II SA/Bd 977/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...].2016, nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał K. B. pomoc w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości, higieny i chemii gospodarczej w wys. [...] zł, na zakup witamin i minerałów w wys. [...] zł, na zakup czajnika w wys. [...] zł, na zakup skarpet i bielizny w wysokości [...] zł. Ponadto przyznał pomoc na dofinansowanie do czynszu w wys. [...] zł (płatne na konto MSM). Jednocześnie odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup żywności w postaci owoców i warzyw. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz że od 1 lutego wykonuje on prace społecznie–użyteczne. Jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc tj. w [...] 2016 r., był dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł, dodatek energetyczny w wys. [...] zł oraz zasiłek okresowy w wys. [...] zł. W związku z czym jego łączny dochód w omawianym miesiącu wyniósł [...] zł, pry kryterium dochodowym wynoszącym dla niego [...] zł. Oznacza to, że wnioskodawca spełnia warunek z art. 7 ustawy o pomocy społecznej – ubóstwo i bezrobocie, a także z art. 8 tejże ustawy – kryterium dochodowe. Mimo tego organ nie znalazł podstaw do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w postaci owoców i warzyw, uzasadniając swoją odmowę ograniczonymi środkami pieniężnymi i związanym z tym brakiem możliwości zaspakajania wszystkich potrzeb wnioskodawców. Prezydent zwrócił uwagę, że wnioskodawca jest objęty pomocą w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wys. [...] zł miesięcznie oraz w formie żywności w ramach programu FEAD w roku 2015/2016. Dodał, że wnioskodawca jest osobą młodą, sprawną fizycznie i może podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową i w ten sposób uzyskać środki finansowe na zabezpieczenie swoich rosnących potrzeb. Organ zauważył też, że wnioskodawca od 2011 r. korzysta ze stałej, systematycznej pomocy MOPR. Ponadto Prezydent odnosząc się do sytuacji finansowej Ośrodka wskazał, że na dzień [...].2016 r. rozdysponowano na realizację zasiłków celowych i pomocy w naturze [...] % rocznego budżetu (tj. [...] zł). W odwołaniu od powyższej decyzji K. B. zakwestionował kwotę przyznanej mu pomocy finansowej. Wskazał, że [...] zł miesięcznie jest zbyt niską kwotą na zakup artykułów żywnościowych i posiłek. Uznał również za niedopuszczalne powoływanie się na jego młody wiek i dobry stan zdrowia jako na argumenty uzasadniające odmowę przyznania mu wnioskowanego zasiłku. Dodał, że nie ma wpływu na decyzje pracodawców, u których szuka zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że budżet Ośrodka Pomocy Rodzinie wymusza miarkowanie udzielonej pomocy. Podniósł, że pomoc społeczna powinna być w pierwszej kolejności kierowana do tych, u których wystąpiły obiektywne przeszkody, powodujące, że same nie są w stanie sobie poradzić. Są to przede wszystkim osoby w podeszłym wieku, samotne, schorowane, niemogące podjąć żadnej pracy ani nie dysponujące żadnym majątkiem. Organ odwoławczy wywiódł w związku z tym, ze osoba młoda, jak odwołując się, powinna w pierwszej kolejności wykorzystywać własnej możliwości by podjąć pracę, decydując się na prace dorywcze, których w sezonie letnim nie brakuje. Wskazał, że sytuacja odwołującego się jest stabilna w tym sensie, że w ramach realizacji kontraktu socjalnego pracował on dorywczo od lutego do kwietnia 2016 r. Aktualnie natomiast znowu pozostaje bierny zawodowo i oczekuje zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb ze środków pomocy społecznej. Mając na względzie ograniczenia budżetowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], jak również cel pomocy społecznej, w ocenie organu II instancji, nie jest to ani możliwe, ani uzasadnione. Kolegium podniosło, że odwołujący się w pierwszej kolejności powinien zostać objęty pozafinansową pomocą społeczną, zmierzającą przede wszystkim do jego większej i realnej aktywności zawodowej. Pomoc społeczna powinna mieć bowiem charakter interwencyjny i zaradczy, nie można czynić z niej stałego źródła dochodu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję K. B. stwierdził, że jego potrzeby zostały zlekceważone przez SKO. Wskazał, że nie ma wpływu na swoją sytuację materialną – na brak pracy. W jego ocenie z uwagi na postawę pracodawców, nierealne jest oczekiwanie, ze podejmie jakąkolwiek pracę. Wskazał też, że nie zgłasza do Ośrodka po pomoc na zaspokojenie każdej potrzeby życiowej a tylko tych pilnych. Skarżący podniósł, ze przyznania mu pomoc jest zbyt skromna. Dostaje zaledwie [...] zł miesięcznie na artykuły żywnościowe. Zakwestionował przy tym powoływanie się przez organy obu instancji na ograniczenia budżetowe Ośrodka, wskazując, że Prezydent Miasta powinien przeznaczać więcej pieniędzy na pomoc społeczną. W ocenie skarżącego decyzja Kolegium powinna zostać unieważniona, bowiem brak w niej przedstawienia faktycznej sytuacji skarżącego, nie wynikają z niej realne sposoby na poprawę sytuacji skarżącego przez organy pomocy społecznej, a użyta w niej argumentacja jest wadliwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, mającym wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą oceny działania organów administracji publicznej w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.Dz. U z 2016 r., poz. 930). Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podstawowym celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z ust. 3 tegoż przepisu rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast w myśl ust. 4 omawianego przepisu, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego. Ten rodzaj świadczenia został uregulowany w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i to w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest spełnienie kryterium dochodowego, które w przypadku skarżącego, jako osoby samotnie gospodarującej, wynosiło 634 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Od 1 lutego 2016 r. jest zatrudniony w ramach prac społecznie użytecznych, a jego dochód, na który składa się dodatek mieszkaniowy, dodatek energetyczny oraz zasiłek okresowy wynosi [...] zł miesięcznie. Nie budzi zatem wątpliwość, że skarżący spełniał przesłanki do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Nie oznacza to jednak, że organ był zobligowany do przyznania skarżącemu świadczenia. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma bowiem charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dodać należy, że organ administracji, działając w ramach uznania administracyjnego, odmawiając przyznania świadczenia w żądanej wysokości m.in. z uwagi na ograniczone środki pieniężne, nie jest zobowiązany do precyzyjnego przedstawiania w uzasadnieniu decyzji swoich możliwości finansowych (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. I OSK 1353/09, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 116/10 oraz wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 107/11). Obowiązek taki nie wynika bowiem ani z przepisów ustawy o pomocy społecznej, ani też z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może bowiem sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż byłaby sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej Należy również podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, nie może wykraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów orzekających i określać wysokości przyznawanej pomocy w tych przypadkach, które ustawodawca pozostawił uznaniu organów. Tylko one dysponują środkami finansowymi i w zależności od ich wielkości mogą udzielać świadczeń (por. NSA wyrok z dnia 21,12.2001 r. spr. o sygn. I SA 1547/01 Lex nr 80662) W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy administracji przekonująco uzasadniły potrzebę udzielenia pomocy skarżącemu w rozmiarze zaspokajającym jedynie w części jego potrzeby. Zawartość akt administracyjnych sprawy potwierdza argumentację organów obu instancji o ograniczeniach finansowych organu I instancji - braku możliwości zaspokojenie potrzeb wszystkich osób zgłaszających się do Miejskiego Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] o pomoc społeczną. Jak wynika z wyjaśnień Ośrodka, w 2016 r. dysponował on kwotą [...]zł z przeznaczeniem na realizację pomocy w rozdziale "zasiłki i pomoc w naturze, z której to kwoty, na dzień [...].2016 r. wydano już łącznie kwotę [...]zł, co stanowi około [...] % środków przeznaczonych na realizację powyższego zadania w 2016 r. Istotna jest również okoliczność, że skarżący objęty jest stałą opieka pomocy społecznej od 2011 r. i po za przyznanym zasiłkiem okresowym i otrzymywanymi regularnie zasiłkami celowymi otrzymuje pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w formie żywności w ramach programu FEAD w roku 2015/2016. Zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że ograniczenia budżetowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i fakt ciągłego, wieloletniego korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej stanowią argumenty uzasadniające przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w kwocie niezaspokajającej całości jego potrzeb. Udzielenie pomocy w żądanym przez stronę rozmiarze prowadzić mogłoby bowiem do uniemożliwienia udzielenia pomocy innym uprawnionym, często znajdującym się w trudniejszej sytuacji życiowej niż skarżący (w podeszłym wieku, chorym czy niedołężnym). W tych okolicznościach stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który mógłby skutkować jej uchyleniem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną.