I SA/Gd 10/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 4 listopada 2025 r. nr 2201-IEE.7192.2.271.2025.EW w przedmiocie umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku z dnia 18 sierpnia 2025r., nr 2216-SEE.7113.143.2025.2; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2025r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Słupsku umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku pana M.G. o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku oraz niedopuszczalność egzekucji. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie egzekucyjne będące przedmiotem wniosku zostało wcześniej umorzone na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. Rozpoznanie wniosku złożonego na podstawie art. 59 par. 1 u.pe.a. jest dopuszczalne jedynie w odniesieniu do toczącego się postepowania egzekucyjnego. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2025r. sygn.. akt I SA/ Gd 83/25 zawierającym ocenę prawną i wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 1 u.p.e.a Sąd mający wiedzę o prawomocnym zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 59par. 2 u.p.e.a, nakazał dokonanie oceny dopuszczalności zastosowania art. 59 par. 1 pkt 2 i 7 w brzmieniu adekwatnym do rozpoznawanej sprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 listopada 2025r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 105 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. postępowanie w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania stało się bezprzedmiotowe. Przepis art. 153 p.p.s.a został uwzględniony, gdyż wyrok z dnia 16 kwietnia 2025r. w sprawie i SA/ Gd 83/25 obliguje organ ponownie rozpoznający sprawę do uwzględnienia aktualnego stanu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych orzeczeń i z prawem. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jedn. Dz.U. 2025, poz 132 ze zm., dalej u.p.e.a. ) w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§ 2 u.p.e.a Kluczowe znaczenie ma wskazanie chronologii zdarzeń. Pierwszy czasowo był wniosek strony o obligatoryjne umorzenie postepowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...]. Wniosek w tym przedmiocie strona złożyła w dniu 2 listopada 2021r. Jako prawną podstawę wniosku strona wskazała art. 59 par. 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a Toczące się postępowanie w przedmiocie tego wniosku i wydane orzeczenia są przedmiotem wyroku WSA w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2025r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 83/25 powoływanego przez stronę jako orzeczenie, które zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. 2026,poz.143, dalej p.p.s.a. ) wiąże organ i sąd ponownie rozpoznające sprawę. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd uznał za zasadny zarzut strony prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie mogła być deklaracja, gdyż w obrocie prawnym pozostawała decyzja z dnia 3 marca 2005r. zmieniona decyzją z 3 sierpnia 2005r., wydana z powodu złożenia przez stronę korekt deklaracji z tytułu składek. Upadek podstawy prawnej egzekucji wywołuje skutek ex tunc. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny uwzględni zaprezentowaną wykładnię i oceni dopuszczalność zastosowania art. 59 par. 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu adekwatnym do rozpoznawanej sprawy. Należy zauważyć, że w dacie wydania wyroku z dnia 16 kwietnia 2025r. w obrocie prawnym było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2022r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku z dnia 27 czerwca 2022r. w przedmiocie fakultatywnego umorzenia na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a postępowania egzekucyjnego prowadzonego w przedmiocie składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie tytułów wykonawczych z 31 lipca 2006r. o numerach od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...]. Postanowienie jest prawomocne: skarga została oddalona wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2023r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1096/22. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 października 2024r. w sprawie sygn. akt III FSK 578/23 oddalił skargę kasacyjną strony skarżącej. W uzasadnieniu sąd drugiej instancji uznał za chybiony zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.e.p.a. i art. 59 ust. 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lipca 2020 r. W prowadzonym postepowaniu egzekucyjnym zaistniała przesłanka umorzenia określona w art. 59 § 2 u.p.e.a,, a wniosek skarżącego u umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. jest przedmiotem odrębnego postępowania. Dostrzeżenie odrębności postępowań w przedmiocie obligatoryjnego oraz w przedmiocie fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego uwzględnia różnice w skutkach, jakie wywołuje umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. Tylko umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., w związku z treścią art. 60 § 1 u.p.e.a. powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych ze skutkiem ex tunc - przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji (za wyjątkiem przypadków, gdy przepisy ustawy stanowią inaczej oraz praw osób trzecich nabytych na skutek uchylonych czynności), co oznacza, że zastosowanie środka egzekucyjnego nie wywołało żadnych skutków prawnych, w tym również w zakresie przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 28 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FPS 8/13; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2676/13 oraz z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2916/14, LEX nr 2119039, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lutego 2017r., sygn.. akt I SA/Gl 1286/16 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOiS, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). ). W przypadku zbiegu przesłanek fakultatywnego i obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego podstawę umorzenia postępowania stanowią przesłanki wymienione w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. Żądanie wierzyciela nie może bowiem dyskwalifikować okoliczności świadczących w sposób pierwotny o tym, że w danym przypadku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne ( por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2019r., sygn.. akt II FSK 1414/17). Zdaniem Sądu nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest przyjęcie , że skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§ 2 u.p.e.a. jest bezprzedmiotowość odrębnego postępowania w sprawie umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a Przyjęta przez organ w zaskarżonym postanowieniu wykładnia powoduje konsekwencje korzystne dla państwa, z naruszeniem gwarancji praw obywatela ( por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I FPS 5/17). Analizowana sytuacja procesowa strony wymaga stwierdzenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje, że strona nie ma możliwości poddania kontroli sądowoadministracyjnej merytorycznej poprawności oceny przesłanek obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego ze skutkiem ex tunc. Należy zauważyć, że powyższy pogląd realizuje fundamentalną zasadę, jaką jest prawo do sądu czy wyroku sądowego w przedmiocie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Powyższy pogląd przystaje do sytuacji procesowej ukształtowanej wydanymi przez Sąd wyrokami w sprawie sygn. akt I SA/ Gd 1096/22 i sygn.. akt I SA/ Gd 83/25 jako wydawanymi w odrębnych sprawach. Po wydaniu wyroku w sprawie sygn. akt I SA/ Gd 83/25 stan prawny i faktyczny nie uległ zmianie, zatem ocena prawna i wskazania zawarte w tym wyroku, co strona trafnie podkreśla, wiążą organy i sąd ponownie rozpoznający sprawę ( art. 153 p.p.s.a ). W rozpoznawanej sprawie organ nie poddał ocenie merytorycznych przesłanek obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo jednoznacznego wskazania zawartego w wyroku z dnia 16 kwietnia 2025r. Nie jest bezprzedmiotowe orzekanie o przesłankach umorzenia postępowania wywołujących skutki inne niż wynikające z zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a. Przedmiotem niniejszego postępowania nie jest prosta kwestia umorzenia postepowania egzekucyjnego, lecz zaistnienie przesłanek obligujących organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze skutkiem ex tunc. Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.ps.a