I SA/Gd 1009/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprzeciwu A.B. na postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 października 2017 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił A.B. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów dołączonych do wniosku oraz przedłożonych w wykonaniu zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2017 r. Referendarz ustalił, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości od 800 zł do 1.500 zł netto miesięcznie, z prowadzenia doradztwa prawnego i ekonomicznego); pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłą córką, która nie uzyskuje żadnych dochodów; zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2; nie jest właścicielem żadnych nieruchomości; nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wnioskodawca wskazał, że wspomaga się pożyczkami w wysokości około 700 zł miesięcznie, gdyż jak podał, brakuje mu na leki, czynsz, media i żywność, ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytów zaciągniętych w latach 2007–2008, na łączną kwotę 13.000 zł, które spłaca kwartalnie. Wnioskodawca oświadczył, że ponosi wysokie koszty leczenia chorej córki. Ponadto stwierdził on, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Do wniosku skarżący załączył dwa wyciągi z prowadzonych dla niego rachunków bankowych, obrazujących ich salda na dzień 30 czerwca 2017 r., zgodnie z którymi na jednym z kont jest zadłużenie wynoszące 134,39 zł, zaś saldo drugiego wynosi 0 zł. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy dokumentacji medycznej na okoliczność swojego stanu zdrowia. Na wezwanie Referendarza wnioskodawca przedłożył dodatkowo odpis pisma z banku z dnia 26 lipca 2017 r. informującego o zadłużeniu w kwocie 141,78 zł i wzywającego do zapłaty; informację z banku o odmownym sposobie rozpatrzenia reklamacji, tj. odmowie usunięcia danych wnioskodawcy z Bankowego Rejestru Dłużników, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 czerwca 2017 r. do 18 lipca 2017 r., obrazujący jedno uznanie w kwocie 59 zł oraz saldo 0 zł; a nadto ponownie odpisy dokumentacji medycznej (zaświadczeń lekarskich wystawionych w kwietniu i maju br. na okoliczność niemożności wnioskodawcy stawienia się na wezwanie w sądzie). W uzasadnieniu Referendarz wyjaśnił, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo bowiem przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów nie wykonał w sposób prawidłowy obowiązku i nie przedłożył większości z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wnioskodawca uchylił się od przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, jak również wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, w zamian przedkładając jedynie dokumentację medyczną. Wnioskodawca nie przedłożył również dokumentów obrazujących pełne zadłużenie względem banków lub innych podmiotów, za takie nie uznano bowiem dokumentów potwierdzających wpisanie strony do Bankowego Rejestru Dłużników. Wnioskodawca nie przedłożył także dokumentów na okoliczność prowadzonej z jego majątku egzekucji oraz nie złożył oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej. Nadto uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego dorosłej córki, z którą, jak podał, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wątpliwości Referendarza wzbudziło też – w kontekście treści pism procesowych – ilość osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Z treści skargi wynika bowiem, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i zamieszkuje z żoną, która jedynie w pewnym okresie przebywała za granicą, jednakże pomimo to nie wpisał żony w rubryce nr 6 formularza PPF, a w konsekwencji nie podał również żadnych danych odnośnie jej dochodów w rubryce nr 10. Pismem z dnia 22 października 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego powołując się na trudną i skomplikowaną sytuację rodzinną, której dowodem jest składany do akt PIT 36 i PIT/B za 2016 r. Wnioskodawca zapewnił jednocześnie, że spełnił warunki przyznania prawa pomocy i nie uchylał się od złożenia oświadczenia o swojej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym, o przyznanie którego wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i może być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Zasadą jest, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził z kolei, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na swoją trudną sytuację majątkową, zły stan zdrowia jego i jego pełnoletniej córki. Skarżący przedłożył dokumentację dotyczącą jego złego stanu zdrowia, z którego wynika, że cierpi on na dnę moczanową, stany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia depresyjno-lękowe. Nie złożył on natomiast dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia córki. Z dokonanego opisu wynika, że skarżący osiąga dochody miesięcznie w przedziale 800 - 1.500 zł, nie posiada majątku trwałego, ani oszczędności na prowadzonych dla niego rachunkach bankowych. Skarżący jest też wpisany do Bankowego Rejestru Dłużników. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy skarżący, mimo wezwania, nie udokumentował zadeklarowanych dochodów, co dotyczy tak ich wysokości, jak i źródła ich uzyskiwania. Nadto wskazać należy, że w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu słusznie wskazano na wątpliwości odnośnie ilości osób faktycznie pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego. Z treści wniosku wynika bowiem, że wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie pozostaje jedynie jego pełnoletnia córka, tymczasem z treści skargi wynika, że skarżący jest żonaty, a jego małżonka przebywa poza granicami Polski. Za ugruntowany w judykaturze należy bowiem uznać pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 922/14, LEX nr 1561274; z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt I FZ 139/14, LEX nr 1461277; z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I GZ 592/13, LEX nr 1452102; czy z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561). Podobne wnioski należy, w ocenie Sądu, wyciągnąć do pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym córki skarżącego. Okoliczność ta nie została przez skarżącego w sprzeciwie wyjaśniona. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności uniemożliwiało pozytywne rozpoznanie wniosku. Wnosząc sprzeciw skarżący miał pełną świadomość powodów, dla których odmówiono przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia Referendarza wynika wprost, jakie okoliczności potrzebne do zbadania sprawy nie zostały przez wnioskodawcę uwiarygodnione. Wnosząc sprzeciw, skarżący przedłożył m.in. odpisy złożonych przez niego rocznych zeznań podatkowych za 2016 r., które potwierdzają brak jakichkolwiek dochodów, niemniej jednak deklaracje te nie są nieprzydatne dla oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ dotyczą one roku 2016, a obecnie, jak wskazał sam skarżący osiąga on dochody. W konsekwencji, brak udokumentowania rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów oraz brak przedstawienia aktualnej sytuacji członków rodziny skarżącego pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, zarówno majątkowej jak i zdrowotnej, powodują, że nie można stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też Sąd uznał, że w sprawie nie uzasadniono zastosowania odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r.