II SA/Bd 571/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2026-03-03
Skład orzekający: Grzegorz Saniewski, Halina Adamczewska-Wasilewicz, Tomasz Wójcik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzuty wniesione w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, oparte na rzekomym braku wymagalności, niezgodności obowiązku z prawem, wygaśnięciu obowiązku lub naruszeniu praw obywatelskich, są zasadne w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, rozporządzeń wykonawczych oraz przepisów prawa międzynarodowego i konstytucyjnego?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że zarzuty dotyczące obowiązku szczepień ochronnych dziecka nie zasługują na uwzględnienie. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a jego realizacja jest poprzedzona badaniem kwalifikacyjnym. Argumenty oparte na naruszeniu praw obywatelskich, wolności religijnej czy pierwszeństwie prawa międzynarodowego nie wyłączają obowiązku szczepień, który służy ochronie zdrowia publicznego i dobra dziecka. Przepisy dotyczące badań klinicznych nie mają zastosowania do obowiązkowych szczepień.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji oddalające zarzuty egzekucyjne. Zarzuty te zostały wniesione przez matkę dziecka w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Matka kwestionowała obowiązek, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące jego określenia, braku wymagalności, wygaśnięcia oraz naruszenia praw obywatelskich i konstytucyjnych.Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2026r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora [...] w [..] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. wystąpił z wnioskiem
z dnia [...] 2024 r. o wyegzekwowanie obowiązku poddania szczepieniom obowiązkowym małoletniego K. B., ur. [...] 2018 r., przez jego opiekuna prawnego – matkę W. B. (dalej też skarżąca, zobowiązana) w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia [...] 2024 r.
W wyniku analizy pisma W. B. z dnia [...] 2025 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził, że zobowiązana zgłosiła następujące zarzuty: określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części oraz brak wymagalności obowiązku
w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b). Organ uznał, że pozostałe kwestie podniesione w piśmie nie mieszczą się w katalogu zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r., poz. 132; dalej: u.p.e.a.) i nie mogą być procedowane w ramach rozpoznawania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. postanowieniem z dnia [...] 2025 r. postanowił oddalić zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczące:
1) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym "indywidualnym programem szczepień", zamiast zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. (punkt 1 pisma skarżącej),
2) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, poprzez brak wymagalności z innych przyczyn (punkt 2 pisma skarżącej),
3) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – braku wymagalności obowiązku – z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku – poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP (punkt 5 pisma skarżącej),
4) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1, 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977 r. nr 38, poz. 167) poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – niezastosowanie i nieposzanowanie prawa skarżącej do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami poprzez ustanowienie obowiązku – przymusu szczepień, który to godzi w prawo skarżącej do posiadania przekonań religijnych. Skarżąca zwraca uwagę, że przywołany akt – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. 1977 nr 38, poz. 167) został przez Polskę ratyfikowany i ma pierwszeństwo przed ustawą. Skarżąca nie podlega regulacji ustawowej statuującej ogólny obowiązek przymusu szczepień (punkt 6 pisma skarżącej),
5) art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. poprzez wygaśnięcie obowiązku – zgodnie z kalendarzem szczepień, obowiązek poddania dziecka szczepieniom podstawowym wygasł, ponieważ dziecko ma ukończone 6 lat (punkt 7 pisma skarżącej).
W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uznanie zgłoszonych zarzutów w całości za uzasadnione i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w T. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu – prowadzonej egzekucji na podstawie art. 33 § u.p.e.a. zarzuciła naruszenie:
1) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie szczepień ochronnych z 27 września 2023 r. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym "indywidualnym programem szczepień", zamiast zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z 27 września 2023 r.;
2) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, poprzez brak wymagalności z innych przyczyn;
3) art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny;
4) naruszenie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
5) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – braku wymagalności obowiązku – z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku – poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP, a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika do rozporządzenia MZ z 27 września 2023 r.;
6) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1, 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – niezastosowanie i nieposzanowanie prawa skarżącej do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami poprzez ustanowienie obowiązku - przymusu szczepień, który to godzi
w prawo skarżącej do posiadania przekonań religijnych. Skarżąca zwróciła uwagę, że przywołany akt - Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych został przez Polskę ratyfikowany i ma pierwszeństwo przed ustawą. Skarżąca nie podlega regulacji ustawowej statuującej ogólny obowiązek przymusu szczepień. Przywołała art. 91 Konstytucji, zgodnie z którym ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami;
7) art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z 27 września
2023 r. poprzez wygaśnięcie obowiązku – zgodnie z kalendarzem szczepień, obowiązek poddania dziecka szczepieniom podstawowym wygasł, ponieważ dziecko – małoletni K. B. urodził się [...] 2018 r. – ma ukończone [...] lat, zatem wobec niego wygasł obowiązek szczepień podstawowych w kształcie, jaki został opisany w tytule wykonawczym, a szczepienia przypominające są niewymagalne;
8) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a w zw. z art. 28 ust. 1 pkt e i h w zw. art. 28 ust. 3 w zw. z art. 32 rozporządzenia UE 536/2014 w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE - poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn i stosowanie kary finansowej - prowadzenie egzekucji wobec rodzica, który odmawia udziału swojego dziecka w badaniu klinicznym, jak wynika ze stanowiska Ministra Zdrowia – wszystkie preparaty szczepionkowe
w Polsce są preparatami badań klinicznych – jak wynika z przywołanego rozporządzenia Unii Europejskiej nie można przeprowadzić badania klinicznego bez uzyskania świadomej zgody (która może być w każdej chwili cofnięta przez uczestnika tudzież przez przedstawiciela ustawowego). Jak wynika z art. 28 ust. 1 pkt h przywołanego rozporządzenia "na uczestników nie jest wywierany niepożądany wpływ, w tym wpływ o charakterze finansowym, w celu skłonienia ich do udziału w badaniu klinicznym" – w niniejszej sprawie na skarżącą jest wywierany wpływ – nałożenie grzywny w celu przymuszenia, by podać jej dziecku preparat będący w fazie badania klinicznego – jest to praktyka niedopuszczalna. Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie pierwszeństwo ma prawo wspólnotowe i egzekucja w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, bowiem stanowi groźbę finansową za odmowę udziału w badaniu klinicznym – stanowi to przesłankę braku wymagalności z innych przyczyn.
Postanowieniem z dnia [...] 2025 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W odniesieniu do zarzutu nr 1, organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, że obowiązek szczepień ochronnych wynika wprost z przepisów prawa,
a w "tytule wykonawczym Nr [...] z dnia [...] 2024 r. wskazano odpowiednie przepisy prawne oraz w sposób prawidłowy określono treść obowiązku". Zdaniem organu odwoławczego w tytule wykonawczym dokładnie został określony obowiązek (z podaniem rodzaju szczepień) ze wskazaniem jakiej osoby dotyczy. Organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał na realizację obowiązku w oparciu
o Indywidualny Kalendarz Szczepień (IKSz). Nie istnieją żadne przepisy prawa ograniczające lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) w zakresie układania IKSz, na bieżąco, w trakcie kolejnych wizyt.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podał, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 z późn zm., dalej: ustawa o chorobach zakaźnych), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie. Egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu.
W kwestii oddalonych przez wierzyciela zarzutów dotyczących braku wymagalności obowiązku, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych jest środkiem ochrony zdrowia publicznego, zgodnym z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązkowe szczepienia ochronne zostały określone w akcie prawnym o randze ustawy (ustawa o chorobach zakaźnych)
i spełniają konstytucyjne wymogi legalności, konieczności oraz proporcjonalności ograniczeń praw jednostki (w tym prawa do posiadania przekonań religijnych), służąc nadrzędnemu interesowi społecznemu, jakim jest zapobieganie rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych oraz ochrona zdrowia i życia obywateli. Również Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977 r. nr 38, poz. 167) w art. 18 ust. 3 dopuszcza ograniczenie praw jednostki, w celu ochrony zdrowia. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu, poza sporem pozostaje fakt, że obowiązek wykonania
u dziecka K. B. szczepień ochronnych przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce jest wymagalny. Organ podkreślił, że działania skarżącej mają na celu uniemożliwienie przeprowadzenia szczepień ochronnych u dziecka K. B.. Istnieją więc podstawy do uznania, że takie postępowanie winno być bezsprzecznie uznane za uchylanie się od dopełnienia obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Uchylanie się od obowiązku szczepień pozbawia dziecko prawa do korzystania ze świadczeń zdrowotnych, mających na celu zapobieganie chorobom zakaźnym.
W odniesieniu do zarzutu "wygaśnięcia obowiązku", Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczepień, określono grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Ponadto w załączniku 1 do rozporządzenia w sprawie szczepień wskazano "wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia" oraz "termin wykonania szczepienia". Niewykonanie szczepień u dziecka w terminie określonym w rozporządzeniu nie zwalnia rodziców z realizacji tego obowiązku.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że ewentualne wyjście poza granice zarzutów rozpoznawanych przez wierzyciela, przy procedowaniu sprawy przez organ drugiej instancji, jest niedopuszczalne. Zarzuty wymienione
w punktach 1-5 zażalenia, są tożsame z zarzutami wniesionymi przez stronę w dniu [...] 2025 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T.. Z kolei zarzut nr [...] Zobowiązana wniosła po raz pierwszy na etapie zażalenia.
W złożonej skardze skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie szczepień ochronnych z 27.09.2023 r. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym "indywidualnym programem szczepień", zamiast zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z 27 września 2023 r.;
2) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, poprzez brak wymagalności z innych przyczyn;
3) art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny;
4) naruszenie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
5) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. - braku wymagalności obowiązku - z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku - poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP, a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika do rozporządzenia MZ z 27 września 2023 r.;
6) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1, 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977 r. nr 38, poz. 167) poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn - niezastosowanie i nieposzanowanie prawa skarżącej do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami poprzez ustanowienie obowiązku – przymusu szczepień, który to godzi w prawo skarżącej do posiadania przekonań religijnych. Skarżąca zwróciła uwagę, że przywołany akt – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych został przez Polskę ratyfikowany i ma pierwszeństwo przed ustawą. Skarżąca nie podlega regulacji ustawowej statuującej ogólny obowiązek przymusu szczepień. W tym miejscu przywołała art. 91 Konstytucji, zgodnie z którym ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez [...] umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami;
7) art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z 27 września 2023 r. poprzez wygaśnięcie obowiązku – zgodnie z kalendarzem szczepień, obowiązek poddania dziecka szczepieniom podstawowym wygasł, ponieważ dziecko – małoletni K. B. urodził się [...] 2018 r. - ma ukończone [...] lat. Zatem wobec niego wygasł obowiązek szczepień podstawowych w kształcie, jaki został opisany w tytule wykonawczym, a szczepienia przypominające są niewymagalne;
8) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a w zw. art. 28 ust. 1 pkt e i h w zw. art. 28 ust. 3 w zw.
z art. 32 rozporządzenia UE 536/2014 w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE – poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn i stosowanie kary finansowej – prowadzenie egzekucji wobec rodzica, który odmawia udziału swojego dziecka w badaniu klinicznym, jak wynika ze stanowiska Ministra Zdrowia - wszystkie preparaty szczepionkowe w Polsce są preparatami badań klinicznych – jak wynika z przywołanego rozporządzenia Unii Europejskiej nie można przeprowadzić badania klinicznego bez uzyskania świadomej zgody (która może być w każdej chwili cofnięta przez uczestnika tudzież przez przedstawiciela ustawowego). Jak wynika z art. 28 ust. 1 pkt h przywołanego rozporządzenia "na uczestników nie jest wywierany niepożądany wpływ, w tym wpływ o charakterze finansowym, w celu skłonienia ich do udziału w badaniu klinicznym" – w niniejszej sprawie na skarżącą jest wywierany wpływ – nałożenie grzywny w celu przymuszenia, by podać jej dziecku preparat będący w fazie badania klinicznego – jest to praktyka niedopuszczalna. Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie pierwszeństwo ma prawo wspólnotowe i egzekucja w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, bowiem stanowi groźbę finansową za odmowę udziału w badaniu klinicznym – stanowi to przesłankę braku wymagalności z innych przyczyn;
9) art. 1 ust. 1 lit. f dyrektywy (UE)2015/1535 UE w zw. z § 27 ust. 3 pkt 4 lit. b Regulaminu pracy Rady Ministrów w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – poprzez brak notyfikacji przepisów technicznych – statuujących kalendarz szczepień – przez Komisję Europejską;
10) art. 1 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maj 1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U.2023.265) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., poprzez brak wymagalności z innych przyczyn - obowiązek poddania małoletniego syna skarżącej szczepieniom jest niewymagalny z powodu możliwości uchylenia się od obowiązku naruszającego wolności wyznania i wolności etyki skarżącej.
Z uwagi na podniesione zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] 2025 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia
z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo
w części (art. 151 p.p.s.a.).
Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym,
w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane
w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (zob. wyrok NSA w sprawie
o sygn. akt II OSK 1867/17).
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. oddalające wniesione przez skarżącą zarzuty egzekucyjne. Zarzuty te zostały wniesione w związku
z prowadzoną wobec skarżącej egzekucją na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2024 r., nr [...], dotyczącą wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tego tytułu przez wierzyciela był fakt uchylania się zobowiązanej od wykonania tego obowiązku.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności, Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu
w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.
Skarżąca w piśmie z dnia [...] 2025 r. wniosła zarzuty:
1) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa, poprzez "oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym indywidualnym programem szczepień" (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.);
2) braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.):
- z innych przyczyn;
- z uwagi na "nałożenie obowiązków (...) na podstawie niekonstytucyjnych przepisów";
- z uwagi na "niezastosowanie i nieposzanowanie prawa Skarżącej do posiadania własnych przekonań;
3) wygaśnięcia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).
W ocenie Sądu ww. zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienia i stanowisko organów jest zgodne z prawem. Odnosząc się do zarzutu pierwszego (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) wskazać należy, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice).
Natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie, a nie według oceny i przekonań własnych rodzica, jak zdaje się rozumieć skarżąca. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego. Zatem niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA w sprawach II OSK 3322/17, II OSK 43/18). W myśl art. 17 ust. 9a ustawy, szczepienia obowiązkowe przeprowadza się zgodnie ze schematem szczepienia określonym dla danego szczepienia w przepisach wydanych na podstawie ust. 10.
Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
Wskazać należy, że w wyroku w sprawie SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Tut. Sąd zauważa, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego ([...] 2024 r.) obowiązywało już, jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (dalej też: "rozporządzenie"), które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych. Przepis ten stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:
1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,
2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych,
2a) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia,
3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne,
4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych,
5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5,
6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia,
7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu,
8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania,
9) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz terminy i sposób jego przekazywania
- uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych), skonkretyzowany został w ww. rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Zdaniem Sądu, nie ma podstaw do kwestionowania legalności tego rozporządzenia z uwagi na przekroczenie przez Ministra Zdrowia delegacji ustawowej przez określenie w nim terminów wymagalności szczepień oraz przedziałów wiekowych podania szczepionek. Wskazać bowiem należy, że na podstawie delegacji zawartej
w art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych, Minister Zdrowia został upoważniony do określenia osób lub grupy osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), a także schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).
Należy zauważyć, że w § 2 rozporządzenia wskazano, iż obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica, gruźlica, inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy.
Nie istnieją też żadne przesłanki uzasadniające twierdzenie, że wydane rozporządzenie nie uwzględnia jakichkolwiek danych epidemiologicznych. Rekomendacje dotyczące obowiązkowych szczepień ochronnych w Polsce, wynikają
z analizy krajowych danych o zachorowaniach na poszczególne choroby zakaźne i zakażenia. Uwzględniają również zalecenia i raporty Komitetu Doradczego do spraw Szczepień Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Przepisy rozporządzenia nie naruszają też zasady proporcjonalności.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podnieść należy, że w tytule wykonawczym z dnia [...] 2024 r. opisano treść obowiązku podlegającego egzekucji obowiązku (część B pkt 5 tytułu wykonawczego). Wierzyciel w tytule wykonawczym określił obowiązek z wyszczególnieniem rodzaju szczepień oraz wskazał, jakiej osoby on dotyczy. Jednocześnie zgodnie z § 8 rozporządzenia
z 27 września 2023 r. lekarz przeprowadzający konsultacje specjalistyczną osoby,
w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma obowiązek odnotować
w dokumentacji medycznej (tj. w karcie uodpornienia, książeczce szczepień oraz
w dokumentacji medycznej zainteresowanego) wynik konsultacji specjalistycznej
z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Specjalista powinien również ustalić indywidualny program szczepień, ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek.
Ustawodawca pozostawił więc decyzji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej określenie – zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i wytycznymi merytorycznymi zawartymi w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok – czy szczepienie obowiązkowe może zostać przeprowadzone, a także kiedy powinno zostać przeprowadzone, co tym samym aktualizuje obowiązek wykonania szczepienia. Lekarz sprawozdający organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej stan zaszczepienia osób objętych przez niego podstawową opieką zdrowotną przekazuje jednocześnie informację o osobach, które pomimo wysłanych do nich powiadomień nie poddały się szczepieniom obowiązkowym w terminach wskazanych w powiadomieniu.
Należy stwierdzić, że wobec niewykonanych szeregu szczepień, zasadnie organ wskazał, że skarżąca jest zobowiązana do zgłoszenia się z małoletnim do pomiotu leczniczego celem realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, według indywidualnego programu szczepień określonego przez lekarza. Oczywistym jest, że
w sytuacji, gdy nie wykonano wielu szczepień, wówczas konieczne jest ustalenie indywidualnego kalendarza szczepień dla konkretnego dziecka, bowiem nie jest możliwe jednorazowe podanie wszystkich szczepień. To lekarz jest uprawniony do ustalenia kiedy, według jakiej kolejności oraz w jakich odstępstwach czasowych należy wykonać u danego dziecka szczepienia ochronne. Nie może o tym decydować rodzic.
W ww. rozporządzeniu wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie. Z kolei
w § 3 ust. 1 rozporządzenia określone zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Te grupy to:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia – szczepieniom przeciwko gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia – szczepieniom przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
3) dzieci i młodzież od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia – szczepieniom przeciwko: błonicy, krztuścowi oraz tężcowi,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia – szczepieniom przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia – szczepieniom przeciwko: odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) oraz różyczce.
Zgodnie § 3 ust. 2 rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci
i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że obowiązek wykonania szczepień u dziecka K. B. (ur. [...] 2018 r.) jest wymagalny
w zakresie szczepień ochronnych przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Zatem zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) nie jest zasadny.
Z przyczyn podanych już wyżej należy stwierdzić, że nie ma racji strona skarżąca, iż braku wymagalności obowiązku należy także upatrywać w braku podstawy prawnej do określenia obowiązku - poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP, a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika do ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia. Odnosząc się do tego zauważyć należy, że przywołane wyżej przepisy zarówno ustawy, jak i rozporządzenia obowiązują, nie zostały zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny i organy są obowiązane je stosować. Tytuł wykonawczy w części B pkt 1 wskazuje przepisy ustawy o chorobach zakaźnych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r.
Bezsporny w sprawie jest fakt, że zobowiązana - pomimo wezwania i upomnienia – nie stawiła się z dzieckiem w podmiocie leczniczym, celem przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego i ewentualnego szczepienia. Ponadto należy mieć na uwadze, że w piśmie z dnia [...] 2023 r. Przychodnia Lekarska [...] sp. z o.o. w T. poinformowała, że z dniem [...] 2020 r. z listy świadczeniobiorców został wypisany K. B. i brak jest "pełnego uodpornienia" dziecka. Ponadto poinformowano, że: oryginalne karty szczepień zostają przeniesione "do archiwum, ponieważ rodzice nie podali nowo wybranego świadczeniodawcy. W dalszym ciągu żaden inny świadczeniodawca nie wystąpił do nas o kartę szczepień (...). Nie dokonano również ponownego zapisu dzieci do naszej placówki."
Nie jest też podważane ustalenie, że skarżąca nie przekazała wierzycielowi dokumentacji potwierdzającej wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko wybranym chorobom zakaźnym lub zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, stwierdzającym przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień, dające podstawy do długotrwałego odroczenia wykonania szczepień i skierowania na konsultację specjalistyczną dziecka K. B.. Na aprobatę zasługuje stanowisko organu, że takie działania rodzica mają na celu uniemożliwienie przeprowadzenia szczepień ochronnych u dziecka K. B. i stanowią uchylanie się od dopełnienia obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Podkreślić należy, że w wyniku powyższego u dziecka nie wykonano szczepień ochronnych przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce.
Nie budzi więc wątpliwości, że małoletni syn skarżącej powinien zostać poddany szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. Powodem wszczęcia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego był właśnie brak wykonania tych szczepień. Terminy wymagalności poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych wskazuje przywołany § 3 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie
z którymi wymagalność obowiązkowych szczepień ochronnych brakujących u syna skarżącej wygasa z chwilą ukończenia 15-tego bądź 19-tego roku życia.
W świetle powyższego w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w jego treści szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącej (urodzonego [...] 2018 r.) zarówno obowiązkowe, wynikały z przepisów prawa, były wymagalne i obowiązek ich wykonania nie wygasł, a zatem zarzuty naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c, art. 33 § 2 pkt 6 lit. c oraz art. 33 § 2 pkt 5 (wygaśnięcie obowiązku
w całości albo w części) u.p.e.a. są niezasadne.
Również całkowicie pozbawione jest racji powoływanie się przez skarżącą na brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) w zw. z art. 18 ust. 1, 2
i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. 1977 nr 38, poz. 167), zgodnie z którym:
- każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania. Prawo to obejmuje wolność posiadania lub przyjmowania wyznania lub przekonań według własnego wyboru oraz do uzewnętrzniania indywidualnie czy wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swej religii lub przekonań przez uprawianie kultu, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie (ust. 1);
- nikt nie może podlegać przymusowi, który stanowiłby zamach na jego wolność posiadania lub przyjmowania wyznania albo przekonań według własnego wyboru (ust. 2);
- Państwa Strony niniejszego Paktu zobowiązują się do poszanowania wolności rodziców lub, w odpowiednich przypadkach, opiekunów prawnych do zapewnienia swym dzieciom wychowania religijnego i moralnego zgodnie z własnymi przekonaniami (ust. 4).
Sąd nie kwestionuje, że z uwagi na treść art. 91 Konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa stanowi część krajowego porządku prawnego. Niemniej jednak nie oznacza to, że przywołane postanowienia Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych wyłączają ustanowiony w prawie krajowym obowiązek szczepień. W tym kontekście warto podać, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 – Vavřička
i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych, Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję
w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi
w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem jednak Trybunału ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego
i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak
i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego
i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że
w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy
w drodze odporności "stadnej" – przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja
w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszoną ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia
a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Zdaniem tut. Sądu podana wyżej argumentacja została wprawdzie wyrażona na tle art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jednakże ma ona dość uniwersalny charakter i można ją uznać także za odpowiednio adekwatną na tle wskazanych postanowień art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich
i Politycznych, bowiem dotyczy ochrony tych samych wartości.
Ponadto w ocenie Sądu, chroniona Konstytucją RP wolność decydowania
o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że, jak stanowi art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego, władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych, i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 3542/15).
Niezależnie od tego zauważyć jednak należy, że sam obowiązek szczepień nie godzi w żaden sposób w prawo do wychowywania dziecka przez rodzica zgodnie
z własnymi przekonaniami czy też w wolność religijną. Wolności te nie mają bowiem charakteru absolutnego, gdyż są realizowane na zasadach przewidzianych prawem.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyroki NSA: z 19 grudnia 2018 r. II OSK 2547/1; z 28 października 2025 r. II GSK 504/22).
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 28 ust. 1 pkt e i h w zw. z art. 32 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 536/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE, poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn i stosowania kary finansowej – prowadzenie egzekucji wobec rodzica, który odmawia udziału swojego dziecka w badaniu klinicznym. Wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 536/2014 badanie kliniczne jest rodzajem badania biomedycznego. Zgodnie z definicją zawartą w wyżej wspomnianym rozporządzeniu (art. 2 ust. 2 pkt 1), badanie biomedyczne oznacza każde badanie dotyczące ludzi: a) mające na celu odkrycie lub potwierdzenie klinicznych, farmakologicznych lub innych farmakodynamicznych skutków jednego lub większej liczby produktów leczniczych, b) stwierdzenie wszelkich działań niepożądanych jednego lub większej liczby produktów leczniczych, lub c) zbadanie wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania jednego lub większej liczby produktów leczniczych, mające na celu upewnienie się co do bezpieczeństwa lub skuteczności tych produktów leczniczych.
W ocenie Sądu, realizacja obowiązku szczepień ochronnym przeciw chorobom zakaźnym nie wiąże się z prowadzeniem jakichkolwiek badań biomedycznych czy klinicznych w rozumieniu rozporządzenia nr 536/2014 i wskazane przez stronę przepisy tego rozporządzenia nie znajdują w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Podkreślenia wymaga, że każdy dopuszczony do obrotu preparat szczepionkowy posiada w pełni opracowaną kartę charakterystyki produktu leczniczego, w której zawarte są zarówno informacje na temat skutków jego działania jak i wystąpienia możliwych niepożądanych skutków ubocznych. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne, Charakterystyka Produktu Leczniczego zawiera między innymi: nazwę produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy w odniesieniu do substancji czynnych oraz pomocniczych, postać farmaceutyczną, wskazania do stosowania, dawkowanie, sposób podania, przeciwwskazania, specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności, interakcje
z innymi produktami leczniczymi, działania niepożądane, właściwości farmakologiczne czy dane farmaceutyczne.
W odniesieniu do zarzutu braku spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., rację ma organ, że wykracza on poza podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym zarzut ten nie podlegał rozpatrzeniu. W judykaturze podkreśla się, że podnoszenie zarzutów nie wynikających z powyższego przepisu uzasadnia pominięcie ich w rozważaniach, gdyż nie mogą one mieć jakiegokolwiek wpływu na wydane rozstrzygnięcia
w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (por. wyrok NSA
z dnia 15 kwietnia 2011 r., II FSK 220/10). Tym samy chybiony jest również zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Nie podlega także rozpatrzeniu zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 lit. f dyrektywy (UE) 2015/1535 w zw. z § 27 ust. 3 pkt 4 li b Regulaminu pracy Rady Ministrów w zw.
z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych poprzez brak notyfikacji przepisów technicznych – statuujących kalendarz szczepień ochronnych – Komisji Europejskiej. Zarzut ten również wykracza poza podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Sąd stwierdza, że organ w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do podniesionych zarzutów.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło