II SA/Bd 955/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz [...] J. O. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza K., odmówił przyznania A. S. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią J. S., z uwagi na brak pokrewieństwa wnioskodawczyni z J. S. w pierwszym stopniu. Od powyższej decyzji A. S. wniosła odwołanie, w którym domagając się przyznania wnioskowanego świadczenia podkreśliła, iż jest jedyną osobą, która może zaopiekować się niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Wyjaśniła, iż osoby spokrewnione z J. S. w pierwszym stopniu nie są w stanie sprawować nad nią opieki, gdyż jej syn Z. S., będący ojcem wnioskodawczyni, pracuje zawodowo, aby utrzymać rodzinę, a jego żona zajmuje się gospodarstwem domowym, pozostałe jej dzieci tj. będący na emeryturze syn i niewidoma córka nie mieszkają wspólnie z nią. Po rozpatrzeniu w/w odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO), decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jako kpa), orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż istotą sprawy jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia właściwej kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Przytaczając treść art. 17 ust. 1a w/w ustawy, zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w stopniu pierwszym albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1, organ stwierdził że w przedmiotowej sprawie dyspozycja wskazanego przepisu nie została spełniona, ponieważ J. S. posiada dwóch synów, mogących zapewnić matce opiekę, jako że nie legitymują się oni orzeczeniem o niepełnosprawności. Jednocześnie organ wyjaśnił, że przepis art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej kro), do której odwołał się prawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określa wyraźnie kolejność obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na osobach spokrewnionych z uprawnionym w linii prostej i rodzeństwie, co powoduje że osoba, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, nie może wystąpić o alimenty do któregokolwiek spośród członków swojej rodziny zobowiązanych do alimentacji. I tak art. 129 § 1 kro rozstrzyga sytuację, kiedy uprawniony do alimentacji ma dorosłe dzieci lub/i wnuki, a także swoich rodziców lub/i dziadków. W takim przypadku najpierw powinien on dochodzić alimentów od zstępnych – kolejno dzieci, wnuków, prawnuków, a dopiero w razie niemożności ich uzyskania od nich, od wstępnych - rodziców, dziadków, pradziadków. Dlatego też, jak wskazał organ, choć odwołująca jest spokrewniona z babcią w linii prostej, to jednak jako osoba inna, niż spokrewniona w pierwszym stopniu na której ciąży obowiązek alimentacyjny, mogłaby ona otrzymać świadczenie pielęgnacyjne tyko w przypadku, gdyby nie było osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie byłaby w stanie sprawować opieki. Z uwagi na okoliczność, że w ocenie organu w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, organ skonstatował, że w aktualnym stanie prawnym nie ma możliwości przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Na powyższą decyzję A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Wyjaśniła w niej, że jej babcia J. S. ma córkę i dwóch synów, lecz żadne z nich nie może sprawować nad nią opieki. Córka i syn B. z powodu własnej niepełnosprawności, a syn Z., dlatego że pracuje zawodowa aby utrzymać 4 - osobową rodzinę. Skarżąca podkreśliła, że jej babcia ze względu na zły stan zdrowia wymaga stałej opieki którą w wymiarze 24 godzin na dobę ona jej zapewnia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podkreślił, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśniają w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie tej opieki świadczyć, niemniej w jego ocenie przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależnych od woli osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, sprawowanie opieki przez tą osobę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdza, że odpowiada ona prawu. W przedmiotowej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Zastosowanie zatem w sprawie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. powyżej). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują oni lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z przepisem art. 17 ust. 1a w/w ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny osoby wymagającej opieki, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kro. Według zaś tych ostatnich obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128), z tym że zstępni zobowiązani są przed wstępnymi, a wstępni przed rodzeństwem, a w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obciążeni są bliżsi stopniem przed dalszymi (art. 129). Należy także wskazać na przepis art. 132 kro, który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z treścią wskazanych przepisów kro koresponduje regulacja zawarta we w/w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, jedynie w sytuacji gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W ocenie Sądu w świetle przytoczonych przepisów kro, jaki i normy wyrażonej w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, albowiem pomimo że jest ona jako zstępna J. S. obciążona względem niej obowiązkiem alimentacyjnym, nie spełnia ona wynikającej z w/w przepisów przesłanki warunkującej możliwość jego uzyskania, w postaci braku pokrewieństwa z podopieczną w pierwszym stopniu, przy jednoczesnym istnieniu osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, będących w stanie sprawować opiekę. Nie ma bowiem wątpliwości, że skarżąca jest wnuczką J. S., a taka więź nie tworzy pokrewieństwa w pierwszym stopniu. Dwaj synowie zaś J. S., jako bezpośredni zstępni, są w świetle przepisów kro spokrewnienie z matką w pierwszym stopniu i nie mogą być uznani w okolicznościach niniejszej sprawy za osoby, które nie są w stanie sprawować nad nią opieki (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z akt sprawy wynika bowiem, że mieszkający z matką Z. S. pracuje zawodowo, a drugi z synów J. S. zamieszkuje oddzielnie i otrzymuje świadczenie emerytalne i pomimo różnych dolegliwości nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Okoliczności te (wykonywanie pracy zawodowej, oddzielne zamieszkiwanie) w ocenie Sądu w żaden sposób nie uzasadniają twierdzenia, że osoby te nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Zawarty w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych warunek, aby osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie była w stanie sprawować opieki oznacza bowiem, jak słusznie zauważył organ II instancji, konieczność zaistnienia przyczyn o charakterze obiektywnym, niezależnych od woli danej osoby. Przyczyny te winne więc być na tyle istotne i poważne, że dana osoba nie jest w stanie sprawować opieki, pomimo ewentualnej woli jej pełnienia. W takim obiektywnym rozumieniu wskazanego warunku, brak możliwości sprawowania opieki nad osobę tego wymagającą, może wynikać np. z niepełnosprawność czy długotrwałej ciężkiej choroby spokrewnionej w pierwszym stopniu, osoby obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślić przy tym należy, że za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, skoro podstawą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie w celu sprawowania opieki (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 267/11, publ. CBOiS, wyrok WSA w Lublinie z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 657/10, publ. Lex). W tym stanie rzeczy więc, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uniemożliwiło przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, pomimo faktycznego pełnienia przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.