I SA/Gd 1052/15

Dnia 26 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 29 października 2014 r. nr XLV/402/2014 w sprawie wysokości rocznych stawek podatku od nieruchomości na rok 2015 postanawia: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 27 lipca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 11 sierpnia 2015 r., którego braki formalne uzupełnione zostały w dniu 10 września 2015 r., W. K. - dalej jako "Skarżący" zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący ma 67 lat, znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnego majątku, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie otrzymuje zasiłku emerytalnego, nie ma środków na egzystencję oraz prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji rodzinnej Skarżącego i jego możliwości płatniczych, pismem z dnia 23 września 2015 r. zobowiązano Skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 14 października 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 26 akt sądowych). W zakreślonym terminie Skarżący stosowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że Skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów i oświadczeń, dokonania weryfikacji danych dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Zaniechanie Skarżącego w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 29 grudnia 2015 r. W dniu 4 stycznia 2015 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a stan zdrowia uniemożliwia mu prowadzenie niniejszej sprawy. Skarżący wskazał, że Sąd wezwał go o dokumenty źródłowe, przy czym ich uzyskanie wiąże się z poniesieniem kosztów. Tymczasem Skarżący nie posiada majątku i nie osiąga dochodów. Do sprzeciwu Skarżący dołączył kopię postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1161/15 wraz z uzasadnieniem, w którym NSA, w wyniku rozpoznania zażalenia Skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt III SAB/Gd 23/15 w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy, uchylił zaskarżone postanowienie oraz kopię sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I Co 353/12 z wniosku Gminy [...] z udziałem Skarżącego ze skargi na czynności komornika, w którym Sąd zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. wszczętej przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych Skarżącego, pismem z dnia 23 września 2015 r. zobowiązano Skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów oraz nie złożył stosownych oświadczeń. Podkreślenia wymaga, że do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ani na etapie składania sprzeciwu od tego postanowienia, Skarżący nie przedłożył żadnego ze wskazanych dokumentów. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawca uchylił się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W ocenie Sądu Skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu Skarżący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację rodzinną i finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W ocenie Sądu, zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych, czy też przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym, w tym także w postępowaniu przed sądami powszechnymi, nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Brak uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 7 grudnia 2015 r., uniemożliwia dokonanie ustaleń, co legło u podstaw tego rozstrzygnięcia i w jakich okolicznościach faktycznych zapadło. Każdy wniosek winien być rozpoznany oddzielnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W tym miejscu Sąd uznał za zasadne odniesienie się do wskazań zawartych w przedłożonym przez Skarżącego postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1161/15, w którym NSA, uchylając postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt III SAB/Gd 23/15 w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy wskazał, że Sąd I instancji nie odniósł się dołączonego przez Skarżącego do sprzeciwu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. i nie dokonał analizy okoliczności w nim wskazanych. W ocenie Sądu powołane rozstrzygniecie zapadło w innym stanie faktycznym, a zalecenia wskazane w postanowieniu NSA z dnia 25 listopada 2015 r. nie mogą odnosić się do sprawy niniejszej. Dodatkowo, co już wskazano powyżej, przedłożone postanowienie Sądu Rejonowego w B. nie zawiera uzasadnienia, zatem dokument ten nie może stanowić źródła informacji poszukiwanych przez Sąd. Zdaniem Sądu sytuacja rodzinna Skarżącego nie mogła być zweryfikowana, albowiem Skarżący nie wyjaśnił kwestii zamieszkiwania pod wspólnym adresem z żoną i synem, a także nie oświadczył, czy partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją nieruchomości przez nich zamieszkiwanej. Również sytuacja majątkowa Skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, albowiem Skarżący nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących posiadanego majątku, posiadanych rachunków bankowych, kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości, a także źródeł finansowania bieżącej egzystencji. Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że Skarżący przedstawił swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową nierzetelnie, co uniemożliwia potwierdzenie, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez niego oświadczenie. Postępowanie Skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie Skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać Skarżącego za osobę, która ze względu na brak środków finansowych nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Sąd stanął na stanowisku, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez Skarżącego udokumentowane. Nie została także wyjaśniona jego sytuacja rodzinna, a w szczególności podnoszona przez niego okoliczność prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego. Z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez Skarżącego oraz jego żonę i syna w licznych sprawach toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż Skarżący posiada gospodarstwo rolne, pozostaje w związku małżeńskim oraz zamieszkuje wspólnie z żoną, która osiąga dochody z emerytury i synem, który dodatkowo pod tym samym adresem prowadzi działalność gospodarczą. Dodatkowo Sąd wskazuje na postanowienie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny 21 sierpnia 2013 r. w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 23 września 2015 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, Skarżący uchylił się od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów i złożenia stosownych oświadczeń. Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Ze względu na fakt, że Skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.