II SA/Bd 823/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia ... 2015r. nr ... Kierownik GOPS w C., z upoważnienia Wójta Gminy C., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 12 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41, art. 98, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, odmówił S. K. przyznania pomocy w formie 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, 200zł na spłatę zadłużenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że ... i ... kwietnia 2-15r. wpłynęły wnioski S. K. o przyznanie pomocy w formie 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego i letniego oraz 200 zł na spłatę pożyczki. Podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca jest osoba samotnie gospodarującą, nie posiada osób zobowiązanych do pomocy, jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania tj. energia elektryczna ok. 40,00 zł oraz zakup leków 58,00 zł miesięcznie. Źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi renta rolnicza w wysokości 859,11 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 208,17 zł. Organ stwierdził, że dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe 542 zł w związku z czym zasiłek celowy nie może zostać przyznany. Dodał, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej zajęcia komornicze nie podlegają odliczeniu od dochodu, a jedynie kwota alimentów świadczona na rzecz innych osób. Ponadto organ wskazał, że ustawodawca w katalogu potrzeb życiowych na jakie może być przyznany zasiłek, w art. 39 ustawy, nie wymienia możliwości przyznania zasiłku celowego na spłatę pożyczki. Organ rozważył także możliwość udzielenia wnioskodawcy pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, który mówi o uzasadnionych przypadkach pomocy osobie niespełniającej kryterium dochodowego. Uznał jednak, że analiza sytuacji życiowej wnioskodawcy wskazuje, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. S. K. nie ponosi i nie wskazuje ponoszenia wysokich kosztów leczenia, utrzymania, opłat na energię, ani innych okoliczności, które wskazywałyby na trudną sytuację finansową. Ponadto wnioskodawca znaczną część kosztów przeznacza na niekończącą się korespondencję z urzędami i instytucjami, oraz wydatki z tym związane, co świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Powyższe pozwala na podstawie art. 11 ust. 1 stwierdzić, że wnioskodawca gospodaruje zasobami finansowymi lekkomyślnie i nieoszczędnie, co pozwala na odmówienie mu pomocy. Nadto decyzją z ... 2015 r. wnioskodawca otrzymał pomoc w postaci 500 kg węgla orzech. W odwołaniu do powyższej decyzji S. K. zarzucił, że posiada krótki staż ubezpieczenia rolniczego i pracowniczego spowodowany inwalidztwem II grupy od 1986 r., które nabył w wieku 35 lat w okresie stanu wojennego i związanych z nim represji, które jak określił polegały m.in. na naruszeniu nietykalności cielesnej. Powyższe oraz nabyte następnie choroby spowodowały bezradność życiową co potwierdza zasadność pomocy o jaką się ubiega. W ocenie dowołującego się kwalifikuje się on do udzielenia mu pomocy na podstawie art. 41 ustawy, a organ nie przeprowadził z nim wywiadu środowiskowego. Odwołujący się wskazał, że jego choroby postępują a on nie jest w stanie przezwyciężyć piętrzących się w jego życiu trudności a otrzymywana renta nie zaspokaja jego potrzeb życiowych. Odwołujący się wskazał, że w analogicznej jego sprawie WSA w Bydgoszczy, wyrokiem II SA/Bd 578/13 uchylił zaskarżone decyzje organu I i II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., decyzją z ... 2015r., nr ..., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 41 ust. 1, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i4 i art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na stosowne przepisy prawa, stwierdził, że przyczyną odmowy jest przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego (542 zł) przez wnioskodawcę, którego dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku organ I instancji ustalił prawidłowo na kwotę 1067,28 zł. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo i wyczerpująco rozpoznał sprawę, w tym w zakresie podstaw zarówno przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego (art. 41 ustawy). Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca jest osoba chorą z orzeczeniem niepełnosprawności w stopniu znacznym, lecz nie ponosi wysokich kosztów leczenia oraz opłat bieżących. Kolegium podkreśliło, że odmowa pomocy nie oznacza odmowy udzielenia pomocy w ogóle, i strona może ubiegać się o przyznanie innego rodzaju pomocy, zarówno pieniężnej jak i niepieniężnej, a także w razie pogorszenia się sytuacji życiowej. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. zarzucił naruszenie art. 41 ustawy o pomocy społecznej przez organy I i II stopnia, podkreślając swój zły stan zdrowia oraz fakt, że jest osobą nieporadną życiowo. Skarżący wskazał, że odmawiając mu pomocy organy nie uwzględniły okoliczności, że nabędzie uprawnienia w zw. z wejściem w życie 31 sierpnia 2015r. ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), naruszając tym samym art. 7 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z ... 2015r. skarżący ponownie podniósł, że podstawą do przyznania mu pomocy finansowej jest rozstrój zdrowia psychicznego doznany na skutek naruszenia jego nietykalności osobistej w stanie wojennym z powodów politycznych, co doprowadziło go do inwalidztwa II grupy od 1986r. i obecnie niskiej renty z uwagi na mały staż ubezpieczenia społecznego rolników. Skarżący podkreślił, że z początkiem przyszłego roku sfinalizują się jego starania przed Szefem Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.. Do pisma skarżący dołączył postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... 2015r. nr ... o zawieszeniu postępowania w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych (na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych Dz.U. z 2015r. poz. 693) z uwagi na konieczność przedstawienia przez skarżącego decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków , o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Przedłożył również pismo Dyrektora Oddziału IPN w G. z ...2015r. informujące o przystąpieniu do realizacji wniosku skarżącego z ...l2015r. o wydanie decyzji w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiot sądowej kontroli w sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z ... 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia ...2015r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, 200zł na spłatę zadłużenia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823). Podkreślić należy, że wskazana ustawa o pomocy społecznej reguluje rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć trzeba, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie i niespornego materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości ... zł miesięcznie, na który składa się renta rolnicza oraz zasiłek pielęgnacyjny. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie uznały, że brak jest podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organy jednocześnie dokonały analizy okoliczności sprawy , pod kontem zaistnienia w sprawie przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści cytowanego art. 41 u.p.s. wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Co oznacza, iż organ dokonuje oceny przesłanek przyznania świadczenia uwzględniając okoliczności faktyczne danej sprawy, wysokość posiadanych środków finansowych oraz możliwości zaspokajanie potrzeb innych osób ubiegających się o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie wynikać z nadzwyczajnych sytuacji i okoliczności oraz polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, utrzymanie higieny, konieczne lekarstwa czy zakup opału. Z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Przenosząc powyższe kwestie na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jest osobą schorowaną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w podeszłym wieku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, iż w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo. W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, rozważyły i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Sądowi wiadome z urzędu, skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy na zakup drzewa opałowego oraz węgla w formie wielu świadczeń zarówno zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego, ponadto jak wynika z akt sprawy oraz treści decyzji organu I instancji skarżący otrzymał decyzją z dnia ... 2015 r., znak ..., pomoc w postaci 500kg węgla orzech. Zważyć należy, iż wniosek o przyznanie pomocy w formie kolejnych 500 kg węgla złożony został w maju 2015r., czyli w okresie, w którym panujące w Polsce warunki pogodowe nie wymagają zasadniczo ciągłego ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych. Nadto skarżący wnioskował o parę obuwia zarówno zimowego, jak i letniego. Analiza powyższych okoliczności wskazuje, iż skarżący zdaje się oczekiwać, iż pomoc społeczna służyć będzie zaspokajaniu jego potrzeb, niezależnie od posiadanego źródła stałego dochodu i własnych wydatków, lub tez sukcesywnego gromadzenia np. niezbędnego opału. Co do zasady organ I instancji zasadnie wskazał, że osoba, która przeznacza własne zasoby finansowe na realizowanie innych potrzeb niż zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, nie może oczekiwać zastąpienia jej przez organ pomocy społecznej w zaspokojeniu tychże podstawowych potrzeb. Skarżący, jak wynika z akt sprawy (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, vide akta organu I instancji), nie jest zainteresowany innymi formami wsparcia. Należy również podzielić stanowisko organów, iż brak jest podstaw do uznania, że skarżący, mimo iż jego dochód przekracza ustawowe kryterium, na skutek szczególnych okoliczności bądź nadzwyczajnego zdarzenia losowego, znalazł się czasowo w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu pomocy na zakup środków opałowych, ponadto jak słusznie podkreślił organ skarżący nie wskazał nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających udzielenie zasiłku w celu dokonania opłat za energię elektryczną, kosztów leczenia a nadto ustawa nie przewiduje wsparcia w celu spłaty zadłużenia. Z tych powodów, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, brak jest podstaw podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pomocy społecznej I instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Na marginesie należy zaznaczyć, że ani Sąd ani organ nie mogły uwzględnić żądania skarżącego aby objąć go pomocą finansowa wynikającą z ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z dnia 20 maja 2015 r.), gdyż Sąd nie jest do tego uprawniony a także zgodnie z brzmieniem ww. ustawy takie kompetencje nie przysługują Wójtowi Gminy. Powyższa ustawa reguluje zasady nabywania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz przyznawania świadczeń z tego tytułu (art. 1), status działacza potwierdza decyzja adm. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. (art. 5). Świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną przyznaje, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej (art. 8), na określonych w tej ustawie zasadach. Należy jednocześnie stwierdzić, żaden organy administracji działają wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, przestrzegając z urzędu swojej właściwości w załatwieniu konkretnych spraw. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych weszła w życie, jak wskazał sam skarżący, dopiero 31 sierpnia 2015r. i dopiero po tej dacie zainteresowany może składać wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W przedmiotowej sprawie nie było żadnych podstaw prawnych aby organy pomocy społecznej, uwzględniały w sprawach dotyczących tej formy pomocy publicznej ewentualne przyszłe uprawnienia skarżącego, których ustalenia należy do właściwości innych organów administracji publicznej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.