II SA/Bd 966/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Decyzją z dnia ... 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Burmistrza T. z dnia ... 2011r. (znak ...) o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. P. i orzekło o przyznaniu A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. P. od dnia ... 2011 r. na czas nieokreślony, w wysokości 520 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ podał, że przyczyna odmowy świadczenia określona jako pozostawanie przez rodziców wnioskodawczyni w związku małżeńskim nie może być uznana za zasadną w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Kolegium podało także, że do czasu legitymowania się przez R. P. orzeczeniem o niepełnosprawności stwierdzającym niepełnosprawność ze wskazaniami dotyczącymi częściowej pomocy osoby drugiej w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji, konieczne jest zapewnienie opieki przez osobę uprawnioną w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z ustawą o świadczenia rodzinnych. W przypadku gdyby R. P. zostało wydane orzeczenie o niepełnosprawności bez wskazania jak w orzeczeniu z ... 2010 r., iż wymaga on co najmniej częściowej pomocy osoby drugiej w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji lub nie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawnością w ogóle po upływie terminu zakreślonego w orzeczeniu z dnia ... 2010 r. (tj. ... 2013 r.) wówczas w obu wskazanych sytuacjach obowiązek zapewnienia opieki H. P. będzie spoczywał na R. P. a nie na stronie. W związku z wygaśnięciem z mocy przepisów ustawy nowelizującej ustawę o świadczenia rodzinnych z dnia 7 grudnia 2012r. (Dz.U. z 2012r. poz. 1548) powyższej decyzji z dniem ... 2013r., A. B. złożyła ... 2013 r. wniosek o ustalenie z tytułu opieki na specjalnego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia ... 2013 r. (znak ...) Kierownik OPS w T. z upoważnienia Burmistrza T., odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, uznając że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bowiem z akt sprawy wynika, że nie była ona nigdy zatrudniona. Na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją w dnia ... 2013r. (...), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 26 listopada 2013r. sygn. akt II SA/Bd 1055/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, oddalił skargę A. B. na powyższą decyzję ostateczną. W dniu ... 2014r. A. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką H. P., w trybie przepisów ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567). W części II wniosku oznakowanej jako "ankieta służąca ustaleniu prawa do zasiłku dla opiekuna" wnioskodawczyni w pkt g zaznaczyła, że w okresie od ... 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy oraz od dnia wejścia w życie ustawy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzjami z dnia ... 2014r. Kierownik OPS w T., z upoważnienia Burmistrza T., odmówił A. B. przyznania zasiłku dla opiekuna odpowiednio za okres od ... 2013 r. do ... 2014 r. (nr ...) i za okres od ... 2014 r. na czas nieokreślony (nr ...). W uzasadnieniu obu decyzji organ wskazał, że została spełniona przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem H. P. pozostaje w związku małżeńskim z R. P., który w wymienionych okresach nie posiadał orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a więc nie została spełniona przesłanka wyjątku od reguły nie przyznawania świadczenia osobom pozostającym w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na skutek odwołania strony od powyższych decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzjami z dnia ... 2014 r. o nr ... i ..., na podstawie art. 1, art. 2 i 10 ustawy z dnia 30 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacaniu zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567) i art. 16 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, 8, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniach Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i argumentację prawną organu pierwszej instancji, uznając że decyzje są zgodne z prawem. A. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia ... 2014r. nr ... utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla opiekunów za okres od ... 2014r. na czas nieokreślony, zarzucając że decyzje są dla niej krzywdzące. Skarżąca podniosła, że wcześniej otrzymywała zasiłek dla opiekuna i opiekowała się chorymi rodzicami. Jest osobą zdrową, z decyzji jej zdaniem wynika, że osobie zdrowej nie należy się świadczenie bowiem opiekować niepełnosprawną matką ma się jej chory mąż, co strona kwestionuje. Powołując się na zaświadczenie o stanie zdrowia ojca z ...2014r., na podstawie którego wydano orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z ...2014r. o częściowej niezdolności do pracy R. P. do ...2017r., (załączone do skargi), skarżąca podnosi, ze człowiek w tak złym stanie zdrowia nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną, bowiem sam wymaga opieki osoby drugiej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn.zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd nie stwierdził przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 P.p.s.a. skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tego aktu z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie skarżąca domagała się przyznania jej zasiłku dla opiekuna w związku z utratą przez nią z dniem ... 2013 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wygaśnięcia z mocy prawa decyzji SKO w B. z dnia ... 2011 r. (.) przyznającej jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. P.. Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014, poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014r., określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem ... 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje (ust. 2): 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, według stanu prawnego obowiązującego na dzień 31 grudnia 2012 r. miał następujące brzmienie: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie w ust. 5 art. 17 ustawodawca określił przesłanki negatywne, w przypadku których zaistnienia świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, w tym jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2 lit. a). Wskazać należy, iż ustawodawca w art. 3 pkt 20 i 21 zdefiniował pojęcia "umiarkowany stopień niepełnosprawności" oraz "znaczny stopień niepełnosprawności" zatem nie są to pojęcia podlegającej dowolnej ocenie organu lub subiektywnym ocenom uprawnionych. I tak umiarkowany stopień niepełnosprawności - oznacza: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Znaczny stopień niepełnosprawności oznacza natomiast: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; Z cytowanej regulacji zatem wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to inne osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu – czyli jak w niniejszej sprawie skarżąca (córka) – mogły w stanie prawnym obowiązującym ... 2012r. ubiegać się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w przedmiotowej sprawie jest szczególnie istotne. Skarżąca A. B. ubiega się o uzyskanie świadczenia dla opiekunów z tytułu sprawowanej stałej opieki nad matką H. P. legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność bezsporna orzeczenie Komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia nr ... w C. z dnia ....1997r., o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów). W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że R. P. posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia ...2010r. do ...2013r.), a obecnie nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co przyznała skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, w cz. II "ankieta" w pkt g, gdzie zaznaczyła, iż współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem zgodzić należy się z organami obu instancji, że skarżąca nie spełniała wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji również zasiłku dla opiekuna, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad matką skarżącej spoczywa w pierwszej kolejności na jej mężu, który z woli ustawodawcy może – na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna – być zwolniony z tego obowiązku tylko w razie legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a nie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu tego jasno wynika, że dopóki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z R. P., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, mogłoby nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby mąż H. P. posiadał również orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki. Odnosząc się do twierdzenia zawartego w skardze, że skarżąca A.B. do dnia ... 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne należy wskazać, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 poz.1548) wprowadzone zostały zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych m.in. dotyczące zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem ... 2013 r. W związku z tą nową regulacją wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem ... 2013 r. Wygasła zatem również decyzja SKO z dnia ... 2011 r. przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony. W przedmiotowej sprawie należy dodatkowo zwrócić uwagę na fakt, że przedstawione orzeczenie lekarskie o stopniu niepełnosprawności wystawione przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia ... 2010 r. stwierdza, że R. P. został zaliczony do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, ze wskazaniem częściowej pomocy w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji lecz bez konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe orzeczenie zostało wydane do ... 2013 r. a więc w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji tj. ... 2014 r. a nawet w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, tj. ... 2014 r. orzeczenie to straciło już ważność i nie mogło być honorowane przez organ administracji a co za tym idzie, nie mogło być podstawą do orzekania w sprawie, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy w decyzji z ... 2014 r. (...). Dodatkowo należy zauważyć, że przedstawione Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu zaświadczenie z ... 2014 r. o stanie zdrowia R. P. dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego wydane przez lekarza prowadzącego leczenie, nie stanowi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie jest dokumentem równorzędnym. Powyższe zaświadczenie służyło jako podstawa do złożenia wniosku o świadczenie z ubezpieczenia społecznego a swojej treści obejmowało jedynie rozpoznanie choroby oraz opis przebiegu choroby i leczenia a także rokowania, nie posiadało natomiast żadnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z ww. powodów dokument ten także nie mógł być podstawą do wydania pozytywnej decyzji przez organ odwoławczy. Ponadto należy wyjaśnić znaczenie dla sprawy dwóch przedstawionych orzeczeń lekarza orzecznika ZUS, które skarżąca przedstawiła już organowi pierwszej instancji, a do których organy w żaden sposób się nie odniosły. Orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z ... 2014 r. oraz ... 2014 r. stwierdzają, że R. P. jest częściowo niezdolny do pracy (pierwsze orzeczenie wskazuje datę: do ... 2017 r., drugie: do ... 2014 r.). Mimo, że nie są to orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wystawione przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności, to na mocy art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnoprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) są traktowane na równi z orzeczeniem o niepełnosprawności i mogą stanowić podstawę do uzyskania prawa m.in. do zasiłku dla opiekuna. Jednakże, zgodnie z art. 5 pkt 3 ww. ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, a takie właśnie przedstawiła skarżąca, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (czyli stopniem niepełnosprawności najniższym w trzystopniowej ustawowej skali, niższym niż umiarkowany). Wobec powyższego przedłożone orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS nie stanowią podstawy do przyznania spornego świadczenia, skoro nie potwierdzają, że R. P. był lub jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub równorzędnym). Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi podkreślić należy, że istotą świadczeń opiekuńczych nie jest pokrycie przez państwo wszelkich kosztów związanych z obowiązkiem osób zobowiązanych do alimentacji do zapewnienia opieki ich najbliższym. Matka skarżącej H. P. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostającą w związku małżeńskim. Małżonkowie są zobowiązani do wzajemnego wsparcia i opieki, fakt że ojciec skarżącej jest osobą schorowaną z orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy nie oznacza, że jest on niezdolny do pomocy i opieki nad swoją żoną. Nadto w z wywiadu środowiskowego wynika również, że H. i R. P. posiadają także inne, poza skarżącą dzieci, tj. J. P. oraz J. P.Tak więc wszystkie te osoby mogą i winny współdziałać w opiece nad H. P., a w konsekwencji nie jest konieczna i niezbędna w tym celu rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. O ile bowiem osoby zobowiązane do alimentacji nie mogą własnym staraniem udzielić opieki winny sfinansować niezbędną w tym celu pomoc świadczoną przez inne osoby. Okoliczność, że to skarżąca w imieniu swojej rodziny przejęła na siebie większość tych obowiązków, nie może jednoznacznie skutkować oczekiwaniem, że to Państwo a nie rodzina, winna ponieść związane z tym koszty. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu, wobec czego skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlegała oddaleniu