SA/Bd 3277/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz, Sędziowie Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska, Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.), Protokolant Anna Krenz, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła oddala skargę SA/Bd 3277/03 UZASADNIENIE A. C. w dniu 10 kwietnia 2003 r. dokonał w Oddziale Celnym w B. zgłoszenia celnego samochodu marki Volkswagen Polo, którego wartość, stosownie do załączonej umowy sprzedaży, określił na kwotę [...]. Wraz ze zgłoszeniem celnym skarżący złożył wniosek o zwolnienie pojazdu, jako mienia przesiedleńczego, z należności celnych. Do wniosku zostało załączone zaświadczenie Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej w D. z dnia 26 lutego 2003 r. potwierdzające, iż od dnia 13 marca 2002 r. skarżący przebywał w S. za zgodą miejscowych władz i zakończy pobyt w tym kraju w dniu 14 marca 2003 r. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego w T. uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe, określił kwotę cła w wysokości [...] oraz odmówił zwolnienia od cła na podstawie art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego. W wyniku złożonego przez stronę odwołania Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy. Dyrektor podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji co do okresu przebywania skarżącego w S. tj. iż okres ten zakończył się w dniu 14 marca 2003 r. Uznał przy tym, że na ustalenie to nie ma wpływu przedłożone w toku postępowania odwoławczego zaświadczenie dowódcy Polskiego Kontyngentu Wojskowego [...] informujące, iż skarżący pełnił służbę w S. w dniach 13 marca 2002 r. - 14 marca 2003, a rejon misji opuścił dopiero 16 marca 2003 r., ponieważ stosownie do wymagań § 3 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 grudnia 2001 r. w sprawie zwolnienia od cła rzeczy osobistego użytku niektórych osób fizycznych jedynym dokumentem pozwalającym organom celnym na ustalenie czasu pobytu strony za granicą jest zaświadczenie polskiego konsula. Dyrektor w ślad za Naczelnikiem Urzędu Celnego ustalił także, że sprowadzony do Polski samochód marki Volkswagen Polo został zakupiony w dniu 16 marca 2003 r. w D. [...], tj. po upuszczeniu przez skarżącego miejsca pobytu w S. Dokonując analizy przepisu art. 1904 § 1 Kodeksu celnego oraz § 5 ww. rozporządzenia Dyrektor Izby stwierdził, iż w przypadku sprowadzania samochodu przez osobę fizyczną przybywającą na polski obszar celny na pobyt stały lub powracającej z czasowego pobytu za granicą konieczne jest spełnienie trzech warunków dla dokonania zwolnienia od cła tj.: – użytkowanie auta w miejscu poprzedniego pobytu za granicą, – użytkowanie musi mieć miejsce przed datą zakończenia pobytu za granicą, – użytkowanie powinno obejmować okres co najmniej 6 miesięcy. W sytuacji, kiedy prawo kraju pobytu przesiedlającej się osoby ogranicza możliwość rejestracji prywatnych środków transportu bądź wprowadza warunki konstrukcyjne lub techniczne znacząco różniące się od obowiązujących w Rzeczpospolitej Polskiej, według Dyrektora nie stosuje się jedynie trzeciego z powyższych wymogów, pozostałe zaś muszą być spełnione. Ponieważ skarżący nie spełnił tych warunków zasadne było odmówienie mu prawa do zwolnienia. Ustosunkowując się zaś do podniesionego w odwołaniu zarzutu niewłaściwej interpretacji przepisu art. 1904 Kodeksu celnego poprzez błędne przyjęcie, że nie miałby on dawać podstaw do zwolnienia od cła samochodu zakupionego w drodze powrotnej z kraju, w którym istnieją nie tylko ograniczenia co do rejestracji prywatnych samochodów, ale nawet co do jego zakupu, Dyrektor zwrócił uwagę, iż wykształcona w wyniku orzecznictwa NSA instytucja "drogi powrotnej" dająca możliwość zwolnienia od cła samochodu zakupionego w drodze powrotnej istniała przed nowelizacją Kodeksu celnego, obejmującą m.in. art. 190. Po nowelizacji instytucja ta nie została uwzględniona w art. 1904 Kodeksu. Przyjęcie zaś argumentacji strony, doprowadziłoby do sytuacji, w której z instytucji "drogi powrotnej" mogłyby skorzystać jedynie osoby które przebywały w krajach o ograniczonej możliwości rejestracji prywatnych środków transportu. Natomiast osoby, które przesiedlały się z krajów, które dopuszczają możliwość rejestracji prywatnych środków transportu przez cudzoziemców nigdy nie mogłyby skorzystać z instytucji "drogi powrotnej", ponieważ obowiązane są wykazać 6-cio miesięczne użytkowanie pojazdu przed zakończeniem pobytu. Zdaniem Dyrektora zaakceptowanie takiego stanu rzeczy byłoby nierównym traktowaniem stron postępowania. Organ odwoławczy powołując się na art. 23 § 7 Kodeksu celnego podzielił także stanowisko organu I instancji co do niemożności ustalenia wartości celnej sprowadzonego pojazdu w oparciu o podaną przez skarżącego wartość transakcyjną ze względu na stwierdzenie na podstawie katalogu "S." nr 4 z 2003 r., iż w N. wartość rynkowa zakupionego pojazdu jest znacząco wyższa od wartości samochodu deklarowanej przez stronę. Zwrócił przy tym uwagę, iż wbrew temu co zarzucała strona w odwołaniu nie jest kwestionowana wiarygodność (autentyczność) samego dokumentu zakupu samochodu, ale zakwestionowano wiarygodność materialną tj. wiarygodność podanej w tym dokumencie ceny transakcyjnej. Po analizie poszczególnych metod ustalania wartości celnej opisanych w art. 25 – 29 Kodeksu celnego Dyrektor doszedł do wniosku, iż jedyną właściwą metodą w przedmiotowej sprawie jest uregulowana w art. 29 tzw. metoda ostatniej szansy polegająca na ustaleniu wartości celnej na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym, z zastosowaniem odpowiednich środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r. oraz przepisów tytułu II działu III Kodeksu. Powołując się na zalecenia Komitetu Technicznego Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej Dyrektor stwierdził, iż w metodzie ostatniej szansy w celu ustalenia wartości celnej możliwe jest korzystanie z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism podających bieżące ceny na rynku importu. Katalogi te podają ceny uśrednione i jednocześnie zbliżone do cen transakcyjnych, dotyczących modelowego auta, charakteryzującego się poprawnym stanem technicznym, wyposażonego standardowo, o przebiegu zgodnym ze średnim w swojej klasie, którego opony wykazują 50 % stopień zużycia. Biorąc za punkt wyjścia podaną w katalogu cenę samochodu tej samej marki, posiadającego te same parametry techniczne oraz wyprodukowanego w tym samym roku co towar będący przedmiotem importu, dokonano szczegółowej kalkulacji polegającej na odliczeniu od wartości bazowej procentowego udziału podatku VAT i akcyzy i tak skalkulowaną wartość uznano za wartość celną sprowadzonego pojazdu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów celnych I i II instancji zarzucając, iż zawierają one błędne ustalenie faktyczne w kwestii jego czasu pobytu na B. tzn. nie uwzględniają, że faktycznie przebywał tam do dnia 16 marca 2003 r. Strona potwierdziła przy tym, iż importowany samochód został zakupiony w N. w dniu 16 marca 2003 r., w drodze powrotnej do Polski. Skarżący zwrócił też uwagę, iż zakupując samochód w N. był przekonany, że uzyska zwolnienie od opłat granicznych, wobec czego nie miał żadnych powodów, aby posługiwać się umową zawierającą nieprawdziwe dane o wartości zakupionego auta. Organ zaś podważając podaną w umowie sprzedaży wartość transakcji uczynił to w oderwaniu od faktów, opierając się jedynie na tabeli zawierającej teoretyczne dane, bez powołania się na okoliczności świadczące o nieuczciwości kontrahentów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w skażonej decyzji jak też przedstawioną w niej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż skarżona decyzja nie narusza prawa. Istota sporu sprowadza się do rozważenia, czy w świetle art. 1904 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny możliwe jest zwolnienie od cła samochodu osoby powracającej z zagranicy, jeżeli samochód ten został nabyty był poza krajem, w którym przebywała ta osoba przed zmianą miejsca pobytu, a także czy organy celne prawidłowo zakwestionowały wartość towaru podaną w umowie przedstawionej przez skarżącego. W pierwszej z rozważanych kwestii słusznie organy celne zwróciły uwagę na różnicę pomiędzy stanem prawnym istniejącym pod rządami nie obowiązującego już przepisu art. 190 Kodeksu celnego a stanem wynikłym z obowiązującego w momencie rozstrzygania przez organy celne przepisu art. 1904 tegoż Kodeksu. Wskazany art. 190 w § 1 pkt 6 lit a) przed jego uchyleniem przez art. 1 pkt 57 lit. a) z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny i ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 12, poz. 92) przewidywał zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie osoby fizycznej, będącej w rozumieniu przepisów prawa dewizowego osobą krajową, przebywającej czasowo za granicą za zgodą władz kraju pobytu przez co najmniej 1 rok, które służyły tej osobie do użytku osobistego lub domowego, z zastrzeżeniem ich nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dopuszczenia do obrotu. Natomiast przepis art. 1904 Kodeksu wprowadza możliwość zwolnienia od cła rzeczy osobistego użytku osoby fizycznej, przybywającej na polski obszar celny na pobyt stały lub powracającej z czasowego pobytu za granicą, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki: 1) rzeczy służyły osobistemu użytkowi tej osoby w miejscu poprzedniego pobytu za granicą, z tym że prywatne środki transportu musiały służyć takiemu użytkowi przez okres co najmniej 6 miesięcy przed datą zakończenia pobytu za granicą, chyba że prawo kraju poprzedniego pobytu ogranicza możliwość rejestracji prywatnych środków transportu bądź wprowadza warunki konstrukcyjne lub techniczne znacząco różniące się od obowiązujących w kraju, 2) rzeczy będą przeznaczone w kraju do takiego samego celu, w jakim były używane za granicą, 3) osoba fizyczna przebywała poza polskim obszarem celnym za zgodą władz kraju pobytu przez co najmniej kolejnych 12 miesięcy poprzedzających zmianę miejsca pobytu, 4) od daty ostatniego zgłoszenia celnego zwalniającego od cła towary na podstawie wskazanego artykułu minęło co najmniej 36 miesięcy. W porównaniu więc z poprzednim stanem prawnym w pkt 1 art. 1904 został wprowadzony wyraźny warunek, iż rzeczy osoby fizycznej podlegają zwolnieniu od cła tylko wtedy, gdy były używane w miejscu poprzedniego pobytu za granicą. Co więcej, ponieważ przepis mówi o łącznym spełnieniu wymienionych w pkt 1 – 4 warunków, owo miejsce poprzedniego pobytu musi się pokrywać z miejscem pobytu wskazanym w pkt 3. Nie jest więc możliwe zwolnienie z cła takich rzeczy, które osoba przybywająca zza granicy nie posiadała, a tym samym nie używała w miejscu swojego 12 miesięcznego pobytu za granicą, ale nabyła je dopiero po opuszczeniu tego kraju, w drodze powrotnej do Polski. Co więcej w przypadku prywatnych środków transportu, dodatkowym warunkiem zwolnienia od cła jest fakt ich użytkowania w kraju poprzedniego pobytu co najmniej przez okres 6 miesięcy. Ustawodawca odstępuje od tego dodatkowego warunku tylko wówczas, kiedy w kraju pobytu istnieją ograniczenia rejestracji prywatnych środków transportu bądź istnieją prawnie określone warunki konstrukcyjne lub techniczne znacząco różniące się od obowiązujących w Polsce. Przepis art. 1904 umieszczony jest w tytule VI Kodeksu celnego, którego już sama nazwa "Operacje uprzywilejowane" wskazuje, iż mamy do czynienia z unormowaniami o charakterze wyjątkowym, toteż tak jak inne przepisy zawarte w tym tytule, należy go interpretować ściśle. Skoro więc ustawodawca ustanawiając zwolnienie od cła jednocześnie wprowadza warunek użytkowania rzeczy w kraju pobytu za granicą, to nawet niemożność nabycia w tym kraju rzeczy określonego rodzaju ze względu na istniejące w nim prawne ograniczenia lub wręcz zakazy nie może skutkować uznaniem, iż w takim razie powinny być zwolnione od cła tego rodzaju rzeczy zakupione poza krajem pobytu, w drodze powrotnej do Polski. W tym świetle nie ma znaczenia dla sprawy data opuszczenia przez skarżącego S., skoro prawidłowo przez organy celne ustalonym i bezspornym faktem jest zakupienie przedmiotowego samochodu po zakończeniu 12 miesięcznego okresu pobytu w tym kraju, w drodze powrotnej do Polski. Co do drugiej z istotnych kwestii - jak wskazuje ustalona linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i które to stanowisko podziela Sąd w niniejszej sprawie - przepis art. 23 § 7 Kodeksu celnego daje organom celnym możliwość badania wiarygodności dowodów i dokumentów również pod względem merytorycznym – tzn. możliwość zakwestionowania zawartych w nich informacji o wartości transakcyjnej towaru (tak NSA m.in. w wyrokach z dnia 27 października 1999 r., sygn. akt SA/Sz 1688/98, niepubl., z dnia 25 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2124/98, publ. Wokanda 2001 nr 2 str. 33, z dnia 15 listopada 2001 r., sygn. akt I SA/Łd 18/01, publ. Przegląd Podatkowy 2002 nr 10 str. 63). W toku badania wystąpienia uzasadnionych przyczyn zakwestionowania wiarygodności przedstawionej umowy sprzedaży samochodu, stosownie do art. 180 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, organy celne mogły dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Takim dowodem może więc być także specjalistyczny katalog, podający uśrednione ceny aut w zależności od ich rodzaju, roku produkcji i wyposażenia. Wobec występującej znacznej różnicy cen pomiędzy ceną wskazaną w umowie przez skarżącego ([...]) a średnią ceną tego rodzaju pojazdu na rynku n. ([...] wg "S.") ocena organów celnych, iż podana w umowie cena nie jest wiarygodna, w opinii Sądu nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, nawet przy uwzględnieniu, iż skarżący spodziewał się, iż zostanie zwolniony od cła. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) Sąd orzekł jak w wyroku.