I SA/Gd 1198/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 23 września 2013 r. (data prezentaty), R. Ł. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 7.550 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych w odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego ustalono, co następuje: w odniesieniu do stanu rodzinnego wnioskodawcy przyjęto (zgodnie ze złożonym oświadczeniem), że na utrzymaniu jego oraz żony pozostaje dwoje ich małoletnich dzieci. Jednak wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, który powołuje się na okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej (dowód: odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]), uznano, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą zamieszkuje pod tym samym adresem, tj. [...]. Trudno dać bowiem wiarę, iż małżonkowie, którzy razem zamieszkują, wychowują dwoje małoletnich dzieci w wieku 11 i 12 lat i wspomagają się finansowo (dowód: zapisy operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy prowadzonym przez bank [...] oraz jego żony prowadzonym przez [...]) nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy wzięto pod uwagę sytuację finansową jego żony. W zakresie stanu majątkowego ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 50 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,7 ha oraz innej o powierzchni 2,5 ha, posiada zasoby pieniężne o łącznej wartości 5.005.000 zł (w tym udziały w spółce z o.o.). Jego żona zaś jest współwłaścicielką w części ⅓ mieszkania o powierzchni 42,73 m2, właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1587 ha oraz samochodu osobowego marki [...] z 2001 r. o wartości około 8.000 zł, posiada także papiery wartościowe i inne instrumenty pochodne o łącznej wartości około 17.000 zł oraz udziały w spółce z o.o., których wartość wynosi 110.000 zł (dowód: dodatkowe oświadczenia). Z majątku wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja – zajęciu z tytułu zaległości podatkowych podlegają udział w spółce z o.o., wynagrodzenie za pracę oraz 13 rachunków bankowych do kwoty 1.249.046,80 zł, zaś dwa rachunki bankowe do kwoty 1.094.571 zł, natomiast hipotekę przymusową ustanowiono na nieruchomości gruntowej na kwotę 164.596,50 zł (dowód: odpisy zawiadomień o zajęciu z dnia 5 września 2013 r., odpis zawiadomienia o ustanowieniu hipoteki). Posiada on także zadłużenie w rachunku bankowym (karty kredytowej?), którego saldo na dzień 11 października 2013 r. wynosiło 1.003,49 zł a dostępne środki -5.884,12 zł (dowód: wydruk z konta prowadzonego przez [...] bez wyszczególnienia dokonanych na nim operacji). Zadłużenie żony wnioskodawcy z tego tytułu na dzień 30 września 2013 r. wynosiło 7.989,91 zł (dowód: wyciąg z konta posiadanego w [...] za okres od 1 lipca do 30 września 2013 r.). W kwestii źródeł utrzymania małżonków stwierdzono, że w okresie od 2 kwietnia do 13 września 2013 r. wnioskodawca był zatrudniony w wymiarze ¼ etatu, jego średni miesięczny dochód z tego tytułu wyniósł 374,41 zł netto (dowód: zaświadczenie z dnia 11 października 2013 r.), aktualnie nie uzyskuje dochodów ze stosunku pracy, czy innych umów o podobnym charakterze (dowód: dodatkowe oświadczenie), jest natomiast aktywnym inwestorem na kontraktach CFD (kontrakt różnic kursowych CFD to pochodny instrument rynku pozagiełdowego) – wartość kapitału netto na jego rachunku prowadzonym przez firmę inwestycyjną [...] na dzień 31 lipca 2013 r. wynosiła 2.327,50 zł, 30 sierpnia 2013 r. – 2.817,51 zł, a 30 września 2013 r. – 3.329,38 zł; posiada także rachunek maklerski, z którego w czerwcu br. na jego konto w [...] wpłynęły środki w kwocie 1.090 zł. Warto w tym miejscu wskazać, że w roku 2012 z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających wnioskodawca osiągnął dochód w kwocie 40.727,56 zł (dowód: PIT-38). Żona wnioskodawcy od 1 października 2008 r. jest zatrudniona w "A" Sp. z o.o. [...] i z tego tytułu osiąga dochody w kwocie 4.386,48 zł netto miesięcznie, przy czym – zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem z dnia 11 października 2013 r. – jej średni miesięczny dochód w okresie od 1 lipca do 30 września 2013 r. wyniósł 2.031,17 zł. Jednocześnie z wyciągu z rachunku bankowego sporządzonego przez [...] za okres od 17 czerwca do 16 września 2013 r. wynika, że na to konto spółka przekazała również tytułem wynagrodzenia następujące kwoty: 930,70 zł (za czerwiec br.), 817,69 zł (za lipiec br.) i 889,34 zł (za sierpień br.). Tak jak i wnioskodawca, jego żona również jest aktywnym inwestorem – posiada rachunki maklerskie w kraju i za granicą, co potwierdza zapis operacji dokonanych na jej rachunku bankowym, na który w okresie od 17 czerwca do 16 lipca br. domy maklerskie przekazały środki w łącznej kwocie 12.776 zł, w okresie od 17 lipca do 16 sierpnia br. – 10.513 zł, a w okresie od 17 sierpnia do 16 września br. – 9.800 zł. Dodatkowo ww. okresach dokonała ona wpłat własnych odpowiednio w kwotach: 17.000 zł, 100 zł i 1.900 zł. Wysokość stałych miesięcznych wydatków małżonków przyjęto na podstawie przedłożonego przez wnioskodawcę wymiaru opłat czynszowych (obowiązujących od dnia 1 października 2013 r.) za mieszkanie [...] położone [...] oraz dwóch zawiadomień z dnia 2 i 5 września 2013 r. o wysokości rat kredytów zaciągniętych przez każdego z małżonków. Koszty te kształtują się na poziomie około 4.000 zł (kwota ta uwzględnia przybliżoną wysokość raty spłacanego przez wnioskodawcę kredytu zaciągniętego w euro). Natomiast do stałych miesięcznych wydatków małżonków nie zaliczono środków przekazanych przez małżonkę wnioskodawcy na rzecz: [...] w czerwcu br. w wysokości 2.837,38 zł, a w sierpniu br. – 5.003,67 zł, [...] w sierpniu br. w kwocie 328,43 zł i [...] także w sierpniu br. w kwocie 90,82 zł. Wprawdzie każdorazowo jako tytuł przelewu wskazano "opłata za fakturę (...)", to jednak na tej podstawie nie sposób ustalić ani średniej miesięcznej wysokości tych opłat (z uwagi na ich częstotliwość), ani też odbiorcy (miejsca poboru) tych usług. Przechodząc do oceny zasadności żądania wnioskodawcy, która dokonana została z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów, stwierdzić należy, że analiza tych dokumentów nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w całości, czy też w części, w tym wpisu od skargi. Przy czym ocena ta uwzględnienia, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1197/13 wnioskodawca zobowiązany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić wnisokodawcy, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie przeciwko przyjęciu, że wnioskodawca nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych świadczy przede wszystkim wartość majątku zgromadzonego przez każdego z małżonków. Podkreślić trzeba, że sama tylko wartość zadeklarowanych przez wnioskodawcę zasobów pieniężnych, w tym udziałów w spółce z o.o., wynosi 5 mln 5 tysięcy zł. Wnioskodawca niemożność poniesienia kosztów sądowych argumentuje m.in. okolicznością prowadzonej względem jego majątku egzekucji, w tym zajęcia udziału w spółce z o.o. i rachunków bankowych. Nie można nie dostrzec, że kwota dokonanego zajęcia udziału w spółce z o.o. jest czterokrotnie niższa od wartości posiadanych przez niego wszystkich udziałów w spółce, których łączna wartość wynosi 5 mln zł, a wszystkie dokonane zajęcia – dwukrotnie niższe od wartości zadeklarowanych zasobów pieniężnych. Zauważyć także należy, że w ramach prowadzonej egzekucji hipoteka przymusowa ustanowiona została tylko na jednej z nieruchomości skarżącego i to do kwoty 164.596,50 zł. Odnosząc się zaś do okoliczności zajęcia rachunków bankowych wnioskodawcy zauważyć należy, że pomimo prowadzonej z nich egzekucji wciąż aktywnie z nich korzysta, co potwierdzają przedstawione wyciągi z kont. Warto nadmienić, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Do przepisu tego wyraźnie odwołuje się art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). W powołanym przepisie ustawodawca wyznaczył granice tzw. przywileju egzekucyjnego, który może być wiązany jedynie z rachunkami oszczędnościowymi, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowymi i terminowymi lokatami oszczędnościowymi. Posiadaczowi rachunku oszczędnościowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w art. 54 Prawa bankowego, bez względu na źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku (zob. Z. Ofiarski, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe, Komentarz LEX 2013). Celem instytucji zawartej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego jest zapewnienie egzekwowanemu dłużnikowi pewnego minimum egzystencjalnego. Nadto, okolicznością przeczącą twierdzeniom wnioskodawcy o nieposiadaniu środków na poniesienie kosztów sądowych jest fakt, że pomimo – jak podnosi – złej sytuacji finansowej spowodowanej brakiem pracy i środków na utrzymanie, w tym spłatę zaciągniętych zobowiązań wobec banków, które za niego reguluje żona, dokonuje on inwestycji na kontraktach CFD, które uznawane są za ryzykowne, i na których można stracić więcej niż początkowy depozyt zabezpieczający. Jak już była mowa powyżej, dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że w okresie od 17 czerwca do 16 września 2013 r. do dyspozycji żony wnioskodawcy pozostawały środki pieniężne w łącznej wysokości 62.070,24 zł pochodzące z tytułu wypłat z rachunków maklerskich, wynagrodzeń od spółki będącej pracodawcą (wynagrodzenia przekazane na rachunek bankowy oraz wynikające z przedłożonego zaświadczenia), wpłat własnych oraz wnioskodawcy (który ww. okresie przekazał na konto żony środki w łącznej kwocie 1.250 zł). Powyższe prowadzi do wniosku, że żona wnioskodawcy miesięcznie dysponowała środkami w wysokości 20.690,08 zł. Posiada ona także znaczny majątek, którego składniki i wartość zostały już omówione. Biorąc zatem pod uwagę ustalone okoliczności stanu faktycznego byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty sądowe w niniejszej sprawie za wnioskodawcę musieli ponieść inni podatnicy, w sytuacji, gdy większość z nich nie legitymuje się takim majątkiem jak wnioskodawca i jego żona. Tym bardziej w sytuacji, gdy wnioskodawca inwestuje środki w instrumenty finansowe obarczone dużym ryzykiem. Wnioskodawca może sprzedać będące wciąż w jego posiadaniu aktywa; może także skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc – w ocenie referendarza sądowego – nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu czteroosobowej rodziny. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że wnioskodawca ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja, pomimo że nie pracuje, uniemożliwia mu ich uiszczenie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.