II SA/Bd 43/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Wójta Gminy O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązania do zwrotu postanawia odrzucić skargę. Decyzją z [...] listopada 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] września 2025 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązania do zwrotu i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Pismem z [...] grudnia 2025 r. Wójt Gminy O. (dalej: Wójt, organ I instancji) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na powyższą decyzję. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej odrzucenie, wskazując że postępowanie sądowoadministracyjne może być uruchomione tylko z inicjatywy podmiotu pozostającego poza systemem organów, których działalność ma podlegać kontroli przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 28 k.p.a. pojęcia strony nie można odnieść do podmiotu występującego w sprawie w charakterze organu administracyjnego, dopuszczenie zaś możliwości wniesienia skargi przez organ administracji publicznej, który orzekał w sprawie, nadawałoby temu organowi dwojakie uprawnienia. Z jednej strony uprawnienia władcze w zakresie rozstrzygnięcia, z drugiej zaś - uprawnienia strony, która kwestionuje poprzez skargę takie rozstrzygnięcie. Odnosi się to także do organu I instancji, któremu żaden przepis nie przyznaje uprawnienia do przekształcenia się w określonej fazie postępowania z organu podejmującego władcze rozstrzygnięcia w podmiot kwestionujący takie rozstrzygnięcia w drodze skargi (por. postanowienie NSA z 2 marca 2006 r., sygn. akt II GSK 387/05, lex nr 197511, zob. także uchwałę SN z 27 lipca 1993 r., sygn. akt III AZP 8/93, publ. OSNPC 1994 r., nr 1 poz. 3). Rola organu orzekającego nie może być łączona bądź zamienna z rolą strony w danej sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarga została wniesiona przez Wójta, który działał w sprawie jako organ I instancji. Sam fakt prowadzenia postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji Wójta przez inny organ nie daje możliwości przyznania organowi I instancji prawa do udziału w takim postępowaniu w charakterze strony. Zatem Wójt nie posiada legitymacji skargowej i nie może kwestionować w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji SKO, mocą której uchylono jego własne rozstrzygnięcie i umorzono postępowanie pierwszej instancji w całości. W tym miejscu zauważyć należy, iż charakterystyczną cechą postępowania sądowoadministracyjnego w odróżnieniu od postępowania administracyjnego jest jego kontradyktoryjność. Spór przed sądem prowadzony jest przez dwa podmioty: podmiot żądający udzielenia ochrony prawnej (skarżącego) i organ administracji publicznej, którego działanie lub zaniechanie stało się przyczyną zgłoszenia żądania udzielenia ochrony prawnej. Ukształtowana w ten sposób struktura postępowania sądowoadministracyjnego determinuje krąg podmiotów, którym przepisy procesowe mogą przyznać prawo do jego uruchomienia. Nie może zostać ono uruchomione z urzędu, jak też w drodze złożenia skargi przez organ administracji publicznej, którego działanie ma być przedmiotem oceny z punktu widzenia zgodności z prawem, ani żaden inny organ pozostający w strukturze organizacyjnej administracji publicznej (por. postanowienie NSA z 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 527/12 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W niniejszej sprawie organowi I instancji, tj. Wójtowi Gminy O. , ustawodawca wyznaczył rolę organu administracji publicznej, a więc w konsekwencji organ ten nie posiada legitymacji do złożenia skargi w indywidualnej sprawie na decyzję wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Wniesienie skargi przez nieuprawniony podmiot stanowi przyczynę jej odrzucenia, jeżeli skarga pochodzi od podmiotu, który a limine nie może być skarżącym. Innymi słowy, chodzi tu o taki podmiot, co do którego nie zachodzi potrzeba zbadania, czy posiada on interes prawny we wniesieniu skargi, ponieważ i tak w świetle obowiązujących przepisów nie jest on legitymowany do jej wniesienia (postanowienie NSA z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 1355/18 – dostępne na stronie jw.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.