II SA/Bd 620/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata P. S. kwotę 439,20 zł ( czterysta trzydzieści dziewięć 20/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] rej. [...] Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu G. R. z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym we [...] przy ul. [...]. Postępowanie wszczęto w dniu 16 września 2009 r. na wniosek M. Ł., która wywodziła, że jej brat Gr. R. od późnej jesieni 2008 r. zamieszkuje u swojej matki w lokalu przy ul. [...]. W ocenie organu postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie wykazało, że faktycznie G. R. nie mieszka pod adresem: [...] i fakt ten został potwierdzony zarówno przez strony postępowania, jak i przez świadków zeznających do protokółu: E. B. i A. P. - najbliższe sąsiadki oraz matkę stron postępowania H. A. Jako dowód pośredni w sprawie uznano dowód z przesłuchania A. Ch. - dzielnicowego Komendy Miejskiej Policji we[...], który opierając się na informacjach uzyskanych od M. N. oraz znanych świadkowi ze słyszenia stwierdził, że G. R. nie mieszka w omawianym lokalu, a jako aktualne miejsce zamieszkania strony świadek wskazał adres matki. Ponadto zeznania świadka J. W. potwierdziły zdaniem organu, że G. R. nie jest widywany jako stały mieszkaniec przedmiotowego lokalu. Organ wyjaśnił również, że G. R. swoją nieobecność pod adresem stałego zameldowania uzasadnił tym, że nie posiada klucza do mieszkania i nie jest tam wpuszczany, co potwierdziła druga strona postępowania dodając, że "od czasu wyprowadzki, przychodził do domu tylko wtedy kiedy był pod wpływem alkoholu. Robił awantury na korytarzu, nie był wpuszczony do domu (...) nie ma klucza do domu, zabrałam klucz, ponieważ wynosił mi z domu. Brat nie prosił mnie o klucz". Zebranego materiał dowodowy pozwolił organowi stwierdzić, że lokal oznaczony numerem [...] położony we [...] przy ul. [...] nie stanowi centrum życiowego strony, a takim centrum życiowym jest lokal matki strony tj. jak wcześniej wskazano mieszkanie przy [...]. Potwierdzono, że G. R. nie jest w posiadaniu klucza do spornego mieszkania i nie jest tam wpuszczany, ale jak zaznaczył organ, strona nie podjęła żadnych skutecznych działań prawnych mogących przywrócić stan pierwotny, wskazując przy tym, że zamiar powrotu nie może być jedynie słownym wyrażeniem przez osobę zainteresowaną swojej woli - powinien dać się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia faktów. W odwołaniu od powyższej decyzji G. R. nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem zarzucił, że został zmuszony do opuszczenia lokalu przez siostrę, jednak z odwołania wynika, że nie egzekwował swojego prawa do przebywania w lokalu, korzystając z dostępnych środków prawnych. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] oparł się przede wszystkim na dowodach zebranych przez organ I instancji, uznając je za przekonujące i wskazując przy tym, że strony postępowania nie złożyły do organu odwoławczego żadnych istotnych nowych dowodów, które mogłyby być rozstrzygające w sprawie. Organ stwierdził, że wydając rozstrzygnięcie oparł się na zeznaniach świadków przesłuchanych przez organ I instancji jak również na opinii policji. Zebrane dowody wskazują zdaniem organu na to, że w wyniku utraty pracy, choroby i konfliktu rodzinnego odwołujący się opuścił przedmiotowy lokal, zamieszkał w innym miejscu i pogodził się z tym stanem rzeczy. Podkreślono, że w toku postępowania odwoławczego odwołujący również nie usiłował wyegzekwować swojego prawa do przebywania w lokalu np. poprzez zgłoszenie sprawy w prokuraturze, a zadaniem organów meldunkowych jest rejestracja stanu faktycznego. W ocenie organu nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że odwołujący podjął kroki prawne mające na celu pozostanie w miejscu stałego zameldowania lub powrót do niego, dlatego w tym stanie faktycznym i prawnym opuszczenie lokalu przez stronę należy traktować jako dobrowolne, zgodnie z przyjętym w tym zakresie orzecznictwem sądowoadministracyjnym. W skardze do sądu G. R. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia polegającą na błędnym przyjęciu przez organy I i II instancji, iż skarżący dobrowolnie opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego, mieszczące się w lokalu we [...] przy ul. [...], tj. miał zamiar jego opuszczenia. Skarżący podniósł, że w toku postępowania administracyjnego wskazywał, iż nie mieszka pod dotychczasowym miejscem stałego pobytu z przyczyn od niego niezależnych, leżących po stronie jego siostry, która nie wpuszcza go do mieszkania. W odwołaniu od decyzji organu l instancji skarżący podniósł, że jego siostra zabrała jemu klucze od mieszkania we [...] przy ul. [...], zatem decyzja o podjęciu zmiany miejsca pobytu skarżącego nie mogła wynikać z jego woli, swobodnie podjętej. Skarżący wskazał, że w ogóle nie miał takiego zamiaru, aby dobrowolnie zmienić miejsce stałego pobytu, a został do tego zmuszony. Strona zwróciła uwagę, że z zeznań dzielnicowego KMP we [...] – A. Ch. wynika, że wie o tym, iż skarżący nie przebywa w lokalu we [...], lecz u swojej matki, jednakże świadek zeznał też, że skarżący – Gr. R. zgłaszał na Policji, iż nie ma dostępu do w/w lokalu. W ocenie skarżącego z zeznań tych wynika, że skarżący nie pogodził się z utratą swojego dotychczasowego miejsca stałego pobytu wbrew swojej woli i biorąc pod uwagę wykształcenie skarżącego - zawodowe - to na miarę swoich możliwości faktycznie starał się przeciwdziałać zaistniałej sytuacji i wbrew twierdzeniom i ustaleniom organów I i II instancji, dochodzić swoich praw. Organ II instancji błędnie zarzuca brak jakiejkolwiek aktywności z jego strony w celu dochodzenia swoich praw i zresztą mylnie wskazuje, iż skarżący powinien taki fakt zgłosić w prokuraturze, gdy tymczasem sam dzielnicowy KMP wskazywał sąd jako właściwy organ. W ocenie skarżącego organy l i II instancji nie dokonały wszechstronnej, prawidłowej, zgodnej z zasadami logiki analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na prawidłowe ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Ponadto zdaniem strony skarżącej - ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana, ponieważ zamiar ten ma istotne znacznie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu faktycznie doszło . W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r.,Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby w oznaczonym miejscu. W ten sposób zameldowanie spełnia funkcję ewidencyjną, gdyż potwierdza przebywanie osoby pod oznaczonym adresem. Z faktu, że zameldowanie ma tylko walor ewidencyjny, wynika że organy meldunkowe są zobowiązane utrzymywać ewidencję w stanie, który odpowiada rzeczywistości. Konsekwencją takiego rozumienia ewidencji ludności i zameldowania jako potwierdzenia danych ewidencyjnych jest również to, że organy mają obowiązek wymeldowania z pobytu stałego każdego, kto z jakichkolwiek powodów nie przebywa w miejscu zameldowania przez czas określony w art. 15 ust. 2 ustawy. Koniecznym i wystarczającym warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. sygn. akt V SA 2323/02, Lex nr 159183, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 159183, wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt IIOSK 561/05, Lex nr 194344). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu powołanego art. 15 ust. 2 można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, kiedy osoba dobrowolnie wyprowadziła się z lokalu jak też w sytuacji, kiedy dochodzi do wyprowadzenia się z lokalu bez woli osoby, jednak nie podejmuje ona prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. W świetle powyższego przedmiotem postępowania administracyjnego było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zaszły przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym we [...] przy ul. [...]. W ocenie Sądu zarówno ustalenia faktyczne jak i rozważania prawne organów administracyjnych w tej mierze są słuszne i zasługują na aprobatę. Bezspornym w sprawie pozostawał fakt, że skarżący został niejako zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez uczestniczkę niniejszego postępowania – M. N., która zabrała skarżącemu klucze do przedmiotowego lokalu (okoliczność przyznana w skardze przez samego skarżącego). W ocenie skarżącego to, że opuścił lokal nie z własnej woli świadczy o tym, że jego opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego, a w konsekwencji brak było podstaw do wymeldowania. Istotnie nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu, takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona ale tylko pod warunkiem, że strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (tak też: wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937). Skarżący nie wykazał, aby w okresie od opuszczenia lokalu skorzystał z przysługujących mu środków prawnych przewidzianych zarówno w prawie karnym jak i w przewidzianej w prawie cywilnym ochrony posesoryjnej tzn. przywrócenia utraconego posiadania. Z wyjaśnień dzielnicowego KMP we [...] wynika, że wie o tym, iż skarżący nie przebywa w lokalu we [...], lecz u swojej matki, zeznając dodatkowo, że skarżący zgłaszał na Policji, iż nie ma dostępu do w/w lokalu, jednak na tym etapie wszystkie działania o ochronę naruszonego posiadania się kończyły, pomimo, iż był on pouczany przez dzielnicowego o konieczności wniesienia pozwu o przywrócenie utraconego posiadania. W ocenie Sądu powyższe świadczy o tym, że skarżący nie miał zamiaru rzeczywistego powrotu do przedmiotowego lokalu. Ustalając czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Przez zamiar należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie będzie mieć, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanej osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będzie między innymi koncentracja interesów życiowych w danym miejscu. Zamiar ten należy więc określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności (vide: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, Lex 327831, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 marca 2007 r., IV SA/Wa 2451/06, Lex 322339). Fakt, że przedmioty lokal nie stanowił centrum życiowego skarżącego, w którym skoncentrowane byłyby jego osobiste i majątkowe interesy oraz to, że nie podjął on jakiejkolwiek próby umożliwienia dostępu do tego lokalu świadczącą o tym, że nie miał on zamiaru powrotu do niego i zamieszkania w nim. Zebrane w sprawie dowody wskazują jednoznacznie na to, że w wyniku utraty pracy, choroby i konfliktu rodzinnego skarżący opuścił przedmiotowy lokal, zamieszkał gdzie indziej i pogodził się z tym stanem rzeczy. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że podjął kroki prawne mające na celu pozostanie w miejscu stałego zameldowania lub powrót do niego. Słusznie organ odwoławczy zauważył w odpowiedzi na skargę, że wykształcenie zawodowe (co jako argument podnosi pełnomocnik skarżącego) nie jest przeszkodą do podjęcia takich kroków. Nie jest nią także choroba alkoholowa. W kontekście zarzutu o przymusowym opuszczeniu lokalu i wyżej przytoczonych zaniechań, tak co do powstrzymania się od ponownego zamieszkania w spornym lokalu jak i braku aktywności ze strony skarżącego co do ochrony naruszonego posiadania uznać należy, że zachowanie takie wpisuje się w działanie strony skarżącej, polegające na chęci pozostania zameldowanym w tym lokalu pomimo braku woli faktycznego w nim zamieszkiwania z uwagi na potrzebę posiadania stałego zameldowania w celu uzyskania lokalu socjalnego. Nie może to być jednak powód do tolerowania przez organ fikcyjnego zameldowania. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 1242/03, opublikowany we "Wspólnocie" z 2004 r. Nr 10, str. 54). Skarżący winien dokonać formalności meldunkowych i zameldować się w miejscu, gdzie faktycznie zamieszkuje. Z tych też względów Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.).