II SA/Bd 698/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. F. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 698/17 w sprawie ze skargi B. F. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę B. F. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] przedmiocie choroby zawodowej. W dniu [...] marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) B. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku opisała o chorobie zawodowej swojego zmarłego męża. Wnioskodawczyni podała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego oraz wynagrodzenia o pracę w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni ok. [...] Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku przedstawiła również zestawienie zobowiązań i stałych wydatków tj. czynsz za mieszkanie i media ok. [...] zł oraz spłata raty dwóch kredytów – ok. [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2018r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika, umorzył postępowanie z wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy uzasadniając umorzenie postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśnił, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy choroby zawodowej, a więc przedmiot tej sprawy mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia od kosztów określonego przepisem art. 239 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369), który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy zaakcentował fakt, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza i ustanowienie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Dochód gospodarstwa wnioskodawczyni stanowią świadczenia emerytalne oraz wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Podała również zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczyła: spłatę rat dwóch kredytów ok. [...] zł, opłaty za mieszkanie i media ok. [...] zł. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącej słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiegają się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżąca natomiast nie wykazała zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącej do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jej sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie są wystarczające dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.