I SA/Gd 1080/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 czerwca 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na formularzu PPF w dniu 19 września 2016 r. B. R. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał, że ponoszone comiesięcznie wydatki, w tym spłata w ratach zaległości podatkowej, sprawiają, że jego rodzina nie posiada obecnie żadnych oszczędności. Różnica między dochodami i stałymi wydatkami pozwala jedynie na skromne życie czteroosobowej rodziny. Postępowanie egzekucyjne sprawiło, że nie uzyskał we wrześniu br. kredytu gotówkowego. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Jako swój majątek wskazał dom jednorodzinny w G. o szacunkowej wartości 400.000 zł, 1/6 udziału w mieszkaniu w R. (wartość mieszkania 160.000 zł) oraz 1/6 udziału w działce rolnej, siedliskowej w S. (wartość działki 160.000 zł). Wnioskodawca oświadczył także, że nie posiada oszczędności, praw majątkowych, wierzytelności, ani też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych. Na miesięczne dochody rodziny składają się wynagrodzenie skarżącego w wysokości 5.804,62 zł oraz wynagrodzenie z umów zlecenia żony w łącznej wysokości 3.467,00 zł, a nadto świadczenie z programu rządowego na dziecko w wysokości 500 zł. Jako stałe wydatki wnioskodawca wskazał koszty kredytu mieszkaniowego 2.296,30 zł, kredytu hipotecznego 426 zł, raty zaległości podatkowej 1.108,00 zł, kredytów gotówkowych 1.698,97 zł (przy czym cześć z nich została spłacona wg oświadczenia skarżącego w miesiącu wrześniu br.), odsetek 154,80 zł, ubezpieczenia OC 82,60 zł, telefonów i internetu 250 zł, biletu miesięcznego 95 zł, prądu 266,65 zł, czesnego 400 zł, ogrzewania 500 zł. Skarżący, wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w kolejnych pismach z dnia 20 października 2016 r., 25 października 2016 r. oraz 18 listopada 2016 r., wyjaśnił, że mieszkanie w R. nie jest przedmiotem najmu. Wnioskodawca przedłożył zeznanie podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, na których zaznaczył przelewy związane z wynagrodzeniem małżonki, zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, harmonogramy spłaty kredytów gotówkowych i mieszkaniowych, kopię decyzji określającej wysokości miesięcznej raty zaległego podatku, pismo banku z dnia 14 października 2016 r. informujące o zaległości w spłacie raty kredytu mieszkaniowego oraz informacje z banku o negatywnym rozpatrzeniu dwóch wniosków o kredyt gotówkowy z września i listopada br. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły bowiem, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, obejmujących koszty sądowe. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem skarżący pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. wniósł sprzeciw zarzucając naruszenie art.246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniem referendarza sądowego, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie nakazuje wykazania przez wnioskodawcę ubóstwa. Skarżący wskazał, że załączone przez niego wyciągi z rachunków bankowych potwierdzają, że nieczęsto zdarza się, aby wielkość środków dostępnych na którymkolwiek z rachunków przekraczała na koniec dnia 500 zł, a jeśli tak się zdarza, to i tak wkrótce nastąpi potrącenie raty kredytu. Skarżący zaznaczył, że gdyby referendarz dopełnił obowiązku wynikającego z art. 258 § 2 pkt 3 p.p.s.a. i zbadał wniosek, to dostrzegłby, że aby skorzystać z usług weterynarza musiał skorzystać z usług firmy, oferującej pożyczki "chwilówki". Zdaniem skarżącego, bez wątpienia wydatek 500 zł wiąże się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Ponadto skarżący podniósł, że referendarz minął się z prawdą, przyjmując, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych. Skarżący wyjaśnił, że posiada dwa samochody osobowe, lecz z uwagi na ich wiek uznał, że nie można ich uznać za przedmioty wartościowe. W ocenie skarżącego, od kwoty 2500 zł, jaką według referendarza dysponuje, należy odjąć koszty utrzymania tych pojazdów w stanie zdatnym do jazdy. Końcowo, skarżący dodał, że uiścił 200 zł tytułem kosztów postępowania w dwóch sprawach toczących się przed tut. Sądem, lecz w niniejszej sprawie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, obejmujących koszty sądowe. Zdaniem Sądu, z oceną tą należy się zgodzić. Jak trafnie argumentował referendarz sądowy, fakt posiadania przez skarżącego domu jednorodzinnego oraz udziałów w nieruchomości lokalowej oraz w nieruchomości rolnej oraz posiadanie przez rodzinę skarżącego stałych źródeł dochodów w wysokości 9.771,62 zł miesięcznie nie potwierdza ubóstwa wnioskodawcy, co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II OZ 822/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl. wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I OZ 730/11. publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.). W świetle powyższego podkreślić należy, że majątek i dochody skarżącego przekraczają wartość wskaźników charakterystycznych dla osób ubogich (informacje zawarte na stronie Instytutu Pracy i Polityki Społecznej). Należy również odnotować, że referendarz sądowy odniósł się do kwestii związanej ze znacznymi wydatkami stałymi skarżącego, tj. kosztów spłaty kredytów, rat zaległości podatkowej oraz kosztów utrzymania. W tym zakresie zasadnie referendarz sądowy podniósł, że uzyskiwane w rodzinie skarżącego dochody świadczą o tym, że jest on w stanie ponosić wszelkie opisane we wniosku o przyznanie prawa pomocy stałe wydatki. Oświadczenie o zaległości w spłacie kredytu mieszkaniowego oraz w opłatach za szkołę syna nie może uzasadniać utraty płynności finansowej skarżącego, skoro z porównania miesięcznych stałych wydatków (w tym związanych z ww. kredytem mieszkaniowym i czesnym) oraz dochodów wnioskodawcy i jego rodziny wynika, że miesięcznie pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota około 2500 zł, z której skarżący jest w stanie wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów sądowych w sprawie - na obecnym etapie postępowania obejmujących wpis w wysokości 500 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że październiku br. skorzystał z usług weterynarza, a koszty tych usług pokrył z pożyczki "chwilówki". W tym zakresie podnieść należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Zaakcentować trzeba, że prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można więc, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (vide postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W świetle powyższego stwierdzić należy, że sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ponadto w sprzeciwie skarżący podniósł, że wbrew temu co twierdzi referendarz sądowy, posiada dwa samochody osobowe, lecz ze względu na ich wiek i stan nie można uznać ich za przedmioty wartościowe. W tym zakresie wymaga odnotowania, że w oświadczeniu złożonym na formularzu PPF w rubryce zobowiązującej do wykazania stanu majątkowego skarżący podał, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych. Przy czym, z treści pouczenia zawartego w rubryce 7.3 formularza PPF wynika, że należy w niej wpisać przedmioty o wartości powyżej 5000 zł. W świetle przedstawionych ustaleń, należało uznać, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w prawidłowy sposób dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego i możliwości uiszczenia kosztów postępowania. Wnioskowanie referendarza jest przy tym logiczne, nie nosi cech dowolności i zostało oparte na przedstawionych przez stronę okolicznościach. Podsumowując, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w nim argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył przepisy obowiązujące w zakresie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 zw. z art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.