać zastąpione stwierdzeniem, że Skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa może być bowiem utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Z kolei samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej (por. wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., sygn.. III SA/Gd 1190/21). Brak zatem postępowania dowodowego w ww. zakresie należy uznać za naruszenie przez organ wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego do załatwienia sprawy. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywieść obowiązku osoby posiadającej gospodarstwo rolne, wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne, aby przedstawiła - jako dowód zaprzestania działalności rolniczej – dokument pochodzący od organu KRUS wskazujący, że nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Odrębną kwestią jest natomiast potrzeba i zakres prowadzenia postępowania dowodowego w celu zweryfikowania oświadczenia wnioskodawcy, w tym powiadomienie organu KRUS o złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniu z jednoczesnym zapytaniem, czy organ ten posiada informacje dotyczące zaprzestania przez wnioskodawcę działalności rolniczej. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W ponownym postępowaniu organ winien orzec po ewentualnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego faktu zaprzestania przez Skarżącego prowadzenia działalności rolniczej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w sprawie opłat za czynności radców prawnych