I SA/Gd 1235/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 1235/13 UZASADNIENIE Wnioskiem z 15 października 2013 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Dnia 12 listopada 2013 r. doręczono skarżącemu urzędowy formularz PPF celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarządzeniem z 5 grudnia 2013 r. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie go na urzędowym formularzu PPF w zakreślonym terminie, który upłynął bezskutecznie z dniem 19 listopada 2013 r. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z 4 lutego 2014 r. WSA w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 3 listopada 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF 2 grudnia 2014 r., skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku z 23 września 2014 r. oddalającego skargę. Do wniosku skarżący dołączył: odpis postanowienia referendarza sądowego sądu rejonowego z 26 sierpnia 2014 r., którym zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowiono dla niego radcę prawnego z urzędu; odpis zarządzenia Prezesa sądu rejonowego z 11 października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych w kwocie 3.474,97 zł; odpisy postanowień komornika sądowego z 24 sierpnia 2012 r., którymi umorzono postępowania egzekucyjne wobec stwierdzenia dalszej bezskuteczności egzekucji. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku postanowieniem z 22 stycznia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem orzekającego złożone przez skarżącego dodatkowe oświadczenia nie spełniały wymogów nałożonych na skarżącego zarządzeniem z 8 grudnia 2014 r., gdyż w wezwaniu jasno wskazano, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie dokumentów źródłowych. Z tych przyczyn referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa skarżącego pozostaje nadal niejasna. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Wyjaśnił, że złożone przez niego oświadczenie w wystarczający sposób dokumentuje jego trudną sytuację majątkową. Skoro bowiem skarżący nie posiada żadnego majątku oraz nie osiąga dochodów, to nie ma możliwości ponoszenia kosztów związanych z zajmowanym lokalem. Nie ma też możliwości tego wykazania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Wobec powyższego – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślenia wymaga, że jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku (inwentarz żywy i maszyny rolnicze utracił na skutek egzekucji komorniczej) i nie uzyskuje żadnego dochodu, ma 67 lat, jednocześnie sam prowadzi gospodarstwo domowe. Sąd zwraca uwagę, że z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy dotychczas składanych przez skarżącego w innych sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, że posiada on gospodarstwo rolne, prowadził działalność gospodarczą oraz pozostaje w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie (pod tym samym adresem) z małżonką oraz synem M. K. W związku z powyższym zarządzeniem z 8 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ oświadczenia, czy nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu; 2/ dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował on działalności, bądź nie zawiesił jej wykonywania – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisów zeznań podatkowych za 2013 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; 3/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawcy, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4/ oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym związanych z eksploatacją domu; 6/ oświadczenia, czy zamieszkujący z małżonkami po tym samym adresem syn M. K. partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej wysokości ponosi on opłaty związane z eksploatacją domu; 7/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania, z jakich środków wnioskodawca ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za media); 8/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymali jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; 9/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od członków rodziny; jeżeli tak – przedłożenia dowodów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 10/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 11/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; 12/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Poinformowano przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy, jak również wskazano, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu 30 grudnia 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z 5 stycznia 2015 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z tego powodu każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, jego majątek został sprzedany na licytacji a środki z niej uzyskane przeznaczone na spłatę zadłużenia wobec banku, nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunków bankowych, nie osiąga żadnych dochodów, posiada zadłużenie wobec KRUS w kwocie ponad 10.000 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego pozostaje nadal niejasna. W wezwaniu, skierowanym do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a., jasno sprecyzowano okoliczności, które wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a które przedłożenia dokumentów źródłowych. Zatem przyjąć należało, że skarżący, uchylając się od udokumentowania okoliczności podniesionych w przedmiotowym wniosku, nie wykazał zasadności swojego żądania. Wbrew twierdzeniom skarżącego złożone przez niego dodatkowe oświadczenie nie dokumentuje w pełni jego sytuacji majątkowej; nie tylko spełnia wymogów nałożonych na skarżącego zarządzeniem z 8 grudnia 2014 r., ale również okoliczności w nim podnoszone pozostają w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Skarżący konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jednocześnie nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam (nie odniósł się przy tym, czy korzysta z pomocy finansowej instytucji państwowych lub członków rodziny). Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu i choćby zakup środków czystości, tego skarżący już nie wyjaśnił. Wciąż nie wiadomo, skąd czerpie on środki na utrzymanie, skoro – jak utrzymuje – nie posiada żadnych źródeł dochodów ani oszczędności, a mimo to prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. Wyjaśnić należy skarżącemu, że istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Skarżący zaś nie przedłożył żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, co więcej – we wniesionym sprzeciwie – oświadczył, iż takowych nie ponosi. Rozpoznając przedmiotowy wniosek wzięto także pod uwagę okoliczność, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez skarżącego wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi (referendarzowi sądowemu) weryfikację podawanych we wnioskach danych. Tak również było w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowy wniosek jest kolejnym żądaniem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy; poprzednie zostało rozpoznane odmownie przez Sąd postanowieniem z 4 lutego 2014 r. a skarżący uiścił należny wpis sądowy od skargi wynoszący 100 zł. Sąd zwraca uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z 21 sierpnia 2013 w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy P.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W związku z powyższym uznano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, gdyż – pomimo, że było mu znane stanowisko WSA w Gdańsku, a także NSA – nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Zdaniem Sądu dokumenty dołączone przez skarżącego do wniosku są niewystraczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych, czy też ustanowienie pełnomocnika z urzędu w innym postępowaniu sądowym nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.