II SA/Bd 555/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego A.K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wójt Gminy C., decyzją z dnia [...] marca 2013 r., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt. 5, art. 39, art. 41 pkt. 1, art. 98, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), zwaną dalej: "u.p.s.", oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwaną dalej: "k.p.a.", odmówił skarżącemu S. K. przyznania pomocy w formie: - 1 pary obuwia zimowego, - 1 para obuwia letniego, oraz - 200,00 zł na spłatę zadłużenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, organ poczynił następujące ustalenia i rozważania: Zgodnie z art. 8 u.p.s., pomoc finansowa przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tj. ubóstwa sieroctwa, bezdomności bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego. Dnia 19.02.2015 oraz 02.03.2015 roku do organu wpłynął wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego w formie 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego oraz 200,00 zł na spłatę pożyczki. Na podstawie przeprowadzonej w dniu 09.03.2015 roku aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentów sprawy ustalono co następuje 1. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nieposiadającą osób zobowiązanych do pomocy. 2. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, orzeczenie z dnia 25.02.2008 r. nr. [...]. 3. Strona ponosi – jak twierdzi - koszty związane z utrzymaniem mieszkania tj. energia elektryczna 40,00 zł oraz zakup leków ok 60 zł miesięcznie, co nie zostało potwierdzone dokumentalnie. 4. Źródłem utrzymania strony jest renta rolnicza w wysokości 831,11 zł dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł., przy czym zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt. 3, zajęcia komornicze nie podlegają odliczeniom od dochodu a jedynie kwota alimentów świadczona na rzecz innych osób. Dochód ten przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt. 1 u.p.s., kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542,00zł. Na podstawie art. 39 może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także kosztów pogrzebu. Ustawodawca w katalogu potrzeb życiowych nie wymienia możliwości przyznania zasiłku celowego na spłatę pożyczki. U skarżącego występują okoliczności, o których mowa w art. 7 pkt. 5 i 6 ustawy tj. niepełnosprawność oraz długotrwała choroba. Jednak uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W związku z tym organ rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41. pkt. 1, który stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Wsparcie to ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 1999 roku - I SA 1601/98. W sytuacji skarżącego nie zachodzą szczególne, ww. okoliczności. Strona nie ponosi i nie potwierdza wysokich kosztów leczenia oraz opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Znaczną część dochodów skarżący przeznacza na niekończącą się korespondencję z innymi instytucjami oraz kserowanie dokumentów do tego potrzebnych, świadczy to o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Marnotrawienie własnych zasobów finansowych rozumiane jest jako lekkomyślne, nieoszczędne szafowanie i gospodarowanie. Ustawodawca w art. 11 ust 1 wskazuje okoliczności wobec, których może nastąpić odmowa lub ograniczenie świadczeń z pomocy, jeśli pracownik stwierdzi marnotrawienie własnych zasobów finansowych. Decyzją z dnia [...].01.2015 znak [...] została stronie przyznana pomoc w postaci 500 kg węgla orzech. W odwołaniu od powyższej decyzji, uzupełnionym pismem z dnia 26.03.2015 r., skarżący wyjaśnił, że posiadany przez niego węgiel starczy na kilka dni, jest obciążony psychozą alkoholową, schizofrenią, depresją, niewydolnością krążenia, łojotokowym zapaleniem skóry i innymi schorzeniami. Podał, że odżywia się suchym prowiantem z uwagi na wstręt do czynności kuchennych. Potwierdził, że utrzymuje się z renty rolniczej w kwocie 814 zł., oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 206 zł., co nie wystarcza mu na utrzymanie. Wyjasnił, że potrzebuje 2,5 tony węgla rocznie. Przedstawił też wydatki, które ponosi: - 89,50 zł. miesięcznie na węgiel, - 120 zł. na leki, - 60 zł. na energię elektryczną, - 50 zł. na środki czystości, żyletki, - 40 zł na gazetę, - 20 zł. fryzjer wraz z usuwaniem włosów. Wyjaśnił, że jest zmuszony brać pożyczki – 150 kg węgla, który musi zwrócić. Skarżący nie zgodził się z zarzutem marnotrawienia środków pieniężnych, z uwagi na to, że działa zgodnie z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 oraz art. 41 ust 1, w związku z art. 39 ust 1, art. 106 ust. 1 i 4 i art 150 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie oparło o następujące ustalenia i rozważania: Z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynika, że stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł kryterium dochodowego. Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Odwołujący się jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód strony stanowiła renta rolnicza wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1037,87 zł. Od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, które zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlegają odliczeniu od dochodu. Tym samym kwota dochodu skarżącego przekracza próg dochodowy wynikający z art. 8 ust. 1 u.p.s., tj. kwotę 542 zł. Strona ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. energię elektryczną oraz zakup lekarstw, w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego odwołujący nie posiadał potwierdzenia zakupu lekarstw oraz faktury za energię elektryczną. Skarżący spełnia kryterium sytuacyjne, albowiem jest osobą chorą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zdaniem organu odwoławczego nie zachodzą przesłanki udzielenia pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. Organ I instancji w sposób właściwy i wyczerpujący uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia ze względu na brak spełnienia przez stronę warunków z art. 41 ww. ustawy oraz jej art. 39. W ocenie tut. Kolegium zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych odwołującego dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze sytuację życiową skarżącego, organ odwoławczy stwierdził, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pozbawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona również możliwości ponownego ubiegania się przez odwołującego o pomoc zarówno w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się jego sytuacji życiowej. Z akt sprawy wynika także, że strona decyzją organu I instancji z dnia [...].01.2015r. znak [...] otrzymała pomoc w postaci 500 kg węgla orzech. W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak wynika z treści skargi. Podniósł i powołał się na tożsame okoliczności, które szczegółowo przedstawił w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadniający uchylenie decyzji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje powyżej wskazana ustawa o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć trzeba, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 1.037,87 zł miesięcznie. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie uznały za konieczne dokonanie analizy przesłanek zastosowania wobec skarżącego przepisu art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści tego przepisu wynika, że świadczenia wynikające z tej normy prawnej, przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze nawet osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 u.p.s., nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak jak podkreśla się w ugruntowanym już na tym tle orzecznictwie sądów administracyjnych, chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym. Sytuacje, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącego. Analiza materiału dowodowego wskazuje bowiem, że choć jego sytuacja materialna jest trudna, to nie zmienia się od dłuższego czasu. Nie wystąpiło żadne "szczególne wydarzenie", które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Co prawda obiektywnie niezbyt wysoki dochód (choć przekraczający blisko dwukrotnie kryterium dochodowe), oraz problemy zdrowotne wskazują na trudną sytuację życiową skarżącego, nie można ich jednak traktować jako szczególnej sytuacji. Jak wynika przy tym z akt sprawy, skarżący korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej (w tym ostatnio uzyskał, pomoc w postaci przyznania 500 kg węgla orzech), choć nie przyjmuje jego każdej oferty (konsekwentnie odmawiał przyjęcia pomocy zaoferowanej przez pracownika socjalnego w formie przekazania żywności z Banku Żywnościowo- Rzeczowego w T.), a jego sytuacja pozostaje w zasadzie niezmienna. Wskazać ponadto należy, że z konstrukcji powołanego wyżej przepisu art. 41 ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na jego podstawie zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, nawet przy spełnieniu wymaganych kryteriów, zasiłek ten otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie sądu organy nie przekroczyły granic tego uznania, wyjaśniając zasadnie przyczyny odmowy przyznania pomocy na podstawie ww. przepisu. Biorąc powyższe pod uwagę uznać zatem należało, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy obowiązującego prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.