I SA/Gd 1224/14

Dnia 23 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. Z. o przyznanie prawa pomocy na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2015 r., skarżąca M. K. Z. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2015 r. wynika, że skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 30 m2 oraz dwóch samochodów osobowych: Volvo XC70 z 2007 r. i Kia Ceed kombi z 2008 r., posiada zobowiązanie z tytułu pożyczki udzielonej jej w dniu 24 września 2014 r. przez osobę prywatną w kwocie 100.000 zł, której spłata wynosi wraz z odsetkami 12.000 zł rocznie, na rachunkach bankowych na dzień 30 czerwca 2015 r. zgromadziła środki w łącznej kwocie 3.262,20 zł, źródłami jej utrzymania jest działalność gospodarcza oraz najem mieszkania; przychody te skarżąca opodatkowuje ryczałtem ewidencjonowanym według stawki 8,5%. Z przedłożonej ewidencji przychodów wynika, że w kwietniu br. skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 4.250 zł, w maju br. – 5.169 zł a w czerwcu br. – 5.950 zł, natomiast z najmu mieszkania uzyskuje czynsz w kwocie 700 zł miesięcznie. W związku z wykonywaną działalnością gospodarczą w okresie od kwietnia do czerwca br. skarżąca poniosła wydatki na: składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i chorobowe w łącznej kwocie 3.282,92 zł oraz dokonała zapłaty podatku do urzędu skarbowego, który wyniósł łącznie 772 zł, co potwierdzają opisy transakcji na rachunku bankowym skarżącej, a także – co wynika z dodatkowego oświadczenia – dokonała zakupów na kwotę około 5.500 zł (co średnio daje kwotę około 1.833,33 zł miesięcznie). Skarżąca wskazała, że ponosi także koszty związane z utrzymaniem posiadanych samochodów, na które średnio przeznacza łącznie kwotę 616,66 zł miesięcznie (kwota ta uwzględnia opłatę za przegląd każdego z pojazdów, która wynosi 100 zł rocznie), w maju i czerwcu br. opłaciła pierwszą ratę z tytułu ubezpieczenia samochodów w łącznej kwocie 1.191,57 zł, co potwierdzają dowody zapłaty, partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu zajmowanego wspólnie z matką w wysokości około 100 zł miesięcznie, natomiast samodzielnie ponosi koszty zakupu wyżywienia, odzieży, leków (około 50 zł) oraz rehabilitacji, przy czym nie określiła kwoty tego rodzaju wydatków. Postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. Wnioskodawczyni wskazała, że przy wydawaniu postanowienia referendarz nie uwzględnił faktu, iż jest ona zobowiązana do spłaty rat pożyczki zaciągniętej na spłatę zaległości podatkowych. Z tej przyczyny, jak wskazała skarżąca, nie dysponuje ona wolnymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na wpis od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. K. Z. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. (...) Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14). Instytucja prawa pomocy stosowana jest wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., II OZ 1385/14). Dodania wymaga przy tym, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie strona wnosi o zwolnienie od obowiązku ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej, który to wpis, zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 1.000 zł. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała ona zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W szczególności zauważyć należy, że w okresie po wydaniu wyroku z dnia 4 marca 2015 r., a zatem po dacie rozprawy, w czasie której skarżąca wraz ze swoim pełnomocnikiem zapoznała się z ustnymi motywami rozstrzygnięcia Sądu i miała możliwość podjęcia decyzji co do ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej, na rachunek bankowy M. K. Z. dokonano wpłat sum przekraczających należny wpis od skargi kasacyjnej. Wymienić tu należy kwotę 4.250 zł z 8 kwietnia 2015 r., 3.400 zł z 13 kwietnia 2015 r., 4.898 zł z 22 maja 2015 r., 1.500 zł z 1 czerwca 2015 r., 1.370 zł i 1.100 zł z 10 czerwca 2015 r., 4.450 zł z 11 czerwca 2015 r. Nie można także nie zwrócić uwagi na to, że wysokość osiągniętych przez skarżącą dochodów, w okresie od kwietnia do czerwca 2015 r. wyniosła łącznie 19.232,09 zł (po uwzględnieniu uiszczonych przez skarżącą składek do ZUS, podatku oraz kwoty wydatków na zakup materiałów wykorzystywanych w działalności gospodarczej). Średni miesięczny dochód wnioskodawczyni kształtował się zatem w tym okresie na poziomie 6.410,69 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni na dzień 30 czerwca 2015 r dysponowała środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym w wysokości 3.262,20 zł. Zdaniem Sądu powyższe wskazuje, że M. K. Z., zarówno na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (16 czerwca 2015 r.) jak również po dniu wyrokowania i doręczenia wyroku z uzasadnieniem (15 kwietnia 2015 r.), posiadała środki pieniężne w kwocie przekraczającej należny wpis. Mając zatem na względzie niekorzystny wynik postępowania sądowego, skarżąca winna liczyć się z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej a tym samym powinna w swoim majątku poczynić na ten cel stosowne oszczędności. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżąca miała taką możliwość, dysponując odpowiednimi środkami pieniężnymi, które wpływały na jej rachunek bankowy jak i stanowiącymi dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Jak to już zostało wyżej podniesione, przyznanie prawa pomocy winno ograniczać się do osób najuboższych, nie posiadających majątku i środków niezbędnych do pokrycia należnych kosztów postępowania sądowego. Sąd dostrzega przy tym fakt, że środki pieniężne wpływające na rachunki bankowe skarżącej służą także spłacie zaciągniętej przez skarżącą pożyczki. Niemniej jednak uzasadnieniem dla braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie może być okoliczność, że skarżąca zobowiązana jest regulować inne zobowiązania, w tym wobec podmiotów prywatnych z tytułu zawartych umów kredytowych. Jakkolwiek opłacanie świadczeń cywilnoprawnych jest niezbędne dla prowadzenia działalności gospodarczej i funkcjonowania przedsiębiorcy na rynku, to jednak świadczeniom tym nie można przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 Lex nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 Lex nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącej wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku skarżącej i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawczyni i jej rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.