II SA/Bd 783/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2016 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...].03.2016 r. nr [...] Burmistrz [...], działając na podstawie art. 36 pkt 2 lit. e, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2005, poz. 163), po rozpoznaniu wniosku B. S. z dnia [...] 2016 r., przyznał jej świadczenie z pomocy społecznej w formie pomocy rzeczowej: tj. [...] kg węgla o wartości [...] zł jednorazowo. W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. wskazała, że otrzymana pomoc rzeczowa nie zaspokaja potrzeb jej rodziny, opału starczy bowiem na 3 dni w zimie. Powołując się na trudną sytuację życiową i rodziną wniosła o przyznanie [...] zł za zakupiony opał w okresie grzewczym. Decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasiłki celowe mają charakter uznaniowy a ustawodawca pozostawił organowi wydającemu decyzję ocenę stanu faktycznego co do okoliczności uzasadniających możliwość przyznania świadczenia oraz środków finansowych przeznaczonych na tę formę pomocy. Organ wywiódł przy tym, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko co do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu. Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł, na co składa się zasiłek stały przyznany stronie i zasiłek okresowy z miesiąca lutego. Organ wskazał, że zainteresowana korzysta z pomocy społecznej od 1993 r., a w miesiącu marcu otrzymała świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do kupna leków, odzieży, obuwia w kwocie [...]zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł. Odnosząc się do stwierdzenia zawartego w decyzji Burmistrza [...], że organ nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej, Kolegium zwróciło uwagę, że na terenie [...] jest wiele osób - rodzin nieposiadających własnego dochodu, stąd organ decyzyjny musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami, tak by żadnej z osób lub rodzin nie pozbawić pomocy finansowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję B. S. (dalej: "skarżąca") wskazała, że wnosi o zwrot przez MOPS kwoty [...]zł., za taką bowiem kwotę, biorąc kredyt, zakupiła węgiel na zimę, AGD tj. kuchenkę gazową, lodówkę, pralkę automat, brodzik obudowany, garnki kuchenne, muszle klozetową, firany, telewizor, butle do gazu, ręczniki i pościel. Skarżąca wyjaśniła, że mieszka z mężem w domu, którego fatalny stan techniczny sprawia, że wymaga on kapitalnego remontu, bez ciepłej wody i funduszy na opał. Mąż skarżącej leczy się psychiatrycznie i ma przyznany lekki stopień niepełnosprawności. Ona zaś od 2001 r. ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności. W skutek wypadku, do którego doszło w dzieciństwie, nie widzi na lewe oko, nie słyszy na lewe ucho, ma uszkodzony cały odcinek kręgosłupa, cierpi na przewlekłe zapalenie zatok i gardła, spowodowane zimnem w domu. Skarżąca brak przyznania pomocy społecznej w żądanej kwocie postrzega jako zemstę pracowników MOPS w [...] za to, że nagłaśniała sprawę nieprzyznania jej węgla w mediach oraz próbę doprowadzenia jej i męża do śmierci w skutek wyziębienia organizmu. Wskazała, że przez brak możliwości ogrzewania domu zmuszona była przerwać naukę w szkole, tymczasem inne osoby otrzymują środki z pomocy społecznej, a dla niej jedynym sposobem na poprawię warunków, w jakich żyje było zaciągnięcie kredytu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, mającym wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę oceny zgodności z prawem działania organów administracji publicznej w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.Dz. U z 2016 r., poz. 930). Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy, podstawowym celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z ust. 3 tegoż przepisu rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast w myśl ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Rozpatrując niniejszą sprawę, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżącą w piśmie z dnia [...] 2016 r., domagała się przyznania pomocy w dwóch formach: w formie pomocy rzeczowej w postaci przekazania jej 1000 kg węgla oraz w formie świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego za żywność, leki, opłaty kredytów, zakup odzieży i obuwia. Niniejsza sprawa dotyczy przyznania świadczenia niepieniężnego. W stosunku zaś do wniosku o przyznanie zasiłku celowego Burmistrz [...] wydał odrębną decyzję z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], przyznającą skarżącej zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków, opłat kredytowych, zakupu odzieży i obuwia w miesiącu marcu w kwocie [...]zł. Decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] przyznał ponadto skarżącej świadczenie pieniężne w formie zakupu posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia [...] 2016 do [...].2016 r. Oznacza to, że w ramach niniejszego postępowania, dotyczącego przyznania pomocy rzeczowej, organy odwoławczy nie był uprawniony do badania kwestii wysokości przyznanego skarżącej przez Burmistrza [...] świadczenia pieniężnego. Tym samym również Sąd nie jest uprawniony, w przedmiotowej sprawie, do rozważania podstaw do przyznania zasiłku celowego w żądanej przez skarżącą wysokości, gdyż kwestia ta nie mieści się w granicach sprawy. Możliwość przyznania przez organ świadczenia niepieniężnego w formie pomocy rzeczowej wynika z art. 36 pkt 2 lit. e ustawy o pomocy społecznej. Pomoc w postaci świadczenia niepieniężnego powinna być nakierowana na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych podopiecznego. Jeżeli takie niezaspokojone potrzeby istnieją, zachodzi co do zasady obowiązek jej udzielenia, jednakże organ pomocy społecznej może odmówić udzielenia żądanej pomocy, jeżeli nie ma finansowych czy też organizacyjnych możliwości zadośćuczynienia żądaniu podopiecznego. Przyznanie pomocy w tej formie ma bowiem charakter fakultatywny i następuje wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż przyznanie takiej pomocy odpowiada ustawowym celom pomocy społecznej i mieści się w możliwościach jej organów, co wynika z przepisu art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ przyznając zasiłek nie jest zatem zobowiązany do spełnienia każdego żądania obywatela. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, została spełniona podstawowa przesłanka przyznania skarżącej pomocy rzeczowej w postaci węgla, związana z nakierowaniem tej pomocy na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny skarżącej. Wskazują na to ustalenia organu dotyczące sytuacji mieszkaniowej, finansowej i zdrowotnej skarżącej oraz rodzaj pomocy, o jaką zwróciła się skarżąca – zakup węgla. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem. Oboje małżonkowie chorują i posiadają orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, a jej mąż lekki stopień niepełnosprawności na okres do [...].2016 r. Mąż skarżącej jest przy tym osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i innych świadczeń. Na dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku składały się przyznane skarżącej świadczenia formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł i zasiłku okresowego w wysokości [...] zł. Osiągany przez rodzinę skarżącej dochód ([...] zł) jest zatem niższy od kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast wielkość (wartość) przyznanego świadczenia niepieniężnego. Skarżąca twierdzi bowiem, że przyznana jej ilość opału jest zbyt mała i starczy zimą jedynie na 3 dni. Odnosząc się do tego, podkreślić ponownie trzeba, że zakres udzielonej pomocy rzeczowej został przez ustawodawcę pozostawiony uznaniu organu orzekającego w sprawie, który to kieruje się nie tylko oceną potrzeb uprawnionego, ale również oceną własnych możliwości, mając na względzie także potrzeby innych uprawnionych. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dodać należy, że organ administracji, działając w ramach uznania administracyjnego, odmawiając przyznania świadczenia w żądanej wysokości m.in. z uwagi na ograniczone środki pieniężne, nie jest zobowiązany do precyzyjnego przedstawiania w uzasadnieniu decyzji swoich możliwości finansowych (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. I OSK 1353/09, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 116/10 oraz wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 107/11). Obowiązek taki nie wynika bowiem ani z przepisów ustawy o pomocy społecznej, ani też z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może bowiem sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż byłaby sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Należy również podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, nie może wykraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów orzekających i określać wysokości przyznawanej pomocy w tych przypadkach, które ustawodawca pozostawił uznaniu organów. Tylko one dysponują środkami finansowymi i w zależności od ich wielkości mogą udzielać świadczeń (por. NSA wyrok z dnia 21,12.2001 r. spr. o sygn. I SA 1547/01 Lex nr 80662) W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy administracji przekonująco uzasadniły potrzebę udzielenia skarżącej pomocy rzeczowej – [...] kg węgla, w rozmiarze zaspokajającym jedynie w części zgłaszane potrzeby. Zawartość akt administracyjnych sprawy potwierdza argumentację organów obu instancji o ograniczeniach finansowych organu I instancji - braku możliwości zaspokojenie potrzeb wszystkich osób zgłaszających się do Miejskiego Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o pomoc społeczną. Jak wynika z wyjaśnień Ośrodka, w 2016 r. dysponował on kwotą [...]zł z przeznaczeniem na realizację takich zadań jak: zasiłki celowe, pomoc w naturze, sprawienie pogrzebu. Na dzień wydania decyzji I instancyjnej z pomocy w formie świadczeń fakultatywnych skorzystało [...] rodzin na łączną kwotę [...]zł, co stanowi ok. [...] % środków przeznaczonych na realizację powyższego zadania w 2016 r. Istotna jest również okoliczność, na którą zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że skarżąca i jej mąż korzystają z pomocy społecznej systematycznie od 1993 r. i jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma, co najmniej od 2015 r. organ w każdym miesiącu przyznaje im kilkukrotnie pomoc w formie rozmaitych świadczeń. Jak już na początku wskazywano w miesiącu [...] 2016 r., poza otrzymaniem przedmiotowej pomocy rzeczowej, skarżąca otrzymała też zasiłek celowy na dofinansowanie kupna leków, odzieży i obuwia w kwocie [...]zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł. Wysokość przyznawanych rodzinie skarżącej świadczeń, w odniesieniu do możliwościami finansowych organu i liczby rodzin objętych pomocą, wskazuje na to, że i tak skarżąca uzyskuje pomoc w wysokości przekraczającej przeciętną kwotę przypadającą na rodzinę w gminie. W tych okolicznościach stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który mógłby skutkować jej uchyleniem. Wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.