II SA/Bd 421/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia odrzucić skargę. B. S. [...] czerwca 2025 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, za pośrednictwem Prezesa Sądu, skargę decyzję tego organu z dnia [...] maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Powyższa decyzja, doręczona stronie [...] maja 2025 r., zawierała pouczenie o tym, że służy od niej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy za pośrednictwem organu, w terminie 14 dni od daty jej doręczenia (art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej). W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej, wskazując, że skarga została wniesiona w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zgodnie z przepisem art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Stosownie do przepisu art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Nie można zatem mówić o spełnieniu tego warunku, dopóki wniesiony przez stronę środek zaskarżenia w trybie postepowania administracyjnego nie zostanie wniesiony i rozpoznany przez właściwy organ administracyjny. Zgodnie z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Jednocześnie z zasady ogólnej ochrony trwałości decyzji administracyjnej wynika, że po upływie terminu do złożenia odwołania, decyzja staje się ostateczna i podlega ochronie w tym znaczeniu, że jej wzruszenie może nastąpić tylko w trybach nadzwyczajnych, przewidzianych kodeksem postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, przedmiotem skargi jest prawo do informacji publicznej udzielanej na zasadach i w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej: "u.d.i.p."). Powyższa ustawa w kompleksowy sposób reguluje procedurę dostępu do informacji publicznej, przewidując w art. 16 ust. 1, że odmowa udostępnienia informacji publicznej (...) przez organ władzy publicznej następuje w drodze decyzji. Przy czym jak stanowi dalej ust. 2 pkt 1 art.16 u.d.i.p. do tych decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni. Z treści skargi wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Sądu z [...] maja 2025 r. o odmowie udostępnienia informacji publicznej – wnioskowanej przez skarżącą w podaniu z [...] kwietnia 2025 r. W sprawie tej zatem Prezes Sądu Rejonowego jako organ władzy publicznej i organ administracji w znaczeniu funkcjonalnym rozstrzygnął sprawę dotyczącą udostępnienia informacji publicznej w pierwszej instancji. Zgodnie z przywołanymi przepisami art. 16 ust. 2 pkt 1 u.d.i.p. w zw. z art. 15 i art. 127 § 1 i art. 129 § 1 k.p.a. od decyzji prezesa sądu rejonowego w tej sprawie przysługiwało zatem stronie prawo wniesienia odwołania, w terminie 14 dni, do właściwego organu odwoławczego – tu Prezesa Sądu [...] we [...], za pośrednictwem organu I instancji. Dopiero wyczerpanie tego trybu dwuinstancyjnego postępowania otwierałoby ewentualnie stronie prawo do wniesienia skargi na ostateczną decyzję organu odwoławczego – do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji. Z analizy akt sprawy wynika, że w decyzji Prezesa Sądu zawarto błędne pouczenie co do sposobu zaskarżenia tego rozstrzygnięcia, pomijając możliwość odwołania się strony do organu II instancji. Wskazane wadliwe pouczenie spowodowało brak wyczerpania przez stronę dwuinstancyjnego toku postępowania. Niewyczerpanie tego trybu w świetle przepisu art. 52 p.p.s.a., czyni przedwczesną skargę do sądu administracyjnego na decyzję organu I instancji, która nie jest decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji. Należy jednocześnie zwrócić uwagę na skutki prawne nieprawidłowego pouczenia organu zawartego w decyzji, o trybie i sposobie zaskarżenia przedmiotowej decyzji (tj. prawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zamiast prawidłowego pouczenia o możliwości wniesienia odwołania). Jeśli wadliwość pouczenia polega na wskazaniu jako adresata odwołania organu funkcjonalnie lub miejscowo niewłaściwego, albo (jak w niniejszej sprawie) na wskazaniu możliwości wniesienia skargi do sądu bez wyczerpania środków zaskarżenia, tj. bezpośrednio na decyzję organu pierwszej instancji, to trudno przyjąć, że takie wadliwe pouczenie kreuje in concreto prawo do wniesienia skargi z pominięciem ustrojowego założenia co do powstania kognicji sądu dopiero po wyczerpaniu tych środków. Zasadą ustrojową jest nadal możliwość wniesienia skargi dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, a jedynie wyjątkiem od tej zasady możliwość wniesienia skargi na decyzję już pierwszoinstancyjną. Nie budzi wątpliwości, że błędne pouczenie organu o możliwości wniesienia skargi do sądu, nie tworzy dla strony postępowania uprawnienia, które faktycznie na danym etapie postępowania nie przysługiwało. Z kolei dla strony niepouczonej o prawie do wniesienia odwołania, termin do jego wniesienia nie rozpoczął biegu, a więc taka strona, nawet uchybiwszy terminowi do wniesienia środka zaskarżenia na skutek braku pouczenia o przysługiwaniu takiego środka, może wnieść odwołanie w każdym czasie bez potrzeby dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. II OSK 193/11, z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1553/11, opubl. w CBOSA). Strona postępowania administracyjnego, a taki charakter uzyskuje odpowiednio postępowanie w sprawie udostępnienie informacji publicznej w przypadku wydania decyzji o jej odmowie, nie może ponieść negatywnych konsekwencji dostosowania się do błędnego pouczenia w zaskarżonej decyzji. W konsekwencji powyższej oceny prawnej i prawidłowego pouczenia co do przysługującego środka odwoławczego skarżąca, celem obrony swego prawa i ewentualnego zakwestionowania skarżonej decyzji - w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego rozstrzygnięcia, może wnieść skutecznie odwołanie od decyzji z [...] maja 2025 r. znak [...] za pośrednictwem Prezesa SR w A. K. do Prezesa Sądu [...] we [...]. Stwierdzenie powyższego oznacza, że skarga, której przedmiotem jest decyzja wydana przez organ pierwszej instancji jest niedopuszczalna, albowiem postępowanie sądowoadministracyjne nie może zostać uruchomione, jeżeli nie zostały skutecznie wykorzystane środki weryfikacji kwestionowanego aktu administracyjnego w drodze postępowania administracyjnego. Pominięcie tego postępowania i wniesienie skargi przed wyczerpaniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego powoduje, że skarga wniesiona do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest niedopuszczalna. A z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.