II SA/Bd 996/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Wojewody K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata E. G. 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy B., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu K. L. wraz z dziećmi – D. L. i D. T. z pobytu stałego w B. przy ul. [..]. Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało z wniosku P. L. będącego właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a decyzja wydana została po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji. Podczas prowadzonego postępowania administracyjnego K. L., zamieszkująca w tym czasie w B. przy ul. [..], stanowczo odmówiła wymeldowania się z lokalu przy ul. [...] wskazując, iż nie zamieszkuje pod tym adresem, ponieważ właściciel pozbawił ją możliwości korzystania z wody i prądu, stwierdzając jednocześnie, iż lokal, o którym mowa, nie nadaje się do zamieszkania z uwagi na warunki w nim panujące. Powyższe potwierdził właściciel nieruchomości wskazując, iż stan budynku zagraża życiu mieszkających w nim osób, wobec czego budynek ów przeznaczony jest do rozbiórki. Fatalny stan techniczny budynku potwierdziły oględziny przeprowadzone w dniu 17 lutego 2010 r. Kolejne oględziny przeprowadzone podczas ponownego rozpoznawania sprawy przez organ pierwszej instancji w dniu 12 maja 2010 r. wykazały dalsze pogorszenie stanu budynku, który, zdaniem organu, nie nadawał się już tym samym do zamieszkania. Zdaniem organu osoby zameldowane pod adresem ul. [...] w B. zainteresowane są jedynie utrzymaniem zameldowania w spornym lokalu, nie zaś faktycznym w nim zamieszkiwaniem. Organ stwierdził również, iż K. L. wraz z dziećmi twierdząc, iż nie opuścili lokalu dobrowolnie, tylko z uwagi na jego zły stan techniczny, nie powzięli żadnych starań, aby sporny lokal doprowadzić do stanu, który nie stanowiłby zagrożenia dla życia przebywających w nim osób. Wskazano ponadto, iż K. L. wraz z dziećmi skoncentrowali swoje interesy życiowe w innym miejscu, w związku z czym ośrodkiem koncentracji ich życia przestał być sporny lokal. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż powrót do miejsca zameldowania jest niemożliwy z uwagi na to, że sporny budynek już nie istnieje. K. L. we wniesionym od w/w decyzji odwołaniu podniosła, iż jest samotną matką wychowującą dwójkę dzieci, które zamieszkują wraz z nią. Zarówno odwołująca się, jak i jej córka są osobami chorymi. Stwierdziła również, iż nie jest prawdą, że nie podejmowane były żadne działania w celu poprawy stanu technicznego budynku, ponieważ wielokrotnie były wykonywane w nim remonty. Odwołująca się oświadczyła również, iż nie stać jej na ponoszenie kosztów wynajmu mieszkania i że ze spornego lokalu wymelduje się sama, gdy otrzyma obiecane jej mieszkanie socjalne. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wskazał organ odwoławczy, sporny budynek jest w trakcie rozbiórki - w jego wnętrzu znajduje się gruz, wyburzone są ścianki działowe, brak okien, z sufitu zwisają odłączone przewody elektryczne. Odwołująca się wraz z dziećmi zamieszkuje natomiast przy ul. [...] w B., gdzie skoncentrowane jest ich całe życie rodzinne i sprawy bytowe. Rozbiórka budynku, na przeprowadzenie której właściciel zgodę otrzymał już w 1991 r., opóźniona została z uwagi na fakt zamieszkiwania w nim ludzi. Powołując się na przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewoda wskazał, że wymeldowaniu podlega osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobyt stały natomiast w świetle przepisów w/w ustawy stanowi zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W niniejszej natomiast sprawie odwołująca się wraz z dziećmi opuścili lokal, pod adresem którego byli zameldowani, przenosząc ośrodek swoich spraw życiowych w zupełnie inne miejsce. Podkreślenia wymaga okoliczność, że sporny lokal nie nadaje się do zamieszkania, a odwołująca się wraz z dziećmi oczekują na wynajęcie im przez gminę lokalu mieszkalnego. Skargę na powyższą decyzję wniosła K. L., podnosząc w niej te same argumenty, które uprzednio zawarła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda K. wniósł o jej oddalenie, wskazując na bezzasadność zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ decyzja stanowiąca przedmiot zaskarżenia nie zawiera wad skutkujących koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanej w niniejszej sprawie decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej określana jako ustawa, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Interpretacja powyższej normy sprowadza się do przyjęcia, że dla dokonania czynności wymeldowania istotny jest fakt opuszczenia przez osobę zameldowaną dotychczasowego miejsca pobytu. W świetle utrwalonego już orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że o spełnieniu przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub tymczasowego, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy, można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. O opuszczeniu danego lokalu świadczy nie tylko faktyczne nieprzebywanie pod określonym adresem, ale także zamiar jego opuszczenia, połączony z przeniesieniem ośrodka swych interesów osobistych w miejsce zupełnie inne. Należy przy tym podkreślić, że zamiar osoby opuszczającej lokal oceniać należy w sposób obiektywny, z uwzględnieniem, ale nie w wyłącznym oparciu o same twierdzenia osoby opuszczającej lokal. Jak stanowi art. 6 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Obie te przesłanki, na podstawie których oceniać można miejsce pobytu stałego osoby, winny być spełnione łącznie. Nie jest zatem pobytem stałym osoby miejsce, co do przebywania w którym osoba ta przejawia wyłącznie zamiar przebywania, gdy tymczasem obiektywne okoliczności wskazują, że ośrodek życia tej osoby skoncentrowany jest w zupełnie innym miejscu. Ocena powyższych przesłanek należy do organu administracyjnego dokonującego czynności wymeldowania, a zadaniem sądu w niniejszej sprawie było zbadanie, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącej wraz z dziećmi z miejsca pobytu stałego znajdującego się przy ul. [...] w B. Oceniając zatem czynności dokonane w niniejszym postępowaniu administracyjnym przez organy pierwszej i drugiej instancji uznać należy, iż działania te przeprowadzone zostały zgodnie zarówno z przepisami prawa materialnego mającymi zastosowanie w niniejszej sprawie, jak i z przepisami procedury, a także z zasadami postępowania ujętymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Organy bowiem w sposób wyczerpujący dokonały zebrania materiału dowodowego, a następnie materiał ten został w należyty sposób oceniony w kontekście wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, co doprowadziło do prawidłowych ustaleń. W związku z powyższym uznać należy, iż w niniejszej sprawie słusznie doszło do wymeldowania osób z miejsca pobytu stałego z uwagi na opuszczenie przez skarżącą i jej dzieci lokalu w sposób trwały i – co również należy przyjąć – dobrowolny. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w spornym budynku, należącym do brata byłego męża skarżącej, zamieszkiwała najpierw wraz z mężem, a po rozwodzie – wyłącznie z dziećmi. Przedmiotowy budynek już od 1991 r. przeznaczony został do rozbiórki z uwagi na to, że grożąc zawaleniem stanowił zagrożenie dla zdrowia i życia przebywających w nim osób. Powyższą okoliczność potwierdzają protokoły oględzin przeprowadzonych w dniach 17 lutego 2010 r. i 12 maja 2010 r. Z protokołów tych wynika m.in., że "Stan budynku jest tragiczny, dach nad wejściem (wewnątrz) jest zawalony, co zagraża życiu ludzi. Do pozostałych pomieszczeń nie można było wejść z powodu braku klamek w drzwiach, drzwi są na stałe zamknięte" oraz, że "Budynek gospodarczy [...] jest w trakcie prac rozbiórkowych, tj. bez okien, wyburzone ściany działowe, bez posadzek. W pomieszczeniach znajduje się gruz. Całkowicie rozebrany – wyburzony jest przedsionek budynku. Widoczne są przewody elektryczne, prąd jest odłączony inne media zostały również odłączone. W budynku nie ma możliwości przebywania osób, gdyż grozi to niebezpieczeństwem." Jak wynika natomiast z protokołu rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...], obecna podczas rozprawy skarżąca oświadczyła, iż miejsce pobytu stałego opuściła na przełomie lipca i sierpnia 2009 r. z uwagi na brak warunków do mieszkania, tj. brak prądu i wody, zagrzybienie mieszkania oraz zarwane podłogi. Od tego czasu skarżąca wraz z dziećmi przebywała najpierw przy ul. [..] w B., a następnie w tej samej miejscowości przy ul. [...], gdzie od dłuższego czasu znajduje się miejsce, w którym praktycznie skoncentrowała swoje życie osobiste. W wyroku z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. W takiej sytuacji w wyniku podjętych we właściwym czasie środków prawnych może nastąpić powrót do lokalu. Nie ma to zastosowania w przypadku złego stanu technicznego budynku, który jest faktem obiektywnym, wynikającym z wielu uwarunkowań, w tym często z zaniedbań jego właściciela. Taka okoliczność nie może być zaliczona do działań pozbawiających cech dobrowolności opuszczenie lokalu. Prace remontowe budynku uniemożliwiające zamieszkanie w nim mogą trwać nawet lata, a w przedmiotowej sprawie skutkiem złego stanu technicznego budynku była jego rozbiórka. Zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną niemającą związku z tytułem prawnym do lokalu, która ma zapewnić zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Skoro skarżąca nie przebywa w przedmiotowym budynku, opuściła go dobrowolnie, przebywa w innym lokalu od 2009 r., to prawidłowo organ uznał, że jej wymeldowanie jest zasadne. Zwrócić uwagę należy, iż w świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy, skarżąca została niejako zmuszona sytuacją życiową i okolicznościami zewnętrznymi do opuszczenia miejsca pobytu stałego, co jednak nie wyklucza tego, że ostatecznie opuściła to miejsce dobrowolnie. W sytuacji bowiem, w której opuszczenie lokalu nie może być uznane za całkowicie dobrowolne, osoba, która zmuszona została do opuszczenia lokalu, winna podjąć przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu. Jak wskazał Naczelny sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 281/09 (LEX nr 597521), przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Takim środkiem prawnym jest między innymi, choć nie wyłącznie, skorzystanie we właściwym czasie z możliwości wytoczenia powództwa posesoryjnego do sądu powszechnego (art. 344 kodeksu cywilnego). Analogiczna sytuacja występuje wówczas, gdy skarżący wprawdzie skorzystał z takich środków prawnych, ale nie odniosły one zamierzonego skutku. W niniejszej sprawie skarżąca nie skorzystała z żadnych środków umożliwiających jej powrót do lokalu. Biorąc zatem pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, iż skarżąca oraz jej dzieci opuścili miejsce pobytu stałego w 2009 r. i w ciągu dwóch lat do niego nie powrócili. Na powyższą okoliczność wpływ przede wszystkim ma fakt, że sporny budynek od dnia opuszczenia go był w trakcie rozbiórki, aż do całkowitego wyburzenia. Powyższe oznacza, iż powrót pod dawny adres jest dla skarżącej bezsprzecznie niemożliwy, w związku z czym uznać należy, że opuściła ona miejsce pobytu stałego w sposób trwały i – co przyjęto uprzednio – dobrowolny, sama bowiem uznała, iż przebywanie w tym lokalu stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkających w nim osób. W następstwie opuszczenia miejsca pobytu stałego skarżąca skoncentrowała swe interesy życiowe w zupełnie innym miejscu, obecnie jest to ul. [...] w B. Należy zwrócić uwagę na to, że samo deklarowanie przez skarżącą zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu nie może być podstawą do uznania, iż jest to miejsce jej faktycznego pobytu, szczególnie w świetle obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizację tego zamierzenia, takich jak rozbiórka spornego budynku, czy wcześniej jego zły stan techniczny. Zameldowanie oraz wymeldowanie jest czynnością materialno-techniczną, realizowaną dla potrzeb ewidencji ludności. Podstawowym kryterium natomiast z punktu widzenia ewidencji ludności jest przebywanie i koncentrowanie swoich interesów osobistych w określonym miejscu. Utrzymywanie zameldowania skarżącej w budynku przy ul. [..] w B. byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej, zatem stanu niezgodnego z rzeczywistością, tym bardziej że miejsce zameldowania w istocie przestało istnieć. Zameldowanie – co również istotne z punktu widzenia skarżącej – nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, wymeldowanie natomiast nie jest synonimem utraty uprawnień. Reasumując, skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem w świetle zgromadzonego przez organy materiału dowodowego uznać należało, iż dokonały one właściwej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i prawidłowo orzekły o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego, skarżąca bowiem opuściła sporny lokal w sposób trwały, a opuszczenie to nie zostało spowodowane bezprawnym działaniem osób trzecich. Z uwagi na powyższe uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy oraz z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).