II SA/Bd 530/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Grzegorz Saniewski ( spr.) Protokolant Justyna Straka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2007r. sprawy ze skargi A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego oddala skargę. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] 2002 r. Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia [...] 2002 r. uznające A. N., obwinionego o to, że wykonując czynności służbowe nierzetelnie zweryfikował co do wartości celnych oraz klasyfikacji towarowych zgłoszenia celne pojazdów otrzymane do rozpatrzenia w dniach 24 marca 1999 r., 4 maja 1999 r., 7 maja 1999 r. (dwukrotnie) oraz 20 stycznia 2000 r. oraz w trakcie przeprowadzonej weryfikacji odstąpił od sprawdzenia kompletności i analizy prawidłowości załączonych do nich dokumentów, co doprowadziło do tego, że w odniesieniu do towarów ujętych w zgłoszeniach określone zostały nieprawidłowe kwoty wynikające z długu celnego i pobrane zaniżone kwoty z tytułu podatków – winnym zarzucanemu mu czynu i wymierzające obwinionemu karę wydalenia ze Służby Celnej. Skarga A. N. na powyższe orzeczenie została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Bydgoszczy z dnia 20 marca 2003 r. (sygn. akt SA/Bd 519/03). Sporządzonym osobiście pismem z dnia 9 sierpnia 2003 r. skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] 2002 r. podnosząc, iż przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego wyznaczony obrońca nie został wysłuchany przez Dyrektora Izby Celnej. W dniu 8 października 2003 r. Dyrektor Izby Celnej oddalił wniosek o wznowienie. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby z dnia [...] 2004 r. Skarga na postanowienie z dnia [...] 2004 r. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2004 r. (sygn. akt II SA/Bd 154/04), który został następnie uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2005 r. (sygn. akt OSK 1491/04). Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 września 2005 r. (sygn. akt II SA/Bd 575/05) uchylił postanowienie z dnia [...] 2004 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] 2003 r. W uzasadnieniu Sąd zauważył, iż zgodnie z art. 79 ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802; z późn. zm.) w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec funkcjonariuszy celnych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Stosownie zatem do art. 545 § 2 k.p.k. wniosek o wznowienie postępowania powinien być sporządzony przez adwokata lub radcę prawnego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wniosek ten został sporządzony osobiście przez skarżącego. W toku dalszego postępowania administracyjnego skarżący złożył datowane na 30 września 2005 r. pismo zatytułowane "wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego", sporządzony przez adwokata. Zarzucił w nim, że: – postępowanie dyscyplinarne w części dotyczącej weryfikacji zgłoszeń celnych z dnia [...] 1999 r. i [...] 2000 r. uległo przedawnieniu, – w postępowaniu dyscyplinarnym jego obrońca nie został wysłuchany przez Dyrektora Izby Celnej, co stanowi naruszenie art. 69 ustawy o Służbie Celnej, wyczerpując przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w związku z art. 542 § 3 k.p.k. i art. 79 ustawy o Służbie Celnej, – w postępowaniu odwoławczym, przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego, nie został wysłuchany sam skarżący, przez co doszło do naruszenia przepisu art. 69 ustawy o Służbie Celnej, wyczerpując przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 439 § 1 pkt 11 w związku z art. 542 § 3 k.p.k. i art. 79 ustawy o Służbie Celnej. Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący zwrócił uwagę, że postępowanie dyscyplinarne zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez kierownika urzędu wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza celnego ani po upływie jednego roku od popełnienia czynu. W jego przypadku wszczęcie postępowania nastąpiło w dniu 10 grudnia 2001 r. tj. po upływie roku od zarzucanych mu czynów (ostatni miał miejsce 20 stycznia 2000 r.). Organ w treści orzeczenia dyscyplinarnego powołał się w tej kwestii na przepis art. 68 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, stosownie do którego przedawnienie postępowania dyscyplinarnego następuje nie wcześniej niż przedawnienie przewidziane w Kodeksie karnym dla tego typu przestępstwa. Zdaniem skarżącego przepis ten może być stosowany pod warunkiem, że naruszenie obowiązków zawiera znamiona przestępstwa. Tymczasem jak wynika z treści nowych dowodów, nieznanych wcześniej organowi tj. z postanowienia Prokuratury Okręgowej w G. z dnia [...] 2003 r. ([...]) oraz aktu oskarżenia z dnia [...] 2004 r., czyny związane ze zgłoszeniami celnymi z dnia [...] 1999 r. i [...] 2000 r. nie zawierają znamion przestępstwa – nie zostały ujęte w akcie oskarżenia. Ujawnienie się tych nowych dowodów jest przesłanką wznowienia określoną w art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. Odnośnie pozostałych zarzutów skarżący przyznał, że on i jego obrońca byli wysłuchani przez Dyrektora Urzędu Celnego w T. przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] 2005 r., jednakże obowiązku wysłuchania nie dopełnił Dyrektor Izby Celnej w T. przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 22 lipca 2002 r. Zdaniem skarżącego obowiązek wysłuchania nie tylko przed wydaniem orzeczenia przez organ pierwszej instancji, ale także przez organ odwoławczy wynika z art. 69 ustawy o Służbie Celnej. Zaniedbanie tego obowiązku w stosunku do skarżącego (ówcześnie obwinionego) jest rozpoznaniem sprawy podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność jest obowiązkowa, co jest uchybieniem wymienionym w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Zaniedbanie zaś wysłuchania obrońcy jest równoznaczne z brakiem udziału obrońcy w czynności, w której jego udział jest obowiązkowy, co jest uchybieniem wskazanym w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Zgodnie natomiast z art. 542 § 1 i 3 k.p.k. wznowienie postępowania może nastąpić w razie ujawnienia się jednego z uchybienia wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Decyzją z dnia [...] 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w T. oddalił wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem organu nie ma znaczenia wydane w postępowaniu karnym postanowienie o zmianie zarzutów oraz zmiana aktu oskarżenia, gdyż w postępowaniu dyscyplinarnym organ celny samodzielnie określa, czy zarzucane funkcjonariuszowi czyny noszą znamiona przestępstwa. Czyn popełniony przez skarżącego ma charakter przestępstwa ciągłego w zorganizowanej grupie przestępczej, wobec tego nieważna jest w tym przypadku ilość czynów: dotyczących dwu czy pięciu zgłoszeń. Dyrektor zwrócił także uwagę na systematykę przepisów ustawy o Służbie Celnej regulujących postępowanie dyscyplinarne: art. 65 – 71 traktują jego zdaniem o postępowaniu dyscyplinarnym przed organem pierwszej instancji, natomiast art. 71 – 74 dotyczą postępowania odwoławczego. Żaden z przepisów obejmujących postępowanie odwoławcze nie obliguje organu drugiej instancji do wysłuchania obwinionego oraz jego obrońcy przed wydaniem orzeczenia. Przepis art. 69 ma zastosowanie tylko w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Organ drugiej instancji rozstrzyga sprawę na podstawie materiału zgromadzonego w pierwszej instancji. Za taką interpretacją przemawia zdaniem organu także brak odmiennych regulacji w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520). Ponadto w konkretnej sprawie skarżącego orzeczenie organu odwoławczego zostało wydane w oparciu o materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji, którego nie było potrzeby uzupełniać. Obwiniony i jego obrońca mieli sposobność wypowiedzenia się odnośnie tego zebranego materiału dowodowego w dniu 25 kwietnia 2002 r. Dyrektor Izby Celnej podkreślił także, że w sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 20 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 519/03), który po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie dopatrując się uchybień, orzekł o zgodności z prawem postępowania dyscyplinarnego i wydanych w pierwszej i drugiej instancji orzeczeń dyscyplinarnych. Gdyby obowiązek wysłuchania obwinionego i jego obrońcy w postępowaniu odwoławczym wynikał z przepisów ustawy o Służbie Celnej, jego pominięcie stanowiłoby istotne uchybienie proceduralne. Zgodnie bowiem z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyniku rozpatrzenia złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] 2003 r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] 2006 r., podtrzymując zawartą w nim argumentację. W skardze do sądu administracyjnego A. N. wniósł o uchylenie postanowienia z dnia [...] 2006 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] 2006 r., przedstawiając zarzuty i argumentację tożsame z podniesionymi w piśmie ("wniosku") z dnia 30 września 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy celnych została uregulowana w rozdziale 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Stosownie do art. 79 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 12 stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (zwanego dalej "k.p.k."). Ponieważ rozdział 12 nie zawiera przepisów dotyczących wznowienia postępowania dyscyplinarnego, w sprawie mają zastosowanie odpowiednie przepisy k.p.k., które odnośnie wznowienia ujęte są w rozdziale 56 tego kodeksu. Skarżący składając uzupełniony pod względem formalnym wniosek o wznowienie postępowania wskazał na trzy przesłanki wznowienia spośród wskazanych w rozdziale 56 k.p.k., jednakże zdaniem Sądu organ administracji słusznie ocenił, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanki te nie zachodzą. Skarżący w pierwszej kolejności powoływał się na zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania dyscyplinarnego opisanej w art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. Wprawdzie wskazana jednostka redakcyjna tj. pkt "2a" w art. 540 § 1 k.p.k. nie istnieje, niemniej jednak biorąc pod uwagę przytaczaną przez skarżącego treść przepisu należy uznać, iż w istocie wskazuje on na przepis art. 540 § 1 pkt 2 lit. a) k.p.k. Zgodnie z nim postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody nie znane przedtem sądowi, wskazujące na to, że skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze. Odpowiednie jego stosowanie skarżący łączy z treścią art. 68 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, który uzależnia zastosowanie dłuższego terminu przedawnienia postępowania dyscyplinarnego od stwierdzenia, iż popełniony przez funkcjonariusza celnego czyn "zawiera znamiona przestępstwa". Oznaczałoby to możliwość wznowienia postępowania dyscyplinarnego w sytuacji, kiedy ujawnią się nowe fakty lub dowody, nie znane przedtem organowi orzekającemu, wskazujące, iż czyn popełniony przez obwinionego funkcjonariusza celnego nie zawiera znamion przestępstwa. Należy jednakże zauważyć, że wskazywane przez skarżącego dokumenty tj. postanowienie Prokuratury Okręgowej w G. o zmianie zarzutów oraz zmieniony akt oskarżenia z dnia 31 grudnia 2004 r. nie są dokumentami świadczącymi, iż czyny popełnione przez skarżącego nie mają znamion przestępstwa. Są to jedynie dokumenty potwierdzające, iż inny organ państwowy dokonał samodzielnej, niezależnej od organów celnych oceny kwalifikacji prawnej czynów skarżącego i zdecydował o poddaniu tej oceny pod rozwagę sądu karnego. Ustawodawca w przepisach rozdziału 12 ustawy o Służbie Celnej nie uzależnił oceny organów celnych, co do stwierdzenia czy czyn obwinionego zawiera "znamiona przestępstwa", od oceny tej kwestii przez inny organ państwowy. Kwestia ta, jak słusznie wskazał Dyrektor Izby Celnej, została pozostawiona samodzielnej ocenie organów celnych. Wiążący dla organów celnych mógłby być tylko wyrok sądu karnego. Co więcej - podstawą orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] 2002 r. było stwierdzenie, iż skarżący dopuścił się pięciu czynów. Wniosek o wznowienie podnosi zarzut przedawnienia co do trzech z tych czynów (dwa czyny z dnia 7 maja 1999 r. oraz jedne z dnia 20 stycznia 2000 r.). Godzi się więc zauważyć, iż pozostałe dwa czyny tj. z dnia 24 marca 1999 r. i 4 maja 1999 r. zostały objęte aktem oskarżenia (pkt 7, ppkt XLVI, tiret trzecie i czwarte). Zdaniem Sądu Dyrektor Izby Celnej także zgodnie z prawem ocenił, iż nie zachodzą przesłanki wznowienia określone w art. 439 § 1 pkt 10 i pkt 11 k.p.k. w związku z art. 542 § 3 k.p.k. i art. 79 ustawy o Służbie Celnej. Przepis art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w związku z art. 542 § 3 k.p.k. wskazuje, iż uchybieniem będącym podstawą do wznowienia postępowania jest sytuacja kiedy "oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 lub obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy". Natomiast stosownie do art. 439 § 11 k.p.k. podstawą wznowienia może być okoliczność, iż sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była obowiązkowa. Z argumentacji skarżącego wynika, iż obie wskazane podstawy wznowienia łączy on z określonym w art. 69 ustawy o Służbie Celnej obowiązkiem wysłuchania obwinionego i jego obrońcy przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego, przy czym jego zdaniem obowiązek ten istnieje także w postępowaniu odwoławczym. "Wysłuchanie" jest według skarżącego "czynnością", w której udział obrońcy jest obowiązkowy, natomiast brak wysłuchania jest tożsamy z rozpoznaniem sprawy podczas nieobecności obwinionego, w sytuacji kiedy jego obecność jest obowiązkowa. Mając na uwadze "odpowiedniość" stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym przepisów k.p.k., należy zdaniem Sądu, przy rozważaniu zasadności tych zarzutów zwrócić uwagę na uregulowany w k.p.k. tryb postępowania apelacyjnego - jako tego postępowania odwoławczego, które odpowiada postępowaniu przed drugą instancją w postępowaniu dyscyplinarnym. Otóż zgodnie z treścią art. 450 k.p.k. obowiązek udziału w rozprawie apelacyjnej ma prokurator, a obrońcy - tylko w wypadkach określonych w art. 79 i 80 (§1), natomiast udział w rozprawie innych stron i ich pełnomocników oraz obrońcy w wypadkach nie wymienionych w § 1 jest obowiązkowy wtedy, gdy prezes sądu lub sąd uzna to za konieczne (§ 2). Jest to regulacja odmienna w stosunku do postępowania przed sądem pierwszej instancji, gdzie udział skarżącego jest obowiązkowy (art. 374 k.p.k.). Prowadzi to do wniosku, że "rozpatrzenie" sprawy w postępowaniu odwoławczym przebiega na innych zasadach niż w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w szczególności, o ile oskarżony przebywa na wolności – jego obecność co do zasady nie jest obowiązkowa. Odpowiednio stosując powyższe do postępowania dyscyplinarnego należy uznać za uzasadnioną argumentację Dyrektora Izby Celnej odwołującą się do systematyki rozdziału 12 ustawy o Służbie Celnej w celu wykazania, iż obowiązek wysłuchania obwinionego i jego obrońcy dotyczy tylko postępowania przed organem pierwszej instancji. Przyjmując racjonalność ustawodawcy, należy bowiem przyjąć, że skoro nakazuje on odwoływać się w sprawach nieuregulowanych do konstrukcji postępowania karnego, to uprzednio tak zbudował "szkielet" przepisów postępowania dyscyplinarnego, aby możliwe było "odpowiednie" stosowanie specyficznych zasad k.p.k., w szczególności dotyczących odmienności postępowania odwoławczego względem postępowania pierwszoinstancyjnego. Z faktu umieszczenia przepisu nakładającego na organ obowiązek wysłuchania przed art. 72, w którym mowa o możliwości odwołania się od orzeczenia organu pierwszej instancji, należało zatem wywieść, iż obowiązek ten nie rozciąga się poza postępowanie pierwszoinstancyjne. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.