II SA/Bd 621/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lipca 2011 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...]. znak [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...], nr [...], upoważniony przez Prezydenta Miasta T. zastępca Dyrektora ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T., działając na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 9, 14, 15, i 21, art. 17, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058), odmówił I. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną A. K. W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta wyłącza możliwość przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Od decyzji organu I instancji I. K. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., podnosząc, że mąż cierpi na chorobę Alzheimera i w związku z tym wymaga całodobowej opieki, którą tylko ona jest w stanie mu zapewnić. Odwołująca się zaznaczyła, iż nie pracuje i nie nabyła prawa do emerytury, co wynika ze złożonych przez nią oświadczeń. Oceniła ponadto, że zapis ustawy mówiący o niemożności ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad małżonkiem jest w jej przypadku krzywdzący. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., działając na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania I. K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję zastępcy Dyrektora ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. W uzasadnieniu orzeczenia Kolegium zauważyło, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyłącza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na tę osobę, o ile wnioskodawca faktycznie wykonuje opiekę i spełnia pozostałe przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia. W opinii organu odwoławczego w rozpatrywanym przypadku wątpliwości budzi jednak spełnianie przez wnioskodawczynię ustawowej przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wynika bowiem, że 74 - letnia skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo. Zdaniem Kolegium z uwagi na tę okoliczność, uwzględniwszy wiek strony i brak stażu zawodowego, trudno jest przyjąć, iż odwołująca się nie podejmuje zatrudnienia tylko z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, albowiem zasady logiki i doświadczenia życiowego wykluczają przyjęcie tej tezy. Reasumując organ II instancji stwierdził, że skoro nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących możliwość ubiegania się o wnioskowane świadczenie, brak było podstaw do uwzględnienia żądania wnioskodawczyni. Na decyzję organu odwoławczego I. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżąca zarzuciła skarżonemu organowi dokonanie błędnej oceny w kwestii spełniania przez nią ustawowej przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniosła, że obecny brak zatrudnienia nie wyklucza podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Wskazała, iż dwa lata temu pojawiła się propozycja zarobkowania przy sprzątaniu sklepu, dzięki której mogłaby poprawić sytuację finansową rodziny, jednakże tej pracy nie podjęła widząc pogarszający się stan zdrowia męża. Podkreśliła ponadto, że świadczenie emerytalne męża w wysokości 1.300 zł netto miesięcznie nie jest wystarczające do pokrycia kosztów utrzymania i leczenia męża. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa, w czym mieści się bezspornie kontrola dokonania prawidłowej wykładni zastosowanych przez organy przepisów prawa materialnego. Przyjęta przez art. 6 k.p.a. zasada praworządności stanowiąca konsekwentne odbicie przepisu art. 7 Konstytucji RP obejmuje bowiem zarówno obowiązek zastosowania właściwej normy prawnej, jak i obowiązek ustalenia jej właściwego rozumienia. Rozpoznając wniesioną skargę, której zarzuty sprowadzają się w istocie do kwestionowania słuszności zastosowanego przez organ prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a) u.ś.r.). Powyższy przepis nie wprowadza kryterium wieku osoby uprawnionej do przyznania świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne może podlegać ograniczeniom wynikającym jedynie z przepisów prawa materialnego. Dowolne wprowadzenie przez organ ograniczenia do prawa przyznania świadczenia ze względu na wiek narusza przepisy prawa materialnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne: pierwszy, w którym osoba wnioskująca o świadczenie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki osobą uprawnioną, i drugi, w którym osoba ta rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Uznać należy, że w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą uprawnioną, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). W wyroku z dnia z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07 NSA- LEX nr 501328 wypowiedział się, że: "(...) każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z odpowiednim wnioskiem z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem". W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie pracuje. Dlatego słusznie organ wywodzi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , że z tego powodu nie może zostać przyznane jej świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Konstrukcja jednak omawianego przepisu uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również od przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w przepisie. Pozostawanie zatem skarżącej bez zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wypełnia przesłankę niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że organ działając w oparciu o ten warunek powinien rozpoznać wniosek skarżącej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, mając jednocześnie na uwadze pozostałe wymogi oraz ograniczenia wynikające z przepisów prawa. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma wpływu na jej wynik to, iż skarżąca nigdy nie pracowała. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane również osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Ważne jest natomiast wykazanie związku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z celem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w powyżej zacytowanym przepisie. Ustawodawcza w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ściśle określił sytuacje, w których świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują. W art. 17 ust. 5 pkt 1 pośród ograniczeń do przyznania świadczenia wymienił okoliczności, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie wynika, aby istniały udokumentowane okoliczności stanowiące przeszkodę prawną ku temu, aby skarżąca nie mogła pomimo wieku 74 podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brak jest dowodów na to, aby skarżąca była rencistką lub emerytką. Organ nie badał, czy skarżąca ma ustalone prawo do świadczeń wyłączających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wykazano również, aby legitymowała się ona orzeczeniem o niepełnosprawności dyskwalifikującym ją w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Nie wykazano, że jest ona osobą, nie będąca w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1u.ś.r. Organ nie wskazał również przepisu prawa materialnego, który ograniczałby pracę osób w wieku 74 lat i powyżej tego wieku. Z doświadczenia życiowego wynika, że często osoby w młodszym wieku nie są w stanie sprawować opieki nad drugą osobą, czy też nie wykazują zdolności do pracy z uwagi na stan zdrowia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje jednak organowi możliwości oceny predyspozycji fizycznych i psychicznych osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i oceni ponownie wniosek z uwzględnieniem przesłanek i ograniczeń zawartych w przepisach prawa. W wyroku z dnia 30 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 115/10- LEX nr 594927, wyrażony został pogląd, że: "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia". W przedmiotowej sprawie organ administracji będzie miał na uwadze, że podstawą wyłączająca przyznanie świadczenia z uwagi na stan faktyczny ocenianej sprawy nie może być okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Z powyższego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylono orzeczenie organu I instancji oraz na podstawie art. 152 orzeczono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.