I SA/Gd 1008/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za styczeń, marzec, kwiecień, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 września 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 września 2014 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada nieruchomości i zasobów pieniężnych, jego majątek stanowią dwa samochody ciężarowe oraz spychacz, które podlegają zajęciu, prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, żona nie pracuje i nie posiada żadnego majątku. Skarżący dołączył do wniosku odpisy: zajęć wierzytelności z dnia 13 listopada 2009 r. oraz z dnia 21 i 25 marca 20014 r. na łączną kwotę 2.513.476,16 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), zawiadomień z dnia 21 marca i 23 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji do łącznej kwoty 212.775,59 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), tytułów wykonawczych z dnia 24 marca, 17 kwietnia i 13 sierpnia 2014 r. i wystawionych na ich podstawie zawiadomień z dnia 13 sierpnia 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego w "A" S.A. do łącznej kwoty 52.508,60 zł (wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnień), listy blokad na rachunku bankowym w [...] z dnia 5 lutego 2014 r. na łączną kwotę 3.494.643,85 zł. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 września 2014 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: - odpis zeznania podatkowego za 2013 r., w którym wykazał dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 319.162,92 zł, deklarując przychód w wysokości 1.264.485,10 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 945.322,18 zł; - odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1; - odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2014 r., w których wykazał dostawę towarów i świadczenie usług odpowiednio w wysokości: 34.978 zł, 40.329 zł i 88.171 zł wraz z zestawieniem rejestrów; - jednostronny rachunek zysków i strat sporządzony na koniec sierpnia 2014 r., z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca osiągnął zysk netto w kwocie 29.850,77 zł (przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów netto wyniósł 553.767,30 zł); - ewidencję środków trwałych na 2014 r., w której ujęto dwie spycharki gąsienicowe o wartości początkowej 101.803,27 zł i 97.950,82 zł, dwa ciągniki siodłowe MAN o wartości początkowej 131.322 zł i 61.551,378 zł oraz samochód ciężarowy KAMAZ o wartości początkowej 91.000 zł; - listę blokad na rachunku firmowym w [...] z dnia 1 października 2014 r. łącznie na kwotę 5.002.355,85 zł; - historię rachunku firmowego w "A" S.A. za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r., którego saldo początkowe wyniosło 22.204,54 zł, saldo końcowe – 21.564,54 zł (przy czym dostępne środki wynosiły 0 zł) i na którym dokonywano jedynie księgowań z tytułu opłat za prowadzenie rachunku i prowizji za przyjęcie zajęcia w kwotach po 30 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna i budzi uzasadnione wątpliwości, które nie pozwoliły na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że referendarz rozpatrując wniosek skupił się tylko na rozważaniach teoretycznych, a nie rzeczywistych faktach, iż pomimo istnienia działalności gospodarczej nie ma z tego tytułu przychodów finansowych. Reasumując: - nie ma możliwości potwierdzenia sytuacji finansowej małżonki dokumentami, gdyż strony są w trakcie rozwodu i nie mają ze sobą kontaktu, - dokumenty księgowe wykazujące przychód w żaden sposób nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji finansowej. Skarżący nie ma możliwości pobierania środków z kasy lub kont bankowych, bo są one zajęte przez komorników. Pobranie tych środków byłoby niezgodne z prawem. Zajęcia egzekucyjne uniemożliwiają dysponowanie środkami finansowymi. Nawet zgromadzone na kontach bankowych środki są uwidocznione jako niedostępne i są zablokowane przez komorników. - skarżący nie posiada żadnego innego konta bankowego, na które według referendarza sądowego przelewa środki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Jak wynika z akt sprawy w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada nieruchomości i zasobów pieniężnych, jego majątek stanowią dwa samochody ciężarowe oraz spychacz, które podlegają zajęciu, prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, żona nie pracuje i nie posiada żadnego majątku. Skarżący dołączył do wniosku odpisy: zajęć wierzytelności z dnia 13 listopada 2009 r. oraz z dnia 21 i 25 marca 20014 r. na łączną kwotę 2.513.476,16 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), zawiadomień z dnia 21 marca i 23 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji do łącznej kwoty 212.775,59 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), tytułów wykonawczych z dnia 24 marca, 17 kwietnia i 13 sierpnia 2014 r. i wystawionych na ich podstawie zawiadomień z dnia 13 sierpnia 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego w "A" S.A. do łącznej kwoty 52.508,60 zł (wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnień), listy blokad na rachunku bankowym w [...] z dnia 5 lutego 2014 r. na łączną kwotę 3.494.643,85 zł. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 25 września 2014 r. skarżący przedłożył: - odpis zeznania podatkowego za 2013 r., w którym wykazał dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 319.162,92 zł, deklarując przychód w wysokości 1.264.485,10 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 945.322,18 zł; - odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1; - odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2014 r., w których wykazał dostawę towarów i świadczenie usług odpowiednio w wysokości: 34.978 zł, 40.329 zł i 88.171 zł wraz z zestawieniem rejestrów; - jednostronny rachunek zysków i strat sporządzony na koniec sierpnia 2014 r., z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca osiągnął zysk netto w kwocie 29.850,77 zł (przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów netto wyniósł 553.767,30 zł); - ewidencję środków trwałych na 2014 r., w której ujęto dwie spycharki gąsienicowe o wartości początkowej 101.803,27 zł i 97.950,82 zł, dwa ciągniki siodłowe MAN o wartości początkowej 131.322 zł i 61.551,378 zł oraz samochód ciężarowy KAMAZ o wartości początkowej 91.000 zł; - listę blokad na rachunku firmowym w [...] z dnia 1 października 2014 r. łącznie na kwotę 5.002.355,85 zł; - historię rachunku firmowego "A" S.A. za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r., którego saldo początkowe wyniosło 22.204,54 zł, saldo końcowe – 21.564,54 zł (przy czym dostępne środki wynosiły 0 zł) i na którym dokonywano jedynie księgowań z tytułu opłat za prowadzenie rachunku i prowizji za przyjęcie zajęcia w kwotach po 30 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna. Co więcej, przyjąć można, że wnioskodawca, poprzez wykazanie przede wszystkim okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych, przedstawił swoje możliwości płatnicze w sposób wybiórczy. Wątpliwości budzi przede wszystkim stan środków pieniężnych, jakimi wnioskodawca faktycznie dysponuje. Podkreślić należy, iż w zawartym we wniosku oświadczeniu wnioskodawca podał, że jedynym źródłem utrzymania jego i jego rodziny jest wykonywana przez niego działalność gospodarcza, z której nie osiąga dochodów a ponosi stratę. Przeczą temu przedstawione dokumenty, z których wynika, że do 31 sierpnia 2014 r. osiągnął on zysk w wysokości 29.850,77 zł (średnio miesięcznie 3.731,35 zł), zaś w roku 2013 dochód wnioskodawcy wyniósł 319.162,92 zł (średnio miesięcznie 26.596,91 zł). Jednak w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu a przychodu; koszty bowiem są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11). Biorąc zatem pod uwagę przychód wnioskodawcy z działalności gospodarczej osiągnięty do końca sierpnia br., tj. 553.767,30 zł oraz w roku ubiegłym, tj. 1.264.485,10 zł, to należało uznać, że miesięczne przychody wnioskodawcy kształtowały się średnio na poziomie 105.373,75 zł i 69.220,91 zł. Kwoty te wielokrotnie przewyższają wysokość należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi (400 zł), jak również wpisów określonych w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 1007/14 i I SA/Gd 1009/14, w których wnioskodawca także ubiega się o zwolnienie z obowiązku ich uiszczenia, a które wynoszą odpowiednio 1.046 zł i 431 zł. Wątpliwości co do środków pieniężnych pozostających w dyspozycji wnioskodawcy potęguje fakt, że w świetle nadesłanych dokumentów przypuszczać można, że wnioskodawca poza rachunkami bankowymi, z których nadesłał wyciągi posiada inne konto (lub konta) bankowe, za pośrednictwem których dokonuje rozliczeń z kontrahentami i urzędem skarbowym. Przedłożona historia rachunku prowadzonego przez "A" S.A. nie zawiera bowiem żadnych innych transakcji poza opłatami za jego prowadzenie i prowizjami za dokonane zajęcia, zaś historia konta w [...] to jedynie lista blokad. Natomiast z danych zawartych w deklaracjach VAT-7 wynika, że wnioskodawca zadeklarował kwoty podatku podlegające wpłacie do urzędu skarbowego. Natomiast przepis zawarty w art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) stanowi, że zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i zobowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie przelewu. Zatem wnioskodawca jako przedsiębiorca prowadzący księgę podatkową zobowiązany jest do wpłaty należnych podatków za pośrednictwem rachunku bankowego. Jednocześnie brak jest podstaw aby przyjąć, że wnioskodawca posiada zaległości z tytułu VAT za miesiące, za które nadesłał deklaracje. Całkowicie niewiarygodne w ocenie Sądu jest również prowadzenie działalności gospodarczej, z którą wiążą się chociażby zakupy towarów i usług (koszty uzyskania przychodów wykazane w zeznaniu PIT-36L za 2013 r. to niebagatelna kwota 945.322,18 zł; w deklaracjach VAT-7 za miesiące czerwiec – sierpień 2014 r. nabycie towarów i usług to odpowiednio 14.018 zł, 11.343 zł i 14.346 zł), gdy skarżący nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi i wszystkie jego konta są zablokowane przez komorników. Na wskazanych przez skarżącego rachunkach bankowych nie odnotowano również żadnych wpływów, mimo uzyskania do końca sierpnia br. przychodu w kwocie 553.767,30 zł, w roku poprzednim 1.264,485,10 zł a wykazane w miesiącach czerwiec – sierpień 2014 r. kwoty dostaw towarów i świadczenia usług to odpowiednio 34.978 zł, 40.329 zł i 88.171 zł. Wnioskodawca nie wyjaśnił również z jakich środków ponosi wydatki na codzienne utrzymanie (wyżywienie, środki czystości, opłaty za prąd, czynsz itp.), co uzasadnia stwierdzenie, że oprócz wykazanych kont bankowych, wnioskodawca prawdopodobnie dysponuje również innymi rachunkami bankowymi czy też uzyskuje dochody lub pomoc finansową od innych osób, które to okoliczności zataił w składanym wniosku i wyjaśnieniach. Odnosząc się zaś do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności prowadzenia względem jego majątku egzekucji i dokonanych w jej toku czynności zajęcia dwóch rachunków bankowych i środków trwałych należy wyjaśnić wnioskodawcy, że okoliczność ta sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez niego powstałych kosztów sądowych. Podkreślić trzeba, że wnioskodawca, pomimo prowadzonej egzekucji i podjętych w jej toku czynności, nadal prowadzi działalność gospodarczą i to w znacznym rozmiarze, na co wskazują uzyskiwane z tego tytułu przychody. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej firmy wnioskodawcy ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo bowiem wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych wnioskodawcy nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawcy. Już tylko okoliczności wskazane powyżej skutkować muszą odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy. Jednakże Sąd wskazuje również, że wnioskodawca bardzo szczegółowo udokumentował stan swojego zadłużenia wobec kontrahentów, banków, ZUS oraz urzędu skarbowego, a także egzekucję prowadzoną z jego majątku, natomiast w żaden sposób nie odniósł się do ponoszonych przez małżonków bieżących kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, nie przedłożył oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku oraz posiadanych przez nią (bądź nie) rachunków bankowych, a także uchylił się od przedstawienia dowodów, które potwierdzałyby podniesioną we wniosku okoliczność, że małżonka jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów. W złożonym sprzeciwie natomiast nie przedłożył żadnych dowodów mogących potwierdzić fakt, iż z żoną jest w trakcie rozwodu i nie mają ze sobą kontaktu (w oświadczeniu PPF wskazał natomiast, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką). Reasumując powyższe, należało stwierdzić, że wnioskodawca nie wyjaśnił kluczowych wątpliwości dotyczących swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, zaś nadesłane przez niego dokumenty nie pozwalają uznać, że nie on w stanie uiścić należnego wpis sądowego od skargi. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.