II SA/Bd 917/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 września 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 917/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu prawa jazdy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. M., (dalej skarżący, wnioskodawca, strona), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, teściem i niepełnosprawnym pasierbem. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł (prace dorywcze skarżącego ok. [...] zł miesięcznie, [...] zł emerytura teścia, 500 Plus, [...] zł – zasiłek, pomoc MOPS, [...] zł - świadczenie opiekuńcze). Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych oraz że posiada zadłużenie. Ponadto wskazał, że ponosi stałe wydatki i zobowiązania (m. in. media, czynsz, pożyczki). Nadto skarżący podkreślił, że korzysta z pomocy materialnej rodziców. Postanowieniem dnia 12 września 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Jako podstawę prawną wskazał art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto na zdolności płatnicze skarżącego dodatkowo wskazuje fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz nie zanegował przy tym prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego, niemniej jednak ocenił, że niezrozumiałe jest dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa, oraz dlaczego te koszty wnioskodawca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza w całości i zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że wnioskodawca nie wykazał iż nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy tworzy czteroosobowa rodzina: skarżący wraz z żoną, dziecko oraz teść skarżącego. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł (prace dorywcze skarżącego ok. [...] zł miesięcznie, [...] zł emerytura teścia, 500 Plus, [...] zł – zasiłek, pomoc MOPS, [...] zł - świadczenie opiekuńcze). Skarżący zaznaczył we wniosku, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych oraz że posiada zadłużenie. Ponadto wskazał, że ponosi stałe wydatki i zobowiązania (m. in. media, czynsz, pożyczki). Nadto skarżący podkreślił, że korzysta z pomocy materialnej rodziców. Podstawowe miesięczne wydatki rodziny wynoszą około [...] zł (prąd – [...] zł, gaz [...] zł, czynsz i śmieci – [...] zł, leki żony – [...] zł, woda [...] zł, raty pożyczek [...]zł i [...] zł). W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Nie zmieniają tej oceny podniesione w sprzeciwie okoliczności. Sąd stwierdza, że zapłata wpisu w sprawie niniejszej w wysokości 200 zł leży w zasięgu jego możliwości finansowych. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazał zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jego sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie