II SA/Bd 859/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne postanowił: 1. oddalić wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika, 2. umorzyć postępowanie z wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. I Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako dochód wskazał dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie zaś jako wydatek podał opłaty za media w kwocie [...]zł. Zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. Z przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji wynika, że legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, uzyskuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie, według umowy najmu lokalu mieszkalnego uiszcza czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie, w świetle zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości [...] zł natomiast w 2014 r. nie uzyskał żadnego dochodu. Jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] września 2016 r. MOPS w B. wnioskodawca nie jest świadczeniobiorcą tej jednostki. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: II Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. III W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący skarży decyzję w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie będzie miał przepis art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, gdyż rozpoznanie wniosku odnośnie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne. IV Kolejną kwestią jest wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W tym przypadku również pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Podkreślenia wymaga, że niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Jednakże nie została ona w pełni przez skarżącego wyjaśniona, ponieważ z dokumentacji wynika, że skarżący pomimo, że uzyskuje dodatek mieszkaniowy to i tak jego kwota nie pokrywa wysokości czynszu za lokal mieszkalny. Poza tym z formularza PPF wynika, że ponosi opłaty za media w wysokości [...] zł miesięcznie lecz brak jest źródeł pokrycia tych wydatków. Tym bardziej, że skarżący nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej a nie ma też innych źródeł dochodu dlatego też został zobowiązany do złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczących źródeł pokrycia wydatków podanych w pkt. 11 formularza PPF, czego jednak nie uczynił. Należy uznać, że skarżący nie wykonał w pełni zobowiązania, zatem nie było możliwości dokonania całościowej oceny materiału. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). Poza tym ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie orzekający podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. V W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 249a oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.