I SA/Gd 1235/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 1235/13 UZASADNIENIE Wnioskiem z 15 października 2013 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Dnia 12 listopada 2013 r. doręczono skarżącemu urzędowy formularz PPF celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarządzeniem z 5 grudnia 2013 r. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie go na urzędowym formularzu PPF w zakreślonym terminie, który upłynął bezskutecznie z dniem 19 listopada 2013 r. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Wyjaśnił, że wypełniony formularz PPF przesłał do Sądu (za pośrednictwem placówki pocztowej) 19 listopada 2013 r., na dowód czego dołączył kserokopię potwierdzenia nadania przesyłki. Wyjaśnił przy tym, że przesyłka dotyczyła zarówno sprawy zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gd 934/11, jak i sprawy I SA/Gd 1235/13, co potwierdza opis polecenia nadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W rozpoznawanej sprawie przyjąć należało, że skarżący usunął braki formalne wniosku z 15 października 2013 r. w zakreślonym terminie. Złożony przez niego wniosek na urzędowym formularzu PPF mylnie bowiem włączono do akt sprawy o sygn. I SA/Gd 934/11. Jednocześnie skarżący rozszerzył swoje żądanie, wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do wniosku dołączył odpisy postanowienia z 20 czerwca 2013 r. sądu rejonowego zwalniającego go od ponoszenia opłaty od zażalenia oraz zarządzenia prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r. umarzającego koszty sądowe. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącego nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu skarżący podał, że nie posiada majątku ani źródła utrzymania, zatem nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania. W myśl art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu wskazać należy, iż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych przez skarżącego oraz jego małżonkę w innych sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostawał on w związku małżeńskim i zamieszkiwał wspólnie z małżonką pod jednym adresem. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., zarządzeniem z 10 grudnia 2013 r., doręczonym w dniu 31 grudnia 2013 r., (dowód: potwierdzenie odbioru k. 170), wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ oświadczenia, czy nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu; 2/ dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował działalności, bądź nie zawiesił jej wykonywania zobowiązać do przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego z dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 stycznia 2013 r., wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisów zeznań podatkowych za 2012 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; 3/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków bankowych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (przelewów, wpłat, wypłat); w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4/ oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; 5/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; 6/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; 7/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; 9/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Poinformowano też skarżącego, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżący przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wprawdzie powyższe zarządzenie zostało wydane w sprawie I SA/Gd 934/11, to jednak w wyniku analizy akt sprawy I SA/Gd 934/11 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 17 stycznia 2014 r. wyłączono z jej akt wezwanie o dokumenty źródłowe i dołączone je do akt niniejszej sprawy (pkt 5). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył oświadczenie z 7 stycznia 2014 r., w którym podał, że: 1) nie posiada samochodów, gospodarstwa rolnego, 2) nie prowadzi działalności gospodarczej, 3) nie składa żadnych zeznań podatkowych, gdyż nie ma żadnego dochodu, 4) nie posiada kont, 5) nie ponosi wydatków na swoje utrzymanie, gdyż nie ma dochodów, 6) nie korzysta z pomocy społecznej ani nie otrzymuje jej od członków rodziny, 7) posiada zadłużenie wobec KRUS, Agencji Nieruchomości Rolnych, gminy i banku, 8) egzekucje prowadzone są umarzane z uwagi na brak majątku, 9) od 1998 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną i każdy z małżonków prowadzi swoje gospodarstwo domowe, 8) nie jest w stanie przedstawić sytuacji i danych odnoszących się do współmałżonki z uwagi na zniesioną wspólność majątkową. Do powyższego oświadczenia skarżący załączył odpis sentencji postanowienia NSA z 13 listopada 2013 r., II GZ 644/13 przyznającego mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącemu, iż zwolnienie go z kosztów sądowych, czy też przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że pomimo wyraźnego wezwania skarżący uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Zważyć należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niezależnie od powyższego wymaga podkreślenia, że odpowiadając na wezwanie, skarżący pominął nie tylko kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również te odnoszące się do jego własnej sytuacji finansowej. Nie przedłożył bowiem zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego na okoliczność nieskładania zeznania podatkowego za 2012 r., dowodów obrazujących jego obecny stan zadłużenia, dokumentów potwierdzających okoliczność zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, dowodów dotyczących prowadzonej z jego majątku egzekucji, a także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania, które winny być w jego posiadaniu, gdyby jak twierdzi, faktycznie sam prowadził gospodarstwo domowe. Nadto skarżący oświadczył, iż nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, nie korzysta z pomocy od członków rodziny, a jednocześnie – pomimo wyraźnego wezwania – uchylił się od odpowiedzi, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty ze media) oraz nie wskazał, czy otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. W tych okolicznościach faktycznych stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącego nie została wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem, skąd czerpie on środki na utrzymanie, skoro – jak utrzymuje – nie posiada żadnych źródeł dochodów ani oszczędności, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje też pomocy od członków rodziny, a mimo to prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Skarżący zaś nie przedłożył żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, co więcej oświadczył, iż takowych nie ponosi. Z tych względów w ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skarżący winien był zatem wymienić osobę lub osoby, na utrzymaniu których faktycznie pozostaje (skoro nie uzyskuje żadnych własnych dochodów i nie posiada zasobów finansowych), w rubryce nr 6 formularza PPF, przeznaczonej dla podania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący jednakże tego nie uczynił, podając dane niezgodne ze stanem faktycznym. W konsekwencji stwierdzono, że przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi on dysponuje, ani jaka jest sytuacja majątkowa osoby, która go utrzymuje. Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, iż to sam skarżący uniemożliwił pełną ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Sąd zwraca uwagę na postanowienie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny 21 sierpnia 2013 r. w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy P.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.