II SO/Bd 20/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt II SO/Bd 20/17 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 31 października 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oświadczyła, że nie posiada przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni wskazała także, że zgromadziła oszczędności w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawczyni poinformowała, że jej miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wynoszą [...] zł (podstawowe opłaty, wyżywienie, środki higieny). Postanowieniem dnia 7 listopada 2017r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza w całości: zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oświadczyła, że nie posiada przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni wskazała także, że zgromadziła oszczędności w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawczyni poinformowała, że jej miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wynoszą [...] zł (podstawowe opłaty, wyżywienie, środki higieny). W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącej słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy, o co ubiegają się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazali zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżących do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem ich sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Ponadto prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wnioskując zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżący powinni wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Domaganie się przez skarżących, by koszty zainicjowanego przez nich postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącej drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie są wystarczające dla przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.