II SAB/Bd 206/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w dniu 2 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.R. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie wydania rozstrzygnięcia o wszczęciu postępowania dotyczącego przyznania odszkodowania za poniesioną szkodę na skutek wydania decyzji postanawia odrzucić skargę. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił R.R. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora ZUS Oddział w [...] z dnia [...].11.2006 r., [...].03.2007 r., [...].04.2007 r., [...].05.2007 r., [...].01.2008 r., [...].03.2008 r., [...].01.2009 r., [...].03.2009 r., [...].04.2009 r., [...].05.2009 r., [...].10.2009 r., [...].11.2009 r., [...].12.2009 r., [...].09.2010 r., [...].10.2010 r., [...].12.2010 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 "a" ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do postępowań zakończonych decyzją w przedmiocie ustalenia wysokości i prawa do świadczenia emerytalnego nie stosuje się zasad stwierdzania ich nieważności uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Pouczono jednocześnie skarżącego o przysługującym mu prawie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. R.R. wniósł od powyższego postanowienia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżone postanowienie mocy z identyczną jak wskazana w nim argumentacją. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 83a ust. 2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże zasady tej nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent ich wysokości Skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] złożył do sądu administracyjnego R.R. wywodząc, że jego wniosek z dnia [...] stycznia 2013 r. o ponowne rozpoznanie sprawy nie został rozpatrzony.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Przedmiotem skargi jest bezczynność organu ZUS polegające na nie rozpoznaniu wniosku z dnia 30 stycznia 2013 r. o ponowne rozpoznanie sprawy odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Zdaniem Sądu tak ustalony przedmiot sprawy pozostaje poza właściwością sądów administracyjnych. Analiza przepisów Rozdziału 8 "Obowiązki ubezpieczonych oraz tryb odwoławczy" ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej powoływana jako u.s.u.s., dowodzi że ustawodawca w powołanym akcie prawnym kompleksowo uregulował procedurę zaskarżania decyzji dotyczących świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Obowiązuje w niej generalna zasada, że w tego rodzaju sprawach regułą jest zaskarżanie decyzji (lub bezczynności organu) do sądu powszechnego. Wynika to z art. 83 ust. 2 i 3 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 2) oraz odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (ust. 3). Wyjątkiem są decyzje wymienione w art. 83 ust. 4 tej ustawy tj. przyznające lub odmawiające świadczenia w drodze wyjątku, decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, od których nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, ale prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Wówczas do tego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Powyżej opisanej, podstawowej reguły zaskarżania decyzji w przedmiocie świadczeń emerytalno – rentowych do sądu powszechnego nie zmienia przepis art. 83 "a" u.s.u.s. W jego ustępie 1. uregulowano zasady przeliczania wysokości świadczeń stwierdzonych ostateczną decyzją, natomiast w ustępie 2. przyjęto swoiste rozwiązanie dotyczące uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznych Zakładu, niezaskarżonych odwołaniem do sądu, które polega na stosowaniu w tych sprawach (określonych w ust. 2) przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozstrzygając występujące w orzecznictwie sądów powszechnych i sądów administracyjnych wątpliwości dotyczące dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym w zakresie spraw uregulowanych w art. 83 "a" ust. 2 u.s.u.s. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. w sprawie I UZP 3/10 przyjął, że "Od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych". Regule tej nadano moc zasady prawnej (OSNP 2011/17-18/233). Wyjaśniono w uzasadnieniu wskazanej uchwały, że "Analiza językowo-logiczna i funkcjonalna systemu prawnego postępowania w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie uzasadniają tezy, że postępowanie odwoławcze od decyzji Zakładu wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy systemowej jest tak istotowo odmienne od zwykłego postępowania odwoławczego w tych sprawach, że zachodzi potrzeba wyłączenia drogi sądowej przed sądami ubezpieczeń społecznych". Powyższe stanowisko zostało zaakceptowane przez sądy administracyjne, o czym świadczą postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., I OSK 245/12 oraz z dnia 23 maja 2012 r., I OSK 1006/11 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Reasumując stwierdzić trzeba ukształtowanie się jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którą od decyzji ostatecznych ZUS wydanych w przedmiocie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 83 "a" ust. 2 u.s.u.s. przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Powyższe rozważania są niezbędne dla wyjaśnienia sytuacji prawnej zaistniałej w sprawie niniejszej, w której zaskarżona została bezczynność organu ZUS polegająca na nie rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. W tej materii przede wszystkim zauważyć należy, że zgodnie z art. 83 "a" ust. 4 u.s.u.s. przepisów ustępów 1 – 3 tego artykułu nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Inaczej rzecz ujmując przepis art. 83 "a" ust. 4 u.s.u.s. w ogóle wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez skarżącego decyzji w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytury, co wynika z uzasadnienia postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z tego też powodu organ odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego. Jak trafnie stwierdził NSA w sprawie I OSK 1006/11 "brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w przedmiocie środków zaskarżenia orzeczeń formalnych wydawanych w pierwszym etapie postępowania nadzwyczajnego oraz orzeczeń merytorycznych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Oznacza to, że orzeczenie w przedmiocie świadczenia emerytowano – rentowego, do których należy zaliczyć również postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ponownym ustaleniu emerytury wydanej na podstawie art. 83 "a" ust. 1 u.s.u.s., może być zaskarżone wyłącznie przez wniesienie odwołania do sądu powszechnego. Ten tryb zaskarżenia wynika bowiem wprost z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Stąd też należało ocenić, że skarga złożona w sprawie niniejszej jest niedopuszczalna. Zdaniem Sądu brak właściwości sądu administracyjnego w uregulowanych w u.s.u.s. sprawach dotyczących świadczeń emerytalno – rentowych nie ogranicza się tylko do postępowań nadzwyczajnych wszczętych w określonym trybie (na wniosek, z urzędu) i dotyczących decyzji w przedmiocie świadczeń emerytalno - rentowych. Jest to generalny brak właściwości sądownictwa administracyjnego w tych sprawach, co wynika także ze sformułowanej w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. zasady wyłącznej właściwości sądów powszechnych w sprawach odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe nie dotyczy tylko spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który to przypadek nie zachodzi w niniejszym postępowaniu. Na marginesie Sąd zauważył, że wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r. o ponowne rozpoznanie sprawy winien być skierowany zgodnie z pouczeniem zawartym w postanowieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] stycznia 2013r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mając na uwadze brak właściwości sądu administracyjnego w sprawie niniejszej na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.